Boradigah

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
BORADİGAH
Xəritədə yeri
Boradigah Azərbaycan xəritəsində
Boradigah
Boradigah
Məlumatlar
Yüksəklik -6 metr
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Masallı
Qəsəbə Boradigah
İcra nümayəndəsi Nəciməddin Quliyev[1]
Bələdiyyə başçısı Əhmədov Ədalət Ağahüseyn oğlu


BoradigahAzərbaycanın Masallı rayonunun tabeçiliyində şəhər tipli qəsəbə (1966-cı ildən).

İnzibati ərazi vahidi üzrə Boradigah qəsəbəsi MollaobaBabaser kəndlərini özündə birləşdirir.

Tarixi[redaktə]

Boradigah qəsəbəsi
Boradigah Cümə Məscidi
(1853-1854)
Böyük Vətən Müharibəsi
şəhidlərinin xatirə abidəsi
Qarabağ şəhidlərinin
xatirə abidəsi
Boradigah qəsəbə 1 saylı
orta məktəb
Boradigah qəsəbə 2 saylı
orta məktəb

"Boradigah" toponimi haqqında müxtəlif mülahizələr söylənilir. Boradigahı "bura digahdır" (yəni bura kənd yeridir) kimi izah edənlər də var. Daha inandırıcı mülahizəni coğrafiya elmləri doktoru, dosent N.Məmmədov söyləyir. O, "Boradigah" toponimi haqqında yazır: "Toponimin yazılışı "Bırə diqo"dur. Mənası tikanlıqdakı kənd yeri deməkdir. Talışca "Bır" – tikan, "o" – birləşdirici səs, "di" — kənd, "qo" — yer mənasındadır.

XVIII əsrə qədərki tarixi mənbələrdə Boradigah toponiminə demək olar ki, rast gəlinmir. Talış xanlığı inkişaf etmiş, ticarət, sənətkarlıq və mühüm yaşayış məntəqələrindən biri kimi tanınmağa başlayır. Təsadüfi deyil ki, xanlığın ərazi inzibati xəritələrində mühüm yaşayış məntəqəsi kimi Boradigah da göstərilir. Boradigah toponiminə XIX əsrə aid olan mənbələrdə tez-tez rast gəlinir. Belə ki, XIX əsrdə yaşayıb-yaratmış şairlərdən Mirzə Əziz şeirlərindən birində Lənkəran qəzasına məxsus 14 toponim sırasında Boradigahın da adını çəkir:

Kənd sizun, şəhər sizun, kasibi-ərbab sizun,
Məscidu, mədrəsəvü, məktəbi-tüllab sizun.

Gərmətük, Şağlakücə, Xolmili, bir də Butəsər,
Cəmişəvanü, Şiləvar, Girdəni, Murdab sizun.

Boladi, Boradigah, Cil, Veravul, həm Vilvan,
Şağlaserdə nə qədər nehrə, küpə, qab sizun...

Məlum olduğu kimi, talış hakimi Mir Mustafa xan (1787-1814) mülkiyyətini sağlığında ikən ailə üzvləri arasında bölüşdürmüşdü. Boradigah onun ikinci oğlu Mir Hüseyn xana məxsus əraziyə daxil idi. Boradigahlılar vergini ona verirdilər. Tədqiqatçı F.Əsədovun fikrincə, Mir Hüseyn xan hər il Boradigahdan 360 tümən vergi alır və bundan əlavə 9 dəyirmandan gələn gəlir də ona çatırdı.

1853-1854-cü illərdə Boradigahda inşa olunmuş memarlıq abidəsi olan məscid hazırda da istifadə olunur. Onun tikintisi Boradigahın tarixində mühüm mədəni hadisələrdən biridir.

1913-cü ildə cəmi 700 həyətdən ibarət olan Boradigah kənd icması Mir Əsgər xanın 130 desyatin torpağını zəbt edərək ona icarə haqqı verməkdən imtina etmişdi. Hətta Yusif adlı kəndli xanı öldürmək məqsədilə ona güllə də atmışdı. Maraqlı budur ki, Mir Əsgər xan boradigahlıların öhdəsindən gələ bilməmiş, acizanə surətdə Qafqaz canişini N.Nikolayeviçə şikayətlənərək yazmışdı: "Boradigahlılar bizim torpaq sahələrimizi zəbt etmişlər, bizə icarə haqqı da vermirlər".

Bu dövrdə kənd təsərrüfatlarında su həlledici rol oynayırdı. Uzunluğu 21 km olan Boradigah çayı ilə əlaqədar Boradigah və qonşu Qəzvinoba kənd sakinləri arasında tez-tez ciddi mübahisələr olurdu. Hər iki tərəf çayın haçalandığı qolları öz tərəfinə axıtmağa cəhd edirdi. Hətta bu mübahisələr dava-dalaşa səbəb olurdu. Nəhayət, 1914-cü ildə hər iki kəndin camaatı bu mübahisəyə son qoymaq məqsədilə çayın haçalandığı yerdə ucu sivri paya basdırır və şərtləşirlər ki, kim özünü bu payanın üstünə atıb öldürərsə, su onların olacaq. Boradigahdan Kulə Kələ ləqəbli birisi özünü payanın üstünə atıb öldürür və çay o vaxtdan Boradigahın içi ilə axmağa başlayır.

Hadisənin canlı şahidlərindən olan Boradigah ağsaqqalları indi də Kulə Kələnin fədakarlığından – öz ölümü ilə iki kənd camaatı arasındakı su mübahisəsinə son qoymasından danışır.

Qəsəbədə çay fabriki, 2 orta məktəb, kinoklub, xəstəxana, avtomat telefon stansiyası var. Boradigahda arxeoloji abidələrdən "Ağbala təpəsi" və "Mehti təpəsi" (Tunc dövrü) mühafizə olunmuşdur. Boradigahda 27 dekabr 2007-ci il tarixində Azərbaycan memarlığı üslubuna uyğun yeni məscid binasının təməli qoyulmuş və onun inşası hazırda davam edir.

Fiziki-coğrafi mövqeyi[redaktə]

Boradigah qəsəbəsi Lənkəran ovalığında, rayon mərkəzindən 12 km cənubda, Boladi çayının sol qolu olan Boradigah çayının hər iki sahilində yerləşir.

Əhalisi[redaktə]

14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Ərkivan şöbəsi, Boradigah kənd cəmiyyətinə daxil olan Boradigah kəndində, həmçinin bu kənd sakinlərinin yeni saldıqları Qəzvinoba, Şatıroba, Babaser, MollaobaTüklə kəndlərində toplam 291 evdə şiə təriqətli müsəlman talışlardan ibarət 2.628 nəfər (1.508 nəfəri kişilər, 1.120 nəfəri isə qadınlar) əhali yaşayırdı.[2]

2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, Boradigah qəsəbəsi sakinlərinin sayı 10681 nəfərdir (qəsəbə mərkəzində 6280 nəfər).

Boradigah bələdiyyəsi[redaktə]

Əsas məqalə: Boradigah bələdiyyəsi

Boradigah qəsəbə bələdiyyəsi 1999-cu ilin dekabr ayında keçirilmiş ilk bələdiyyə seçkilərində yaranmışdır. Bələdiyyənin 11 üzvü vardır. Bələdiyyənin ilk sədri Talıbzadə Hümmət Davud oğlu olmuşdur. 2008-ci ildən bələdiyyəyə Əhmədov Ədalət Ağahüseyn oğlu sədrlik edir.

Bələdiyyənin ərazisi 10349500 kv.metr, əhalisi 6280 nəfərdir (2009).

Elmi ad alanlar[redaktə]

Boradigah şəhidləri[redaktə]

20 yanvar hadisələrində[redaktə]

Qanlı Yanvar günü ayağına düşmən gülləsi dəyən, xəstəxanada ayağı kəsilərkən həlak olan Aqil Əhmədağa oğlu Əbdülov (1974-1990) qəsəbəmizin ilk şəhidi olub. Lakin həmin günlərdə şəhidlərin sayını süni şəkildə azaltmaq üçün rəhbərliyin verdiyi göstərişə əsasən, onlarla şəhidimiz kimi, A. Əbdülova da şəhidlik statusu verilmədi və onun adı şəhidlər siyahısına düşmədi.

Qarabağ döyüşlərində[redaktə]

Görkəmli şəxsiyyətləri[redaktə]

Şəkillər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. www.zaman.az
  2. Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Без пагинации). Изд. по распоряжению главноначальствующего гражд. частью на Кавказе Завкавк. стат. ком. - 1893

Həmçinin bax[redaktə]