Buğumayaqlılar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Buğumayaqlılar
Arthropoda.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: İlkağızlılar
Ranqsız: Ecdysozoa
Tip: Buğumayaqlılar
Latınca adı
Arthropoda Siebold и Stannius, 1848
Yarımtiplər
Xərçəngkimilər (Crustacea)

Traxeyalılar (Tracheata)
Xeliserilər (Chelicerata)

Trilobitkimilər (Trilobitomorpha)
Commons-logo.svg
Şəkilin VikiAnbarda
axtarışı
ÜTMX   82696

Buğumayaqlılar (lat. Arthropoda) - İlkağızlılar bölməsinə aid heyvan tipi.

Buğumayaqlılar həm quruda və həm də suda yasayır, Bir çox növləri parazit həyata uyğunlaşmışdır. Bədən və əyaqları buğumlara bölünmüşdür. Başda buğumların sayı sabitdir. Döş və qarın buğumlarının sayı ayrı-ayrı nümayəndələrində müxtəlifdir. Buğumayaqlıların bədən səthini xitinləşmiş kutikula örtür. O, bəzi heyvanlarda, məsələn, çay xərçənglərində və yengəclərdə qalın olub, zireh əmələ gətirir, ağcaqanadlarda, milçəklərdə və başqa cücülərdə isə nazikdir.

Buğumayaqlılarda dəri-əzələ kisəsi yoxdur. Onun əvəzində bədənin ayrı-ayrı hissələrinə ixtisaslaşmış əzələlər gedir və lazımi orqanları hərəkətə gətirir.

Sinir sisetmi udlaqüstü və udlaqaltı düyündən, həmçinin, qarın sinir zəncirindən ibarətdir. Qan-damar sistemi acıqdır, tənəffüs orqanları müxtəlifdir. Suda yaşayan nümayəndələri qəlsəmələrlə, quruda yaşayan numayandalari isa agciyar va traxey-aiar vasitasila tənəffüs edir. Buğumayaqlılar yalnız cinsiyyətli yolla çoxalır. Müxtəlif cinsiyyətli heyvanlardır.

Bir çox növləri parazit həyata uyğunlaşmışdır. Başda buğumların sayı sabitdir. Döşqarıncıqda olan buğumlarının sayı ayrı-ayrı nümayəndələrində müxtəlifdir. Buğumayaqlıların bədən səthini xitinləşmiş kutikula örtür. O, bəzi heyvanlarda, məsələn, çay xərçənglərindəyengəclərdə qalın olub, zireh əmələ gətirir, ağcaqanadlarda, milçəklərdə və başqa cücülərdə isə nazikdir.

Buğumayaqlılarda dəri-əzələ kisəsi yoxdur. Onun əvəzində bədənin ayrı-ayrı hissələrinə ixtisaslaşmış əzələlər gedir və lazımi orqanları hərəkətə gətirir.

Sinir sisetmi udlaqüstü və udlaqaltı düyündən, həmçinin, qarın sinir zəncirindən ibarətdir. Qan-damar sistemi acıqdır, tənəffüs orqanları müxtəlifdir. Suda yaşayan nümayəndələri qəlsəmələrlə, quruda yaşayan numayandalari isa agciyar va traxey-aiar vasitasila tənəffüs edir. Buğumayaqlılar yalnız cinsiyyətli yolla çoxalır. Müxtəlif cinsiyyətli heyvanlardır.

4 yarım tipə bölünür: trilobitlər, xeliserlilər, qəlsəmətənəffüslülər, traxeyalılar.

Tipin 1500000-dən artıq növü məlumdur.

Təsnifatı[redaktə]