Buğumayaqlılar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Buğumayaqlılar
Arthropoda.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: İlkağızlılar
Ranqsız: Ecdysozoa
Tip: Buğumayaqlılar
Latınca adı
Arthropoda Latreille, 1829
Yarımtiplər
Xeliserlilər (Chelicerata)

Xərçəngkimilər (Crustacea)
Altıayaqlılar (Hexapoda)
Çoxayaqlılar (Myriapoda)

Trilobitkimilər (Trilobitomorpha)
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   82696
MBMM   6656
HE   164

Buğumayaqlılar (lat. Arthropoda) - İlkağızlılar bölməsinə aid heyvan tipi.

Ümumi xüsusiyyətləri[redaktə]

Buğumayaqlılar tipinin nümayəndələri istər növlərinin çoxluğuna, istərsə də müxtəlifliyinə görə daha çox diqqəti cəlb edir. Yaşayış mümkün olan elə bir yer yoxdur ki, orada buğumayaqlılara rast gəlinməsin. Tipin 1500000-dən artıq növü məlumdur. Onlar dəniz və okeanlarda, şirin su hövzələrində, quru mühitin müxtəlif sahələrində geniş yayılıblar. Bir çox növləri parazit həyata uyğunlaşmışdır. Başda buğumların sayı sabitdir. Döşqarıncıqda olan buğumlarının sayı ayrı-ayrı nümayəndələrində müxtəlifdir. Buğumayaqlıların bədən səthini xitinləşmiş kutikula örtür. O, bəzi heyvanlarda, məsələn, çay xərçənglərindəyengəclərdə qalın olub, zireh əmələ gətirir, ağcaqanadlarda, milçəklərdə və başqa cücülərdə isə nazikdir. Buğumayaqlılarda dəri-əzələ kisəsi inkişaf etməmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, onlarda eninəzolaqlı əzələlər yaxşı inkişaf etmişdir. Həzm sistemi üç hissədən-ön, orta və dal başırsaqdan ibarətdir. Tənəffüs orqanları müxtəlifdir. Suda yaşayan nümayəndələri qəlsəmələrlə, quruda yaşayan numayəndələri isə ağciyər va traxeyalar vasitəsilə tənəffüs edir. Qan-damar sistemi acıqdır. İfrazat funksiyasını malpigi boruları və bəzi vəzilər yerinə yetirir. Sinir sisetmi baş beyin adlanan cüt udlaqüstü sinir düyünündən və udlaqətrafı sinir həlqəsindən və qarın sinir zəncirindən ibarətdir. Müxtəlif cinsli heyvanlardır, əksəriyyəti cinsi yolla çoxalır[1].

Təsnifatı[redaktə]

Mənbə[redaktə]

İstinad[redaktə]

  1. Ağayev B.İ., Zeynalova Z.A. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı: Təhsil, 2008, (568 s.) səh. 308-309