Butan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Butan Krallığı
འབྲུག་ཡུལ་ (Druk Yul)
Butan bayrağı Butan gerbi
Bayrağı Gerbi
Himn: འབྲུག་ཙན་དན་(Druk Tzenden)
Butan – xəritədə yeri
Paytaxt Thimphu
Böyük şəhərlər Thimphu
Rəsmi dil Dzonqxa
Dövlət dini Buddizm (Drukpa Kagyu)
İdarəetmə forması Konstitusiya Monarxiyası
Kral Jigme Khesar Namgyal Uangçuk
Baş Nazir Jigme Tinley
'  
Əsası qoyulub 17 dekabr 1907 
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

38 394 km² (136-cı)
<1
Əhali
• Təxmini sayı (2009)
Əhali sıxlığı

691 141 nəfər (169-cu)
18 nəfər/km²
Pul vahidi Butan Ngultrumu ([[ISO 4217|]])
İnternet domeni .bt
Telefon kodu +975

Butan Krallığı, Druk Yul və ya Druk TsendenAsiyanın Himalay dağlarında bir dövlət.

Əhali[redaktə]

Butanın ərazisi 40.994 km²-dir .[1]2005-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən ölkənin 672.425 nəfər əhalisi var.Əhalinin etnik dağılımı: Budanlılar %50, Nepal mənbəlilər %35, yerli və köçəri qəbilələr %15. Əhali: 2, 279,723 (İyul 2006 məlumatları) Yaş quruluşu: 0-14 yaş: %38.9 (kişi 458,801; qadın 426,947) 15-64 yaş: %57.1 (kişi 671,057; qadın 631,078) 65 yaş və üzəri: %4 (kişi 46,217; qadın 45,623) (2006 məlumatları) Əhali artım nisbəti: %2.1 (2006 məlumatları) Mühacir nisbəti: 0 mühacir/1,000 əhali (2006 təxmini) Cinsiyyət nisbəti: doğumlarda: 1.05 kişi/qadın 15 yaş altı: 1.07 kişi/qadın 15-64 yaşlarında: 1.06 kişi/qadın 65 yaş və üzəri: 1.01 kişi/qadın cəmi əhalidə: 1.07 kişi/qadın (2001 məlumatları) Körpə ölüm nisbəti: 98.41 ölüm/1,000 doğan körpə (2006 təxmini) Ortalama həyat sürəsi: Cəmi əhali: 54.78 il kişi: 55.02 il qadın: 54.53 il (2001 məlumatları) Ortalama uşaq sayı: 4.74 uşaq/1 qadın (2006 təxmini) HIV/AIDS - xəstəliklərinə yaxalanan yetkin sayı: %0.01 deyil az (2001 məlumatları) HIV/AIDS - xəstəlikləri daşıyan insan sayı: 100 deyil az (2001 məlumatları)

Dinlər: Lama Budistləri %75, Hindistan və Nepal Hindiləri %25

Din[redaktə]

Butan knyazlığında əhalinin 75 faizi (ilk növbədə ölkənin əsas xalqı-bxoti) qırmızıpapaq lamaizmə etiqad edirlər. Ölkənin cənubunda Nepaldan və Hindistandan gələn induizm dininin ardıcılları (əhalinin 25 %)da vardır.

Tarixi[redaktə]

Butanın tarixi hələ qaranlıqdır. Ancaq bilinən tarixinə görə 1630-cu ildə Tibetdən qovulan Dukba Lama burada ilk rajalığı qurdu. On yeddinci əsrdə İngilislər buralara əl atmağa və tez-tez gələrək yaxşı əlaqələr qurmaya başladı. İngilislərin məqsədi ölkəni əldə edib zənginliklərindən faydalanmaq idi. Butan zamanla, yavaş yavaş İngilislərin suverenliyi altına girdi və 1865də İngilislər buranı bütövlükdə işğal etdilər. 1910da edilən razılaşma ilə Butan daxili işlərdə sərbəst, xarici işlərində İngiltərəyə bağlı qaldı. 1949da edilən razılaşma, İngilislər ölkənin xarici işlərində Hindistana bağlı olmasını qəbul etdi.

Coğrafiyası[redaktə]

Mövqe: Cənub Asiya, qərbində və cənubunda Hindistan, şimalında Çin sərhəddir. Coğrafi mövqes(n)i: 27 30 Şimal paraleli, 90 30 Şərq meridianı Xəritə mövqesi: Asiya Sahəsi: cəmi: 47,000 km² quru: 47,000 km² su: 0 km² Sərhədləri: cəmi: 1,075 km sərhəd qonşuları: Çin 470 km, Hindistan 605 km Sahil şeridi: 0 km (quru ilə çevrili) Dənizləri: yox (quru ilə çevrili) İqlimi: Müxtəliflik göstərməkdədir. Şimal düzənliklərdə tropik iqlim hakimdir. Orta qisimdəki vadilərdə qışlar soyuq, yazlar isti keçər. Himalaylarda isə qışlar sərt, yazlar sərindir. Ərazi quruluşu: Ərazi ümumiyyətlə dağlıqdır, bir neçə məhsuldar düzənlik və ağacsız çöllər iştirak etməkdədir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi: ən alçaq nöqtəsi: Drangme Chhu 97 m ən yüksək nöqtəsi: Qula Kangri 7,553 m Təbii qaynaqları: Taxta-şalban, alçıtaşı, kalsium karbür, hidro güc Ərazi istifadəsi: Əkinçilik üçün əlverişli: %2.3 daimi əkinlər: %0.43 digər: %97.27 (2005 məlumatları) Sulanan ərazi: 400 km² (2003 məlumatları) Təbii fəlakətlər: Sərt fırtınalar; yağış mövsümü boyunca artmaqda olan torpaq sürüşmələri.

İqtisadiyyatı[redaktə]

İqtisadiyyata ümumi baxış: 8 Avqust 1949da müstəqillik qazanan Budanın xarici əlaqələrini Hindistan icra etməkdədir. Çöldən al/götürdüyü köməyin böyük qisimi də Hindistandan gəlməkdədir. Budan - Hindistan əlaqələri hava taşımacılığında və yol istehsalında girişilən işbirlikleriyle daha da güclənmişdir. Budan 70li illərdə mübadilə iqtisadiyyatını buraxıb pul sisteminə keçmişdir. Əhalinin böyük əksəriyyəti əkinçiliklə məşğul olmaqdadır. Budist Budan Krallığı monarxiyanı və Budist həyat formasını qoruya bilmək üçün qapılarını texnoloji inkişaflara bağlı tutmuşdu. GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 2.9 milyard $ (2003 məlumatları) GSYİH - real böyümə: %5.9 (2005 məlumatları) GSYİH - adam başına: Satınalma Gücü paritesi - 1,100 $(2000 məlumatları) GSYİH - sektorlara görə: əkinçilik: %25.8 sənaye: %37.9 xidmət: %36.3 (2004 məlumatları) İnflyasiya nisbəti (istehlakçı qiymətlərində): %7 (2005 məlumatları) Sektorlara görə işgücü dağılımı: əkinçilik %93, xidmət %5, sənaye və ticarət %2 Büdcə: gəlirlər: 346.6 milyon $ Sənaye: sement, meşəbəyilik məhsulları, meyvesel qidalar, spirtli içki/içəcək, kalsium karbür İşsizlik nisbəti: %9.3 (1996 məlumatları) Elektrik istehsalı: 2.05 milyard kWh (2004) Elektrik istehsalı üçün qaynaqlar: Cins yanacaqlar: %0.05 hidro: %99.95 nüvə: %0 digər: %0 (2004) Elektrik istehlakı: 526.5 milyon kWh (2004) Elektrik ixracatı: 1.4 milyard kWh (2004) Elektrik idxalatı: 20 milyon kWh (2004) Əkinçilik məhsulları: düyü, misir, sitrus meyvələri, hububat; süd məhsulları, yumurta İxracat: 154 milyon $ (2000 məlumatları) İxracat məhsulları: alçıtaşı, taxta-şalban, əl sənətləri məhsulları, sement, meyvə, elektrik (Hindistana), qiymətli daşlar, ədviyyatlar İxracat ortaqları: Yaponiya %32.3, Almaniya %13.2, Fransa %13.1, Cənubi Koreya %7.6, ABŞ %7.5, Tayland %5.6, İtaliya %5 (2005) İdxalat: 269 milyon $ (2000 məlumatları) İdxalat məhsulları: Yanacaq və yağlama maddələri, hububat, maşın və ehtiyatları, vasitələr, parçalar, düyü İdxalat ortaqları: Hong Kong %66.6, Meksika %20.2, Fransa %3.8 (2005) Xarici borc məbləği: 593 milyon $ (2004) Pul vahidi: Budan Ngultrumu (BTN); Hindistan Rupisi (INR) Pul vahidi kodu: BTN; INR Maliyyə il: 1 İyul - 30 İyun

Nəqliyyat[redaktə]

Dəmiryolları: 0 km Quru yolları: cəmi: 8,050 km asfalt: 4,991 km asfalt olmayan: 3,059 km (2003) Kanallar: yox Limanları: yox Aeroportlar: 2 (2006 məlumatları)

Qaynaq[redaktə]

  1. Administrative Divisions of Countries ("Statoids") : Districts of Bhutan

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: بوتان