Cəlilabad

Bu məqalə Cəlilabad rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Cəlilabad (şəhər) səhifəsinə baxın.

Cəlilabad
İqtisadi rayon	Lənkəran iqtisadi rayonu
Ərazi	1441,4 km²
Əhali	196 500 nəfər
Əhali sıxlığı	136 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu	15
Telefon kodu	114
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ)	Az 1500

Cəlilabad – Azərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Cəlilabad şəhəridir.

Tarixi

Cəlilabad rayonu Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindəndir. Rayon ərazisində mövcud olmuş Həməşərə şəhəri eramızdan əvvəlki II minilliyə aiddir. Qədim mənbələrdə şəhərin 3 metr hündürlüyündə möhtəşəm qala divarları ilə əhatə olunduğu göstərilmişdir. Ərəb istilasından sonra Həməşərə şəhəri dağılmış və sonrakı dövrlərdə Hasıllı şəhəri məşhurlaşmışdır. XIX əsrin 30-cu illərində rusların Azərbaycana köçürülməsi nəticəsində azərbaycanlılarla rusların birgə məskunlaşdığı Astraxanbazar şəhəri əyalətin mərkəzinə çevrilmişdir.

Cəlilabad rayonu 8 avqust 1930-cu ildə Astraxanbazar adı ilə təşkil edilmişdir. 2 iyul 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə Cəlilabad adlandırılmışdır.

Coğrafi mövqeyi

Cəlilabad rayonu şimaldan Biləsuvar, şərqdən Neftçala, cənubdan Masallı, cənub-qərbdən Yardımlı rayonları, qərbdən isə İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. Kür-Araz ovalığının sərhədində yerləşir. Rayonun ərazisi düzənlik və alçaq dağlıqdır, şərq hissəəsində bəzi yerlər dəniz səviyyəsindən aşağıdadır. Yayı quraqlıq keçən mülayim-isti yarımsəhra-və quru çöl iqlimə malikdir. Relyefinə görə Aran-düzənlik (Muğan düzünün cənubu və Lənkəran ovalığının bir hissəsi) və alçaq dağlıqdır. Rayon ərazisindən Bolqarçay, Mişarçay, İncəçay, Göytəpəçay, Həməşəra və başqa müvəqqəti axarlı çaylar keçir. Torpaqları allüvül-çəmən, şabalıdı, qəhvəyi dağ, meşə və s növlüdür. Rayonun mərkəzi olan Cəlilabad şəhəri Bakı-Astara avtomobil yolunun 210 kilometrliyində yerləşir.

Relyefi

Cəlilabadın ərazisi düzənlik və alçaq dağlıqdır. Rayonun şərq hissəsində bəzi yerlər okean səviyyəsindən aşağıdır. Rayon ərazisindən Bolqarçay, Mişarçay, İncəçay, Göytəpəçay və başqa müvəqqəti axarlı çaylar keçir. Torpaqları allüvial-çəmən, şabalıdı, qəhvəyi dağ, meşə və sair növlüdür.

Təbiəti

Cəlilabadda 14,7 min hektar meşə, habelə quş qışlaqları vardır. Heyvanlardan dovşan, qaban, porsuq, canavar, tülkü, çaqqal və qunduz, quşlardan qartal, qarğa, turac, torağay, ördək, qaz, qaşqaldaq, qırqovul, leylək və dovlaq yaşayır.

İqlimi

Cəlilabad yayı quraqlıq keçən mülayim-isti iqlimə malikdir. Orta temperatur qışda 1-3 °C, yayda isə 25-30 °C-dir. İllik yağıntı 400-600 mm-dir.

İri yaşayış məntəqələri

Cəlilabad rayonunun ən böyük yaşayış məntəqəsi Göytəpə şəhəridir. Müstəqilliyə qədər Göytəpə şəhəri Prişib adlanmış və müstəqillik əldə edildikdən sonra öz tarixi adı bərpa edilmişdir. Hərbi şəhər olduğu üçün Sovet hakimiyyəti dövründə çoxmillərli sakinləri olub. Hal hazırda təxmini olaraq 35 min nəfər sakini vardır. Şəhərdə zavodlar, fabriklər, xəstəxanalar, texniki peşə məktəbi, orta məktəblər və bu kimi çoxlu sayda ictimai elmi müəssisələr vardır.

Əhalisi

Milli tərkib

Etnik qruplar	1939 s.a.	1959 s.a.	1970 s.a.	1979 s.a.	1999 s.a.	2009 s.a.
Cəmi	57 395	57 479	84 380	107 443	169 960	192 320
azərbaycanlı	46 330	49 359	76 665	100 383	169 511	192 136
rus	10 227	7 639	6 722	6 051	351	122
talış	39	y.	y.	y.	y.	24
ləzgi	41	10	55	69	4	7
türk	y.	y.	y.	y.	5	6
tatar	y.	y.	31	43	20	6
ukraynalı	179	y.	361	436	53	6
erməni	253	151	179	192	1	y.
yəhudi	178	72	55	32	3	y.
tat	y.	19	16	9	y.	y.
udin	y.	y.	y.	2	y.	y.
avar	2	2	8	24	y.	y.
saxur	y.	y.	2	4	y.	y.
gürcü	6	13	20	27	y.	y.
kürd	1	y.	2	y.	y.	y.
alman	16	y.	y.	y.	y.	y.
digər	8				12	13

Görkəmli şəxsləri

• Teymur Mustafayev — Azərbaycanın xalq artisti.
• Ağadadaş Ağayev — Azərbaycanın xalq artisti.
• Nurəddin Mehdixanlı — Azərbaycanın xalq artisti.
• Vaqif Abbasov — texnika elmləri doktoru, professor.
• Reyhan Kənan -Azərbaycan Yazıçılar birliyinin üzvü,şairə.
• Eldar Həsənov — Azərbaycanın milli qəhrəmanı.
• Faiq Cəfərov — Azərbaycanın milli qəhrəmanı.
• Arif Qubadov — Azərbaycanın milli qəhrəmanı.
• Kərəm Həsənov — Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin sədri, 1-ci dərəcəli dövlət müşaviri.

İqtisadi xarakteristikası

2010-cu ilin sonuna olan yekun məlumata əsasən 1 il ərzində rayonun ÜDM-u 398,3 milyon manat təşkil etmişdir . Rayonun iqtisadiyyatını əsasən kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi təşkil edir. Cəlilabad Azərbaycanda ən böyük üzümçülük, taxılçılıq və kartofçuluq bölgəsidir. İqtisadiyyatında taxılşılıq və heyvandarlıq da mühüm yer tutur. Mal-qara və donuzkökəltmə birlikləri, quşçuluq kombinatı, inkubator-quşçuluq stansiyaları vardır. Həmçinin üzüm emalı, süd, çörək, asfalt zavodları, yerli sənaye kombinatı, xalça sexi və başqa müəssisələrdə mövcuddur. Bakı-Astara dəmir yolunun və Bakı-Astara avtomobil yolunun rayon ərazisindən keçməsi rayonun iqtisadiyyatında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri

Cəlilabad rayonunda 17 məktəbəqədər müəssisə, 113 ümumtəhsil məktəbi, 1 mədəniyyət sarayı, 33 klub, 74 kitabxana fəaliyyət göstərir.

Maddi-mədəni irsi

Cəlilabad rayonunda 50 tarixi-arxeoloji abidə mövcuddur. Onlardan eneolit dövrünə aid Əlikömtəpə və Mişarçay yaşayış yerləri, eramızdan əvvəl IV minilliyə aid Qurudərə yaşayış yeri, tunc dövrünə aid Yedditəpə kurqanları, eramızdan əvvəl III minilliyə aid Cinlitəpə yaşayış yeri, qədim Muğan və Bəcirəvan şəhərlərinin qalıqları, Qazan köşkü, Bəcirəvan kurqanları, Pirhəsən, Pirəxəncər, Zərdüşt daxmaları kimi tarixi abidələr vardır.

İdman

Rayonda 2750 nəfərlik stadion, 110 sadə idman qurğusu, 7 kompleks idman qurğusu, 23 məktəb zalı, 4 atıcılıq tiri, şahmat məktəbi və trinacor zalı fəaliyyət göstərir. "Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"na əsasən Cəlilabad şəhərində beynəlxalq standartlara cavab verən idman kompleksi inşa edilir.

Yerli media

Cəlilabad rayonunda "Yeni gün" qəzeti nəşr olunur.

Şəkillər

• 

  Cəlilabadda mərkəzi küçə

Xarici keçidlər

• Azerbaijan Development Gateway – Cəlilabad