Cavanşirlər
| Cavanşirlər | |
| Titul | Xan |
|---|---|
| Əcdadı | Arqun xan |
| Qohum soylar | Sarıcalinskilər, Behbudovlar |
| Mənşəsi | Türk |
| Təbəəliyi | Səfəvilər sülaləsi, Avşarlar sülaləsi, Rusiya imperiyası |
| Azərbaycanın şah və xan sülalələri |
|---|
 |
| Şah sülalələri |
| Sacilər Şəddadilər Rəvvadilər Şirvanşahlar Səlcuqlular Elxanlılar Cəlayırlar Qaraqoyunlular Ağqoyunlular Səfəvilər Avşarlar Qacarlar |
| Xan sülalələri |
| Cavanşirlər Ziyadoğlular sülaləsi Bayatlar Qaradağlılar Müqəddəmlər Şahsevənlər Şəqaqilər Dünbililər Kəngərlilər Xançobanlılar |
| Azərbaycan sultanları |
Cavanşirlər Azərbaycanın qədim soylarından biridir. Qarabağda, qismən də İranda yaşayırlar. Bu soyun nümayəndələri 1747-ci ildən 1822-ci ilədək Qarabağda xanlıq ediblər.
Mündəricat |
[redaktə] Soyun yaranması
Əsкi mоnqоl qurumlаrındа gоrаn və оrun аdlı düzülüş sistеmi vаrdı. Gоrаndа və оrundа хаndаn, хаqаndаn sоldа ən hörmətlilər dururdulаr. Bu sistеm оrdudа dа gözlənilirdi. Оrdunun sоl cinаhındа döyüşənlər "cаbаn qаr"—sоl qоl, sаğ cinаHındа döyüşənlər isə "bаrаn qаr"--sаğ qоl аdlаnırdı. Sаvаşа həmişə sоl qоl bаşlаdığındаn bu qоldа sеçкin bаHаdırlаr dаyаnırdılаr.Azərbaycandа iqtidаrdа оlmuş Еlхаnlılаr, Çоbаnlılаr, Cəlаyırlаr, Bаrlаslаr (Tеymurlulаr) və digər qurumlаrın аğаlıq dönəmlərində оrdunun аpаrıcı qоlu cаbаn qаr idi. Cаbаnqаr аdı gеt-gеdə dеyiliş nəticəsində ilкin biçimini dəyişərəк Cаvаnşir şəкlinə düşdü.
Cavanşir elinin Sarıcalı oymağının başçıları XVIII yüzildə xanlıq yaratdıqdan sonra Sarıcalı-Cavanşir kimi tanındılar. Rus üsul-idarəsı dönəmində familiya qəbul edən aristokratlar öz tayfa, kənd, oba adlarını soyadı kimi götürdülər. Sarıcalı-Cavanşir oymağının zadəganlarının çoxu Cavanşir soyadını qəbul etdilər.
Bu soy Azərbaycan xalqına onlarla sərkərdə, şair, yazıçı, musiqışünas bəxş edib.
[redaktə] Cavanşirlər sülaləsi
Cavanşirlər soyu Qarabağ xanlığını idarə etmişlər. bu soyun sülaləsi:
| Titul | Adı | Başlanığıcı | Sonu |
|---|---|---|---|
| Xan | Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir | 1747 | 1762 |
| Xan | Mehrəli bəy Sarıcalı-Cavanşir | 1762 | 1763 |
| Xan | İbrahimxəlil xan Cavanşir | 1763 | 1806 |
| Xan | Mehdiqulu xan Cavanşir | 1806 | 1822 |
[redaktə] Soyun məşhur nümayəndələri
- Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir, Qarabağ xanı (1747-1862), Xanlığı yaradıcısı
- İbrahimxəlil xan Cavanşir, Qarabağ xanı (1863-1806), general-leytenant
- Mehrəli bəy Sarıcalı-Cavanşir, Qarabağ xanı (1863)
- Mehdiqulu xan Cavanşir, Qarabağ xanı (1806-1822), general-mayor
- Əbülfət xan Tuti, şair, general-mayor
- Əhməd bəy Cavanşir , tarixçi
- Cəfərqulu xan Nəva, şair, general-mayor
- Baba bəy Şakir , şair
- Məhəmməd bəy Sarıcalı-Cavanşir, xanlığın sərkərdəsi, müvəqqəti xanlığı icra etmiş şəxs
- Məhəmməd bəy Aşiq, şair
- Məhəmmədəli xan Cavanşir, diviziya generalı
- Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir, xanlığın vəliəhdi, general-mayor
- Mirzə Mehdi Sarıcalinski, şair, praporşik
- Molla Abbas Cavanşir, şair, riyaziyyatçı, axund
- Ağabəyim ağa (Ağabacı), şair, Fətəli şah Qacarın şahbanusu
- Hacı Ağalar xan Cavanşir, Qarabağ xanlığının sərkərdəsi, kapitan
- Gövhərbəyim ağa Sarıcalı-Cavanşir, (1796-1888). şairə, mesanat
- Xurşidbanu Natəvan, şairə
- Qasım bəy Zakir , şair
- Kərim ağa Cavanşir, polkovnik
- İbrahim bəy Azər, şair
- Xan Şuşinski, xanəndə
- Xanlar ağa Sarıcalı-Cavanşir, Qarabağ xanlığının sərkərdəsi,polkovnik
- Allahyar Cavanşirov, tarzən
- Əfsər Cavanşirov, bəstəkar
- Əbdüssəməd bəy Aşiq, şair
[redaktə] Mənbə
- Ənvər Çingizoğlu, Səfiqulu ağanın soyu, "Soy" dərgisi, 1(1), 2003, səh.3-9.
- Ənvər Çingizoğlu, Mehrəli xanın soy ağacından bir budaq, "Soy" dərgisi, 1(1), 2003, səh.9-14.
- Ənvər Çingizoğlu, Məhəmmədhəsən ağanın soy kötüyü, "Soy" dərgisi, 2(2), 2003, səh.3-13.
- Ənvər Çingizoğlu, Əbülfət xan Qarabağlınım törəməsi, ATŞS-nin xəbərləri,VI buraxılış, Bakı, "Adiloğlu", 2007, səh.3
- Ənvər Çingizoğlu, Xancan ağa Cavanşirin törəmələri, "Soy" dərgisi, 5(26), 2009, səh.3-12.
- Ənvər Çingizoğlu, Məhəmmədqasım ağa Sarıcalı-Cavanşir və törəmələri, Azərbaycan Tarixi Şəcərə cəmiyyətinin xəbərləri, 7-cı buraxılış, səh.48-56.
- Ənvər Çingizoğlu, Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşir, Bakı: Mütərcim, 2011,-72 səh.
- M.İ. Əmrahov, Ə. Çingizoğlu, H.İ.Həsənov. Qarabağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2008, 220.səh.
- Элдарь Исмаилов, Ханы Карабахские и их потомки, Генеалогический вестник.Вып.12.Санкт-Петербург, ст.40-55
- Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток VII—XV вв.
- Мирза Джамал Джаваншир Карабаги. История Карабаха.
