Con Uilks But

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Con Uilks But
John Wilkes Booth
Jwbooth.jpeg
Doğum tarixi: 10 may 1838(1838-05-10)
Vəfatı: 26 aprel 1865 (26 yaşında)
Peşəsi: Aktyor

Con Uilks But (10 may 1838 - 26 aprel 1865) — 14 aprel 1865-ci ildə ABŞ prezidenti Abraham Linkolna Vaşinqtondakı Ford's teatrında sui-qəsd təşkil edən amerikalı teatr oyunçusudur.

Butun atası və tanınmış Şekspir oyunçusu Cunius Brutus But və anası Meri Anna Holms 1821-ci ildə İngiltərədən Birləşmiş Ştatlara köç etdilər. Ailə Harford Kaunti, Marylanddakı Bel Airdə bir fermanı aldı. Con Uilks But 10 May 1836-ci ildə bu fermada doğuldu. Ona ailənin uzaqdan qohumu olduğunu iddia edilən İngilis radikal siyasətçi Con Uilksin adı verildi. Boothun uşaqlığının keçdiyi ev "Tudor Holl" ailənin Harford Kauntidəki ərazisində 1847-ci ildə inşa edilmişdi və ev günü bu gündə qalmaqdadır.

Sui-qəsd[redaktə]

But XIX əsrin öndə gələn teatr ailələrindən Marilandli But ailəsinin bir üzvü idi və 1860-ci illərdə ABŞ-da tanınan teatr aktyorlarından biri idi. O ayrıca Konfederasiya hakimiyyətinin tərafdarı idi və Cənubun Vətandaş müharibəsində məğlub olması Butun qəzəbinə səbəb olmuşdur. But bununla yanaşı Linkolnın köləliyi ləğv edən qanununa da çox sərt reaksiya bildirmişdi. But və rəhbərlik etdiyi bir qrup sui-qəsdçi Konfederasiyanın köməkliyi ilə Abraham Linkoln, vitse-prezident Andryu Conson və Xarici işlər Naziri Villiam Sevardın öldürülməsini planlaşdırırdılar. 14 Aprel 1865-ci ildə Linkoln və arvadı "Amerikalı əmioğlumuz" adlı teatr tamaşasını seyr etmək üçün Ford Teatrına getdilər. Lojada Linkolndan başqa Klara Harris adında bir qadın qonağı və qoruyucusu mayor Rathbonedə vardı. Bu sırada teatrın oyunçularından Con Uilks But, lojanın önünə gələrək günlərdir incədən incəyə hazırlanan planı tətbiq etməyə başlayacaqdı. But isə işini ehtiyatlı tutmuşdu o bir necə həftə əvvəl Respublika başçısının teatra gələcəyini öyrənincə, hazırlıqlarına sürət vermiş, oyunu təkrar təkrar seyr etmiş, xalqın xüsusilə hansı səhnəyə güldüyünə diqqət yetirmişdi. Daha sonra Linkolnun oturacağı lojanın qapısında, içəriyə görə bilməsinə kömək edəcək kiçik bir dəlik açmışdı. Linkoln başının arxasından tək güllə yarası alaraq hadisənin səhərisi günü öldü və sui-qəsd nəticəsində ölən ilk ABŞ prezidenti olaraq tarixə keçdi

John Wilkes Booth prizdenti öldürdükdən sonra axtarışa verilən şəkli.

Dörd gün əvvəl Şimali Virciniya ordusundan Robert E. Linin təslim olmasına baxmayaraq But, Konfederasiya Generalı Cozef Constonun ordusu General Villiam Tekumseh Şerman əmrindəki ordunun Şimallılara qaşı mübarizə aparması onu haradasa ümüdləndirirdi. Sui-qəsdçilərdən yalnız But öz vəzifəsini müvəffəqiyyətlə yerinə gətirə bilmişdi. But sui-qəsd sonrasında atı ilə cənub Marilanda, buradan da on iki gün sonra ABŞ əsgərləri tərəfindən tapılıb öldürüləcəyi Marilandın şimalına getdi. Sui-qəsdçilərdən səkkizi mühakimə olundu və günahkar hesab edilərək qısa bir müddət sonra da dördü asılaraq edam edildi. İllər boyunca bir çox yazar But təqibçilərindən xilas olmuş ola biləcəyini və dərhal sonra isə başqa bir ad altında ölmüş ola biləcəyini ehtimal etməkdədirlər.


"Səhnədən ayrıldığım zaman, Amerikanın ən məşhur adamı olacağam!."[redaktə]

But, lojanın önünə gəlincə, kiçik dəlikdən içəri baxdı. Linkoln və yanındakılar tamaşaya böyük maraqla baxırdırlar. Xalqın ən çox güldüyü hissəyə gələndə, qapını açaraq lojaya girdi. Tamaşaçıların qəhqəhələrini arasında bir atəş səsi eşidildi və Avraam Linkolnun başı qana bulandı. Mayor, bundan sonra özünü toplayıb sui-qəsd edənin üzərinə atılsa da, But bu səfər də bıçağından istifadə edərək onu yerə sərdi və lojadan səhnəyə ataraq, nə baş verdiyini anlaya bilməyən tamaşaçıların çaşqın baxışları arasında arxa qapıdan qaçdı.Eyni gecə Xarici işlər Naziri Svord, evində nəhəng bir adamın hücumuna məruz qaldı.

1867-ci il Tudor hall

Adam, Svordu boğarkən, arvadının, oğulunun və xidmətçisinin cəld tərpənmələri oğrunu qaçmaq məcburiyyətində oydu. Yenə o gecə, başqa bir oğru, Vitse-prezident Consonun evi qarşısında gəzirdi. Lakin içəriyə girməyə cəsarət edə bilməmişdir. Bir gecə içində Amerika Birləşmiş Ştatlarını idarə edən üç adamı öldürmək cəhdindən yalnız biri baş tutdu. Saat 22:15 də Avraam Linkolna başının arxasından atəş acdı.Prezident yaralı halda prospektin qarşısındakı Peterson Houseyə aparıldı. Sabahısı gün saat 07:22 də həyata gözlərini yumdu. Bu hadisə, Amerikadakı ilk prezidentin sui-qəsdi olaraq tarixə keçərkən xalqı böyük kədərə boğmuşdu. Vaşinqtondan qaçmağı bacaran But, günlər sonra tapılaraq, bir fermada yaxalandı. Yanında olan cinayətkarlardan biri təslim oldu, But isə intihar etdi. Beləcə qatil, ancaq 96 il sonra bir təsadüf nəticəsində ortaya çıxacaq sirrini də məzara aparmışdı. Tutulan o biri sui-qəsdçilər də hərbi tribunalda mühakimə olunduqdan sonra asıldılar. Bunların biri də qadın idi.