Dəvə
| Dəvə | |||||||||||||||||||||||||||
 Birhürgüclü dəvə (Camelus dromedarius) |
|||||||||||||||||||||||||||
| Elmi təsnifat | |||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||||||||||||||
| Latınca adı | |||||||||||||||||||||||||||
| Camelus Linnaeus, 1758 | |||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||
Dəvə (lat. Camelus) – dəvəkimilər fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Mündəricat |
[redaktə] Növləri
- İkihürgüclü dəvə (Camelus bactrianus)
- Birhürgüclü dəvə (Camelus dromedarius)
†Camelus gigas (fossil)
†Camelus hesternus (fossil)
†Camelus sivalensis (fossil)
†Suriya dəvəsi
[redaktə] Dəvə nəqliyyat vasitəsi kimi
Azərbaycanda dəmir yolu çəkilənə qədər at, qatır və uzunqulaqdan fərqli olaraq dəvə əsas yük heyvanı sayılırdı. Çünki bir dəvənin yükü 2-3 at yükünə bərabər idi. Yüklü dəvə bir gündə fasiləsiz olaraq 30-35 km, fasilə ilə isə 50 km-ə qədər yol gedə bilirdi. Yüklü dəvənin sürəti saatda 4-5 km-ə çatırdı. [15] Dəvəyə vurulan yükün miqdara məsafədən asılı olaraq müəyyən edilirdi. Hər dəvənin yükü öz çəkisinin təxminən yarısına bərabər olmalı idi.
Azərbaycanda istehsal olunan ipək, kətan, pambıq, taxıl, boyaq maddəsi, neft, duz, şərab və s. məhsullar istər daxili, istərsə də xarici bazardan dəvə karvanları ilə daşınırdı. XIX əsrin 70-ci illərinə aid bir mənbədə deyilir ki, hər il Gədəbəydən Rusiyaya göndərilən 40 min puda qədər mis Bakıya qədər dəvlərlə gətirilirdi.
Dəvədən yükdaşıma vasitəsi kimi hərbi yürüşlar zamanı da geniş istifadə edilmişdir. Bu zaman lazım olan ərzağı və döyüş sursatını dəvə ilə daşımağa üstünlük verirdilər. Rus elçisi A. Volınski İrana səfər edərkən səyyar mağaza üçün iki min manatlıqdan çox (təx. 28-34 baş) dəvə satın alımşdı.
1826-1828-ci illər Türkiyə-Rusiya müharibəsi zamanı çar ordusu öz ordusunu yük heyvanları ilə təmin etmək üçün Azərbaycanda yerli əhalidən çoxlu miqdarda dəvə, at və öküz almışdı.
Adətən, bir neçə baş dəvəsi olanlar çarvadarlıqla məşğul idilər. Şarvadarlıq Quba, Şamaxı, Qəbələ və Xaçmaz kəndləri arasında geniş yayılmışdır. Təkcə Şamaxı qəzasında XIX əsrin 80-ci illərində 4282 baş dəvə var idi, həmin dəvənin sahibləri çarvadarlıqla məşğul olurdu. Dəvə ilə yük daşımaq üçün yükünü növündən asılı olaraq xüsusi dəvə çuvalından, sandıqlardan, səbətlərdən, tuluqlardan istifadə edilirdi. Əzilməyən şeylər (taxıl, un, qənd, duz ) çuvala, silah, şüşə qablar və s. sandıq və səbətlərə, maye məhsulları (neft,şərab, su , bal) tuluqlara doldurulub daşınırdı.
Dəvəni yükləmək üçün onların birhürgüclülərini cahazlayır, ikihürgüclülərini isə alıqlayırdılar. Bundan sonra hazırlanmış yüklər (taylar) bir-birindən təxminən 1, 5-2 m aralı qoyulduqdan sonra, yük taylarını dəvəyə yaxın çəkir, kiçik ağacla dəvənin qabaq qıçlarına vurub onu xıxırdırdılar. Yükü ilgəkli ip və çiliklə bir-birinə çatır və dəvəzi durquzurdular.
[redaktə] Şəkilləri
[redaktə] Mənbə
[redaktə] Xarici keçidlər
[redaktə] Həmçinin bax
 |
Heyvanlar ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiziniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın. |
|
|
|
|---|---|
| Ev heyvanları | |
| Sərgi | |
| Kənd təsərrüfatı heyvanları | |
| Məməlilər | |
| Quşlar |
Qaz • Hinduşka • Toyuq • Müşk ördəyi • Bildirçin • Dəvəquşu • Ördək • Qırqovul • Firəngtoyuğu |
| Cücülər | |
|
|
||
|---|---|---|
| Quru nəqliyyatı | At, Ulaq, Qatır, Öküz, Dəvə, Araba, Fayton, Avtomobil, Şərəban, Qazalaq, Prilotka, Dilican, Kareta, Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal, Bərə, Qayıq, Kələk, Kolaz, Pələ, Şxun, Barj, Sandal, Kirjim, Gəmi | |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə, Helikopter, Hava şarı | |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka, Tramvay, Qatar, Lokomotiv, | |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi, Sürütmə, Torba, Şələ, Bağlama, Xurcun, Heybə, Səbət, Xərək | |
