Dillərin genetik təsnifatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Languengl.gif

Dünyada danışılan dillərin hamısı bir Dil Ailəsinə mənsubdur. Ən doğru təsnif etmə, kökə görə edilmiş olan 'dil ailələri' təsnif etməsidir. Yəni eyni dil ailəsinə mənsub dillərin, eyni kökdən, bəlkə də eyni primitiv dildən törədiyi qəbul edilir.

Çoxu dilin yazılı tarixi çox qısa olduğu üçün, çox az dilin qəti kökü bilinməkdədir. Dil ailələrinin təyin olunması, uzun elmi işlər nəticəsində mümkün olmuşdur.

Dil ailələri ağac sxemi olaraq göstərildikləri üçün özlərinə dil ağacı da deyilir. Bu səbəblə, alt hissələrinədə dil qolları deyilir. Bəzi dillər, heç bir ola bağlı deyildirlər və buna görə onlara mücərrədlənmiş dillər deyilir. Məsələn Yunanca, Hind Avropa Dil Ailəsinə mənsub mücərrədlənmiş bir dildir.

Köklərinə görə təməl dil ailələri bunlardır:

Hind-Avropa dilləri[redaktə]

Avropa qolu[redaktə]

  1. German qrupu: ingilis, alman, holland, afrikaans, isveç, norveç, dan, island, idiş.
  2. Roman qrupu: fransız, ispan, italyan, portuqal, rumın, katalon, provansal, sefard.
  3. Slavyan qrupu: rus, ukrayna, belorus, serb, xorvat, boşnak, bolqar, makedon, sloven, slovak, çex.
  4. Baltik qrupu: Pruss (ölü dildir), litva dili, latış dili.
  5. Kelt qrupu: breton, qall, irland, şotland, kernevek (İngiltərənin Kornuoll bölgəsində), vall, men.
  6. Yunan qrupu:
  7. Alban qrupu:

Hami-Sami dilləri ailəsi[redaktə]

Sami dilləri[redaktə]

Ərəb, ivrit, aramey, Suriya və Tunis dilləri, Həbəş–zənci dilləri və ölü dil sayılan akkad dili.

Misir dilləri[redaktə]

Qədim Misir dili, kopt dili.

Liviya və Bərbər dilləri[redaktə]

Liviya dili, Bərbər dili

Çin-Tibet dilləri[redaktə]

Çin, Tibet və Birma dilləri.

Bantu dilləri[redaktə]

Orta və Cənubi Afrikada danışılan Bantu dilləri.

Qafqaz dilləri[redaktə]

1.Abxaz-Adıq qrupu

Qafqaz dillərinin şimal-qərb qrupu. Buraya abxaz, abaza, ubıx, adıgekabardin-çərkəz dilləri daxildir.

2.Kartveli qrupu

şimali kartvel qrupu-svan dili, zan qrupu-meqrellaz dilləri və cənubi kartvel qrupu-gürcü dili. Gürcü dili onlarla ləhcəyə və yüzlərlə şivəyə sahibdir. Zan qrupu bəzən bir dil, lazcameqrelcə isə onun ləhçələri hesab edilirlər. Şimali kartvel qrupunu təşkil edən svan dili özlüyündə dörd ləhcəni ehtiva edir: yuxarıbal, aşağıbal, laşx və lentex ləhcələri hazırki Gürcüstan Respublikasının şimalında dağlıq bölgədə dar ərazidə İnqura və Tsxenis-Tsxali yüksəklikləri arasında yayılmışdır, bütün ləhcələri bir-birindən xeyli ölçüdə fərqlənir.

3.Nax-Dağıstan qrupu

Ural-Altay dilləri[redaktə]

Ural dilləri[redaktə]

  1. Fin–uqor qolu: Fin, lapland, macar, uqor.
  2. Samoyet qolu: Samoyet dilləri.

Altay dilləri[redaktə]

Türk dilləri ailəsi, monqol, mancur, tunquz, koreya və yapon.

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]