Dingir

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Dingir ( Digir və ya Dinjir) — mixi yazılı qaynaqlarda "Tanrı" anlayışını ifadə edir. Dingir sözü "İlah" və ya "İlahə" olaraq tərcümə edilə bilər[1]. Şumer mixi yazılarında bu işarə ( Digir, Cuneiform sumer dingir.jpg) An(səma, cənnət) ilahının ideoqramı və ya Digir Şumer məbədindəki Baş İlah olaraq qəbul edilir. Assuriya mixi yazılarında bu (AN, DİGİR, B010ellst.png) həmçinin El(və ya ilu) İlahının ideoqramı və yaxud da an və il sözlərinin hecalı şəkildə yazılışı kimi oxunur. Şumer ilahiyyat anlayışı göylərlə sıx bağlıdır, faktlardan bu aşkar olunur ki, "göy" ideoqramının işarəsini iki dəfə yazdıqda ulduzun gerçək şəkli formalaşır. İlahiyyatın gerçək bağlılığı səmadakı parlaq hierofaniya ( yunan dilində "müqəddəs işığı gətirmək" anlamına gəlir) ilə bağlıdır. Bu da mümkündür ki, Şumercə olan Dingir sözü tədricən dəyişilib, Türk dilində olan Orkhon.svgTenqri(səma, Göy Tanrısı) sözünə çevrilmişdir[2].

Mixi yazı işarələri[redaktə]

Şumer ilahlarının siyahısı, e.ə 2400-cü ilə aiddir. Siyahının girişindəki işarə Digir anlamına gələn işarədir. 3-cü sıra "İlahə İnanna" və ya sadəcə "İnanna" olaraq tərcümə olunur.

Şumer dili[redaktə]

Orta Tunc Dövrü işarəsi

Şumer işarəsi DİGİRin Cuneiform sumer dingir.svg öz kökünü əsas ilaha işarə edən ulduzşəkilli ideoqramdan və yaxud da Şumer ilahı olan Andan(ilahların Uca Atası)alması barədə fikirlər mövcuddur. Dingir həmçinin səma və cənnət mənalarını da ifadə edir, bunun ziddi olan "ki" sözü isə yeri ifadə edir. Digirin cəmi digər sözlər arasında digir-digir şəklində ola bilər.Cuneiform sumer dingir.svgCuneiform sumer dingir.svg

Aşşur dili[redaktə]

B010ellst.png Aşşur dilində Digir sözü aşağıdakı mənaları bildirir:

  • Akkad dilində il( və ya ilah) sözünün kökü, "ilah" və ya "ilahə" mənasını verir.
  • Anum ilahı
  • Akkad sözü šamû, mənası "səma"
  • an və il sözlərinin hecası
  • şəkilçi mənasında "da,də" və ya "a,ə,ya,yə"
  • İlahın adını bildirir

Bir mülahizəyə görə DİNGİR sözü rahib və ya rahibə mənasını verə bilər, baxmayaraq ki Akkad dilində olan ēnu və ēntu sözləri həmçinin rahib və rahibə kimi tərcümə olunur. Məsələn nin-dingir(qadın-rahib) rahibə mənasını verir ki, bu rahibələr Eridu şəhərində yerləşən Enki məbədinə ərzaq alırdılar.[3]

Ədəbiyyat[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Edzard, 2003
  2. Mircea Eliade, John C. Holt, Patterns in comparative religion, p 94.
  3. Margaret Whitney Green, Eridu in Sumerian Literature, PhD dissertation, University of Chicago (1975), p. 224