Dmitri Mendeleyev
| Dmitri Mendeleyev | |
 |
|
| Doğum tarixi: | 27 yanvar 1834-cü il |
|---|---|
| Doğum yeri: | Тоbolsk,  Rusiya İmperiyası |
| Vəfatı: | 20 yanvar 1907-ci il (72 yaşında) |
| Vəfat yeri: | Sankt-Peterburq, Rusiya İmperiyası |
Dmitri Mendeleyev (27 yanvar 1834, Тоbolsk, Rusiya imperiyası — 20 yanvar 1907, Sankt-Peterburq) — Rusiya alimi və ictimai xadimi, kimyaçı, fizik, iqtisadçı, texnoloq, geoloq, meteoroloq, pedaqoq, ensiklopediyaçı. Ən məşhur elmi kəşfi — kimyəvi elementlərin dövri cədvəlidir.
[redaktə] Elmi fəaliyyəti
Məşhur kimyaçı M.Cua yazırdı: "O, XIX əsrin ən dahi kimyaçılarından biridir; birləşmələrin fiziki konstandına dair çoxsaylı ölçülər aparmışdır (həcmləri, genişlənmələr və s.). Donesk daş kömür yataqlarını tədqiq etmiş, məhlulların hidrat nəzəriyyəsini işləmişdir. "Kimyanın əsasları"nı yazmışdır (1868—1871) — Bu əsər qeyri-üzvi kimya alimlərinin tədqiqlərinə ciddi təsir etmişdir". [1]
D.Mendeleyev kimya, kimya texnologiyası, fizika, iqtisadiyyat, texnologiya, geologiya, meteorologiya, diriyabl uçuşu, metrologiya, kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat, xalq maarifi və istehsalat qüvvələrinin inkişafı ilə bağlı bir çox dəyərli tədqiqatların müəllifidir.
D. Меndeleyev 1854—1856-ci illərdə kristallarda izofirizm halını tədqiq etmiş, birləşmələrin kristal forması ilə kimyəvi tərkibi arasında əlaqəni müəyyənləşdirmiş, eləcə də kimyəvi elementlərin xüsusiyyətlərinin onların atom kütləsiindən asılılığını kəşf etmişdir.
1860-cı ildə duru maddələrin mütləq qaynama temperaturunu və ya "böhran temperaturu" anlayışını kəşf etmişdir.
16 dekabr 1860-cı ildə o yazırdı: "...mənim fəaliyyətimin əsas predmeti fiziki kimyadır" [2].
D.İ. Меndeleyev Rusiyada ilk "Üzvi kimya" (1861) dərsliyinin müəllifidir.
1859-cu ildə piknometr quraşdırır. Cihaz vasitəsi ilə mayenin qatılığını müəyyənləşdirmək mümükün olur.[ [1865]]-1887-ci illərdə məhlulların hidrat nəzəriyyəsini işləyib hazırlayır. Həmşinin dəyişik tərkibli birləşmələrin mövcudluğu ideyasını irəli sürür.
Qaz mühütün tədqiq edərək, Mendeleyev 1874-ci ildə ideal qazın ümumi tənliyini tərtib edir. Bu 1834-cü ildə fizik Klapeyronun kəşf etdiyi qazın vəziyyətinin temperaturdan asılılığı barədə hala ciddi əlavə idi. Sonradan bu bərəbərlik Klapeyron-Mendeleyev bərabərliyi adlandırıldı.
1877-ci ildə Mendeleyev neftin ağır metallardan yaranması nəzəriyyəsini irəli sürdü. Ancaq bu ideya hal-hazırda qəbul edilmir. Həmçinin neftin hissə-hissə ötürülməsi təklifini irəli sürür. maraqlı faktlar o,uşaq olanda çox vaxt ağzından qan axırdı.həkimlər belə deyirdilər ki,o tez öləcək.lakin o,çox yaşadı
[redaktə] Mənbə
- Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Ответственный редактор А. В. Сторонкин. "Наука". Ленинград. 1984 (rus dilində)
- Л. А. Чугаев. Дмитрий Иванович Менделеев. Биография русского гения. // Экология и жизнь, № 1, 2009.(rus dilində)
- Манолов К. Великие химики. В 2-х томах. Т. II, 3-е изд., Мир, 1985, 440 c.(rus dilində)
- ↑ Джуа М. История химии.: — М. Мир, 1966.
- ↑ Младенцев М. Н., Тищенко В. Е. Дмитрий Иванович Менделеев, его жизнь и деятельность. М.—Л., 1938. Т. С. 254—256
