Dmitri Mendeleyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Dmitri Mendeleyev
DIMendeleevCab.jpg
Doğum tarixi: 27 yanvar 1834(1834-01-27)
Doğum yeri: Тоbolsk, Romanov Flag.svg Rusiya İmperiyası
Vəfatı: 20 yanvar 1907 (72 yaşında)
Vəfat yeri: Sankt-Peterburq, Romanov Flag.svg Rusiya İmperiyası

Dmitri Mendeleyev (27 yanvar 1834, Тоbolsk, Rusiya imperiyası20 yanvar 1907, Sankt-Peterburq) — Rusiya alimi və ictimai xadimi, kimyaçı, fizik, iqtisadçı, texnoloq, geoloq, meteoroloq, pedaqoq, ensiklopediyaçı. Ən məşhur elmi kəşfi — kimyəvi elementlərin dövri cədvəlidir.

Elmi fəaliyyəti[redaktə]

Məşhur kimyaçı M.Cua yazırdı: "O, XIX əsrin ən dahi kimyaçılarından biridir; birləşmələrin fiziki konstandına dair çoxsaylı ölçülər aparmışdır (həcmləri, genişlənmələr və s.). Donesk daş kömür yataqlarını tədqiq etmiş, məhlulların hidrat nəzəriyyəsini işləmişdir. "Kimyanın əsasları"nı yazmışdır (1868—1871) — Bu əsər qeyri-üzvi kimya alimlərinin tədqiqlərinə ciddi təsir etmişdir". [1]

D.Mendeleyev kimya, kimya texnologiyası, fizika, iqtisadiyyat, texnologiya, geologiya, meteorologiya, diriyabl uçuşu, metrologiya, kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat, xalq maarifi və istehsalat qüvvələrinin inkişafı ilə bağlı bir çox dəyərli tədqiqatların müəllifidir.

D. Меndeleyev 18541856-ci illərdə kristallarda izofirizm halını tədqiq etmiş, birləşmələrin kristal forması ilə kimyəvi tərkibi arasında əlaqəni müəyyənləşdirmiş, eləcə də kimyəvi elementlərin xüsusiyyətlərinin onların atom kütləsiindən asılılığını kəşf etmişdir.

1860-cı ildə duru maddələrin mütləq qaynama temperaturunu və ya "böhran temperaturu" anlayışını kəşf etmişdir.

16 dekabr 1860-cı ildə o yazırdı: "...mənim fəaliyyətimin əsas predmeti fiziki kimyadır" [2].

D.İ. Меndeleyev Rusiyada ilk "Üzvi kimya" (1861) dərsliyinin müəllifidir.

Dmitri Mendeleyevin Sankt-Peterburqda heykəli

1859-cu ildə piknometr quraşdırır. Cihaz vasitəsi ilə mayenin qatılığını müəyyənləşdirmək mümkün olur. 1865-1887-ci illərdə məhlulların hidrat nəzəriyyəsini işləyib hazırlayır. Həmşinin dəyişik tərkibli birləşmələrin mövcudluğu ideyasını irəli sürür.

Qaz mühütün tədqiq edərək, Mendeleyev 1874-ci ildə ideal qazın ümumi tənliyini tərtib edir. Bu 1834-cü ildə fizik Klapeyronun kəşf etdiyi qazın vəziyyətinin temperaturdan asılılığı barədə hala ciddi əlavə idi. Sonradan bu bərəbərlik Klapeyron-Mendeleyev bərabərliyi adlandırıldı.

1877-ci ildə Mendeleyev neftin ağır led zeppelin yaranması nəzəriyyəsini irəli sürdü. Ancaq bu ideya hal-hazırda qəbul edilmir. Həmçinin neftin hissə-hissə ötürülməsi təklifini irəli sürür.


Mənbə[redaktə]

  1. Джуа М. История химии.: — М. Мир, 1966.
  2. Младенцев М. Н., Тищенко В. Е. Дмитрий Иванович Менделеев, его жизнь и деятельность. М.—Л., 1938. Т. С. 254—256

Həmçinin bax[redaktə]