Dovşankələmi (fəsilə)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Dovşankələmi (fəsilə)
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Sıra: Daşdələnkimilər
Fəsilə: Dovşankələmi
Latın dilində adı
Crassulaceae J.St.-Hil., nom. cons.

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMX 24097
MBMM 3781


Dovşankələmi və ya qayaqoruğu (lat. Crassulaceae)— ikiləpəlilər sinfindən ot, yarımkol və kol bitkiləri fəsiləsi.

Dovşankələminin çiçəkləri müntəzəmdir.İkicinsli, az-az hallarda bircinsli, ikievli bitkilərdir. Sadə, qarşılıqlı düzülmüş yarpaqları ətli, gövdəsi şirəli olur.

  • Çiçəkləri ikiqat yanlıqlı, çox vaxt ikicinsiyyətli, beşüzvlüdür, ayrı-ayrı hallarda 3-4-6 üzvü olur.
  • Kasacıqları sərbəstdir ya da nadir hallarda aşağıdan bitişikdir.
  • Ləçəkləri sərbəstdir və ya az-çox bitişikdir.
  • Erkəkcikləri 10, bəzən 6-8-12 və ya 20 -dir.
  • Yuxarı yumurtalıqdır, az-az hallarda yumurtalığı yarım aşağıdır.
  • Meyvəsi 5—10 meyvə yarpaqcığının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Meyvəsi çoxtoxumlu yarpaqmeyvədir. Ot və ya kol şəklindədir. Yarpaqları adətən ətli (sukkulent) və bəsitdir, yarpaqları yoxdur.
  • Entonomofil və kserofit bitkilərdir.

Cənubi Afrika, Meksika və Aralıq dənizi ölkələrinin quru, daşlıq yerlərində 35 cinsi və 1400 növü məlumdur. Azərbaycanda 30 növü yayılmışdır. Əksəriyyəti sukkulentdir, yəni quru və ya susuz sahələrdə bitir. Bəzi növləri bəzək bitkisi kimi beçərilir.

Azərbaycanda bu fəsilənin 4 cinsi vardır. Onlardan qayaotu (Sempervivum) cinsinin kürəvi qayaotu (Sempervivumglobiferum) növünün cavan yarpaqlarını şorabaya tökürlər. Bəzək bitkisidir.

Qayaqoruğu (Sedum) cinsinin ağ qayaqoruğu (S.album) növünün yarpaq və zoğlarının ucları salat üçün işlədilir.

Bu fəsilənin nümayəndələrinin çoxu Azərbaycanda dağ yamaclarında, quru qayalıq, daşlıq yerlərdə və meşə kənarlarında, yayılmışdır. Əksəriyyəti vegetatiz çoxalır.

Cins və növləri[redaktə]

Aeonium

Cotyledon

Crassula

Dudleya

Echeveria

Graptopetalum

Hylotelephium

Monanthes

Rhodiola

Sedella

Sedum

Sempervivum

Tylecodon

Umbilicus