Ebru sənəti
Tarixi məlumatlara görə, XII əsrdə Çində, Yaponiyada ebru sənətinə bənzər işlər görülüb. Daha sonra bu sənət Çağatay türkləri ndə inkişaf edib. Onlar bu sənətlə əbrə adı ilə məşğul olublar. Digər tarixi məlumatlarda görünür ki, XÜI əsrdə ebru sənəti İpək Yolu vasitəsi ilə Azərbaycana gəlib. Düzdür, tarixi mənbələrdə çox vaxt bu sənətin yarandığı yer İran göstərilir. Fars dilində əbru həm suyun üzü, həm də onun naxışları qaşa oxşadığından qaş mənasını verir. Çağatay türkcəsində isə bulud topalarına oxşadığı üçün "bulud topaları" mənasını verir. Ebru sənəti tamamilə təbii materiallar əsasında həyata keçirilir. Bu əməliyyat qatılaşdırılmış su üzərində aparılır. Boyalar əsasən torpaqdan hazırlanır. Sonra bu boyalar mərmər üzərində əzilir. Bu proses hardasa 4-5 saat davam edir. Daha sonra içinə inək ödü qatılır. Bu, boyanı həm incəldir, həm də suyun üzərində qalmasını saxlayır. Həmçinin boyalar göy qurşağı kimi bir-birinə qarışmır və onun yapışqanlıq xüsusiyyətini təmin edir. Qatılaşdırılmış su gəvən ağacı adlanan təbii tikan otunun köməyi ilə alınır. Bu, daha çox Naxçıvanda, İsmayıllıda yetişir. Gəvən otunun gövdəsindən kraxmala oxşayan maddə çıxır ki, bu da suyu qatılaşdırır və nəticədə boyalar suyun üzərində dağılmır. Boyaları qatılaşdırılmış suyun üzərinə özü at quyruğundan, gövdəsi isə gül ağacından hazırlanan fırça vasitəsilə düzürük. Bu fırçalar əllə düzəldilir. Əvvəlcə suyun üzərinə kiçik damcılar tökülür. Fırçanın bu şəkildə hazırlanmasının səbəbi odur ki, su üzərindəki ebrunun naxışlarını idarə edə bilək. Bunun da növləri var. Yəni boyanı olduğu kimi suyun üzərinə töküb heç bir müdaxilə etmək olmur. Bu üsulu ilk dəfə işləyən sənətkarın adı ilə əlaqədar olaraq ona Battal adı verilib. Bunun da səbəbi yenə tarixi keçmişlə əlaqədardır: XVI əsrdə Şah İsmayıl la Yavuz Sultan Səlim arasındakı müharibə nəticəsində Azərbaycan sənətkarlarının çoxunun İstanbula köçü yaranıb. Nəticədə ebru sənəti Azərbaycandan türklərin əlinə keçib. Hərb müdaxiləsindən sonra ebru sənətində də müəyyən üslub dəyişiklikləri baş verib. O vaxt bu sənətdən daha çox qədim əsərlərdə istifadə olunurdu. Daha doğrusu, o dövrdə qədim yox, müasir hesab olunurdu. Əsasən Quranın üz qabığına yapışıqlı forzas səhifələrində, xətt yazılarının fonunda, divarda asılan uluların, peyğəmbərlərin sözlərinin yazılışında istifadə olunurdu. Həmçinin bu sənətdən Quran səhifələrinin yan tərəfinin fonunda da istifadə olunurdu. Ebru sənətindən bu gün də həmin məqsədlə istifadə edilir.
