Ernest Rezerford

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Ernest Rezerford (ing. Ernest Rutherford, 30 avqust, 1871, Sprinq Qruv – 19 oktyabr 1937, Kembridc )- yeni zelandiyalı fizik. Nüvə fizikasının “atası” hesab olunan Rezerford atomun planetar modelini yaratmışdır, 1908-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür,

[redaktə / تحریر] Həyatı

Ernest Rezerford Şotlandiyadan Yeni Zelandiyaya köçüb gəlmiş fermer Ceyms Rezerfordun ailəsində anadan olmuşdur, Anası Marta Tomson isə İngiltərənin Esseks əyalətindən idi, Ernest Yeni Zelandiyada Nelson şəhəri yaxınlığında Sprinq Qruv (hal-hazırda Braytvoter adlanır) adlanan yerdə dünyaya gəlmişdir, İlk ibtidai təhsilini əvvəlcə Havlok məktəbində, daha sonra Nelson kolledjində almışdır, İbtidai təhsilini uğurla tamamalyan Ernest təhsilini Yeni Zelandiya universitetinin Kanteberi kolledjində davam etdirmık hüququ əldə edir, Universitet illərdinə o yerli tələbə müzakirə cəmiyyətinin prezidenti olur, 1895-ci ildə bakalavr və magistr dərəcələrini alan Ernest daha iki il elektrik texnologiyaları sahəsində tədqiqatlarla məşğul olduqdan sonra doktorluq dərəcəsi almaq məqsədilə İngiltərəyə yollanır, Kembridc universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Kavendiş laboratoriyasında çalışır, Bu illərdə o torium və uran elementlərinin buraxdığı radioasiyanın iki növünü – alfa və beta radiasiyanı kəşf edir, 1898-ci ildə Kanadanın Montreal şəhərinin MakGill universitetində işləməyə başlayır, Məhz bu universitetdə apardığı tədqiqatlar ona 1908-ci ilin kimya üzrə Nobel mükafatını gətirir, Ernest Rezerford radioaktivliyin atomun özü-özünə parçalanması olduğunu nümayiş etdirir, O radioaktiv materialın yarısının parçalanmasına eyni zaman intervalının – yarımparçalanama - lazım gəldiyini göstərir və bu sabit parçalanma sürətini saat kimi istifadə etməklə sonralar Yerin əsl yaşını təyin etməyəyə böyük töhvə vermiş olur, 1907-ci ildə Rezerfor Mançestr universitetinin fizika kafedrasına gəlir, Burada Hans Giger və Ernest Marsdenlə birgə tədqiqatlar apararaq atomun nüvə təbiəyini müəyən edir, Məhz bu tədqiqatların interpretasiyası ona özünün planetar modelini irəli sürməy imkan verir, Rezerford modelində atom müsbət yüklü nüvə və nüvə ətrafında hərəkət edən elektronlardan ibarət idi, Rezerford 1919-cu ildə nüvə reaksiyası vasitəsilə bir kimyəvi elemeneti (azotu) başqa bir kimyəvi elementə (oksigenə) çevirmiş ilk fizik olur - ¹⁴N(α,β)¹⁷0. 1921-ci ildə Nils Borla (Bora görə elektronlar nüvə ətrafında spesifik orbitlər üzrə hərəkət edirdi) birgə çalışdığı müddətdə Rezerford müsbət yüklü protonların bir-birini itələmə effektini kompensasiya etməklə nüvənin cəzbetmə qüvvəsni təmin edən və beləliklə nüvəni parçalanmadan saxlayan neytronlar haqqında fərziyyə irəli sürür, Rezefordun neytonlar haqqındakı nəzəriyyəsi 1932-ci ildə Ceyms Çadvik tərəfindən sübuta yetirilir və Çadvik bu kəşfinə görə 1935-ci il Nobel mükafatına layiq görülür,

Ernest Rezerford 1937-ci ildə vəfat edir və Vestminster Abbeydə C.C. Tomsonun yanında dəfn edilir.