Etrusklar

Etruks döyüşçüsü

Torino universitetinin son 4 ildə müxtəlif istiqamətlərdə apardığı araşdırmaların nəticələri açıqlanıb. Bu nəticələrə görə, etrüsklərin ataları Anadoluda yerləşən Lidiya ərazisindən qıtlıq üzündən kütləvi halda əvvəl Lemnos adasına, burdan da dəniz yolu ilə mərkəzi İtaliyadakı Toskana ərazisinə köçüblər. Araşdırmanın sədri, genetika mütəxəssisi professor Alberto Piazza bildirib ki, Toskana ərazisində etrüsklərin yaşadığı üç qəsəbə – Volterra, Murlo və Kasentinoda yaşayan 263 nəfərdən götürülən qan nümunələrinin DNT testləri daha sonra şimali və cənubi İtaliya, cənubi Balkan dövlətləri, Sicilya adası, Sardinya adası, Lemnos adası və Anadolunun köhnə Lidiya torpaqlarında yaşayan 1264 nəfərin DNT testi ilə müqayisə edilib. Professor Piazza bildirib ki, Volterra, Murlo və Kasentiodan götürülən nümunələrə ən yaxın nümunələr Türkiyədən götürülənlər olub. Fransanın Naik şəhərində keçirilən Avropa ictimaiyyətləri qurultayında çıxış edən italyalı genetika mütəxəssisi bildirib ki, könüllü olaraq bu qəsəbələrdə qan verən və ən azı üç nəsildir ki, Toskanada yaşayan insanların DNT nümunələri İtaliya və Balkanlarda yaşayanlardan çox Lidiya ərazisində yaşayanların DNT nümunələrinə yaxındır. Professorun fikrinə görə, Bodrumda doğulan məşhur tarixçi Herodotun nəzəriyyəsi doğru ola bilər. Herodot etrüsklülərin qıtlıq üzündən Anadoludan İtalyaya köçdüklərini yazıb. Prof. Piazza 30 etrüsk qəbrindən götürülmüş DNT nümunələrinin daha əvvəl Ferrara universitetində araşdırıldığını və onun nəticələrinə yaxın bir nəticə hasil olduğunu vurğulayıb.

Qeyd edək ki, Roma şəhərinin əsasını qoyan Romul və Remin də etrüsk nəslindən gəldiyi bildirilir. Vergilinin qədim Roma tarixindən bəhs "Eneida" əsərində milliyyətcə etrüsk olan Romul və Remin troyalı Eneyin törəmələri olduğu bildirilir. Romanın məşhur Qay ailəsi də özlərini troyalı Eneyin nəslindən olduğunu iddia edib. Roma imperatoru Qay Yuli Sezar senatda ilk çıxışında "Mən əsilzadəyəm, troyalı Eneyin nəslindənəm" deyərək özünü təqdim edib. Qədim etrüsk əfsanəsinə görə, Eneyin törəmələri olan Romul və Rem sahibsiz qaldıqda dişi canavar onları əmizdirərək böyüdüb. Daha sonra onlar Roma şəhərinin əsasını qoyublar. Bu baxımdan etrüsklər türklərin Qayı boyunun, monqolların Qiyat soyunun bozqurd ana əfsanəsinə uyğun mifolgiyaya malik olublar. Etrüskləri türklərlə bağlayan başqa bir oxşarlıq isə eyni əlifbadan, yəni Orxon-Yenisey abidələrinin yazıldığı runa əlifbasından istifadə etmələridir. Latınlar Romanı işğal edənə kimi etrüsklər yalnız runa yazılarından istifadə ediblər. Lakin rəsmi İtaliya etrüsklərin mətnlərinin Orxon – Yenisey əlifbasından istifadə edilərək oxunmasının əlyehinədir. Hazırda 5 mindən çox sözə malik etrüsk mətnlərinin olmasına baxmayaraq İtaliyanın rəsmi elmi dairələri yalnız 30-a yaxın etrüsk sözünün mənasının açıldığını bildirirlər. Latın dilində işlədilən bu sözlərin də əksəriyyəti türkcədir, "klan" oğlan, "konsul" qonşu kimi qarşılıqlara malikdir.

Əlifba [redaktə]

Etrusk archaïque	Etrusk classique	Équivalent latın	Prononciation
		A	[a]
		B	[b]
,	,	C	[k]
		D	[r], [d]
		E	[e]
		V	[v], [w], [u]
	,	Z	[z], [ts]
	,	H	[h]
,	,		[th]
		I	[i]
		K	[k]
		L	[l]
		M	[m]
		N	[n]
	,	O	[thi], [u], [o]
		P	[p]
,			[ch]
	,	Q	[q], [phi]
	,	R	[r]
		S	[s]
		T	[t]
	,	U	[u]
		X	[ch]
Φ	Φ		[phi]
Ψ	Ψ		[khi]
		F	[f], [fh]