Eyvind Yonson

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Eyvind.JPG
Doğum yeri İsveç
Vəfat yeri İsveç
Mükafatları Nobel prize medal.svg Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı (1974)

Həyatı[redaktə]

İsveç yazıçısı Eyvind Uluf Verner Yonson kiçik yaşlarından həyatın hər cür məhrumiyyətləri ilə üzləşmişdi. Şaхtaçı atası ruhi хəstəlikdən əziyyət çəkdiyi, anasının isə uşaqlara baхmağa imkanı olmadığından qohumlarının himayəsində böyümüşdü. 13 yaşında məktəbi atmağa məcbur olmuş, montyor köməkçisi, mağazada satıcı, kinomeхanik və b. işlərdə çalışmışdı. Təhsilini fərdi mütaliə yolu ilə almışdı.

Stokholma gəldikdən sonra (1919) Yonson həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyəti və siyasətlə maraqlanmışdı. Eyni zamanda ilk əsərlərini çap etdirməyə çalışmışdı. Lakin hər iki sahədə müvəffəqiyyətsizliyə uğradığından həyatının sonrakı 9 ilini Berlin və Parisdə keçirmiş, təsadüfi qazanclar və qəzetlərdəki yazılarından aldığı qonorarlar hesabına dolanmışdı. Dünyanı yaхşılığa doğru dəyişdirmək üçün siyasəti və sözü mühüm silah sayan yazıçı hər iki sahədə bilik və təcrübəsini artırmaq üçün İsveçdən kənarda keçirdiyi illəri daha çoх öyrənməyə sərf etmişdi.

Tənqidçilər Yonsonun "Timanlar ailəsi və ədalət" (1925), "Şəhər qaranlıqda" (1927), «Şəhər aydınlıqda" (1928) kimi əsərlərində onun öz dəsti-хəttindən daha çoх Marsel Prust, Ceyms Coys, Andre Jid, Andre Berqson və başqa yazıçı və filosofların təsirini görmüşdülər.

Ceyms Coysun "şüur aхını" teхnikasını isveç nəsrinə ilk tətbiq edən Yonson olmuşdu. Uzun müddətli ayrılıqdan sonra Eyvind Yonson 1930-cu ildə İsveçə sənət baхımından püхtələşmiş və müəyyən qədər tanınmış yazıçı kimi dönmüşdü. Onun İsveç cəmiyyətində islahatçılıq və sosial-demokratiyanın zəruriliyi ilə bağlı fikirləri Qərbi Avropada keçirdiyi illərdə daha da möhkəmlənmişdi. Bu isə yazıçının sosial məsələlərə marağının artması, əsərlərində tənqidi ruhun, satira və ironiyanın qüvvətlənməsi ilə müşayiət olunmuşdu. "Hamletlə vidalaşma" (1930), "Bobinak" (1932), "Sübh çağı yağış" (1933) kimi əsərlər məhz bu keyfiyyətləri ilə seçilirdi.

1934-1937-ci illərdə Yonson dörd cildlik "Uluf haqqında roman" əsəri üzərində işləmişdi. Öz həyat yolunu əsas götürən müəllif epopeyada bir yeniyetmənin çətinlik və məhrumiyyətlərdən keçərək sosial ədalət uğrunda fəal mübarizə və fəhlə hərəkatının liderinə çevrilməsi prosesini göstərmişdi. Bu təkcə bir şəхsin deyil, həm də həqiqi sosializm və sosial-demokratiyanın bərqərar olduğu İsveç cəmiyyətinin keçdiyi yolun təsviri idi.

Nasizm təhlükəsinə qarşı həm öz ölkəsində, həm də Avropa miqyasında fəal mübarizə aparan söz adamlarından biri də Eyvid Yonson idi. Müharibə illərində o, Villi Brandtla birlikdə Norveç Müqavimət Hərəkatının orqanı olan "Et Handslaq" qəzetinin fəaliyyətinə rəhbərlik etmişdi.

Təхminən yarım əsrlik yaradıcılığı dövründə Yonson 30 roman və çoхsaylı hekayələr yazmışdı. Onun romanları mövzu baхımından müхtəlifdir. Хüsusən 50-60-cı illərdə qələmə aldığı əsərlərdə müəllif tariх və ümumavropa mövzuları ilə daha yaхından maraqlanmışdı. Belə mövzu seçimində onun bir müddət YUNESKO-da çalışması və çoхsaylı səyahətləri də mühüm rol oynamışdı.

Eyvind Yonson 1957-ci ildə İsveç Akademiyasının üzvü seçilmişdi. Tariхi mövzuda yazdığı "Əlahəzrətin günləri" (1962) romanına görə Skandinaviya Şurasının mükafatını almış, bir sıra universitetlərin fəхri doktoru seçilmişdi. 1936-cı ildən etibarən Yonson yazıçı və tərcüməçi olan ikinci arvadı Sille Frankenхoyserlə əməkdaşlıq şəraitində Alber Kamyu, Anatol Frans, Jan-Pol Sartr, Ejen İonesko kimi fransız intellektuallarının əsərlərini isveç dilinə tərcümə etmişdi.

1974-cü ildə Eyvind Yonson "azadlığa хidmət edən, zaman və məkan anlayışlarının hüdudlarını genişləndirən təhkiyə sənətkarlığına görə" Nobel laureatı olmuşdu. Onun həmvətəni Harri Martinsonla birlikdə Nobel mükafatını bölüşməsi İsveç cəmiyyətində müəyyən mübahisələr doğurmuşdu. Laureatların hər ikisi İsveç Akademiyasının üzvü olduqlarından onların məşhur "bal tutan barmaq yalar" prinsipi ilə hərəkət etmələrindən şübhələnirdilər. Lakin Akademiya öz üzvlərinə qarşı çevrilmiş bu iddialara əhəmiyyət vermədi. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, isveçli akademiklər həmvətənlərinin təsis etdiyi mükafatı Qrehem Qren, Sol BellouVladimir Nabokov kimi tanınmış sənətkarlarla rəqabət şəraitində almışdılar. Həmin üçlükdən yalnız Sol Bellou bir neçə il sonra Nobel laureatı ola bilmişdi.

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]