Ferdinand (Tank)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Panzerjäger Tiger (P) Ferdinand/Elefant

Nazı Almaniyası ordusu Wehrmacht tərəfindən II. Dünya Döyüşü əsnasında istifadə edilən bir Panzerjäger ardıcıllığı tank məhv edici vasitə idi. Ferdinand adını tankın dizaynını çəkən Ferdinand Porsche dən götürmüşdür.

İnkişaf etdirilməsi[redaktə]

Zəriflik və incəlikdən məhrum olaraq inkişaf etdirilən tank, hələ qüsurlu idi. 90 ədəd tank Porsche istehsalı Tiger I-ə aid ancaq yeni palitra və polad təkərli şase ilə emal edildi. Mühərrik vasitənin gövdəsinin orta qısmağına yerləşdirildi. Şasenin üzərinə sadə bir qutu şəklindəki üst quruluş yerləşdirildi. Sürücü və radio operatorunun vasitənin ön qisimində iki ayrı kupe ayırırdı. Vasitəyə 8.8 sm KwK 43 top yerləşdirildi. Bu silah məşhur 88 mm lik top deyildi. Bu top Krupp tərəfindən inkişaf etdirilən lakin FlaK modeli olaraq xidmətə girən yeni bir model idi. Yeni topun çox daha uzun bir lüləsi (bu gülləyə daha çox lülə çıxış sürəti təmin edirdi) var idi. Bu sayədə Flak 18 və ya 36 topun istifadə etdiyi güllələrdən daha uzunlarını atmağa imkan verirdi. Bu sayədə 88mm L/71 topuna çox daha yaxşı zireh deşmə xüsusiyyəti təmin edirdi. Topun yalnız 25° yanal və eyni dərəcədə yüksəlmə bucağı altında hərəkət edə bilirdi.

İstehsalı[redaktə]

Porsche firmasına aid Nibelungenwerke fabrikində (St. Valentin, Avstriya) Ferdinand tankında istifadə edilmək üzrə 100 ədəd Tiger tankına aid şasesi istehsal edildi. Henschel tərəfindən inkişaf etdirilən Tiger modelinin seçilməsində ötəri Porsche modelli Tiger şasesine onsuz da ehtiyacda vardı. Bu səbəbdən yeni ediləcək tank məhv edici vasitədə Porsche aid şasenin istifadə edilməsinə qərar verildi. Silah olarakta Krupp tərəfindən yeni inkişaf etdirilən 8.8 sm KwK 43 tanksavar topu seçildi. Bu qüsursuz top sayəsində Ferdinand düşmən tankının mənzilinə girmədən onu məhv edə biləcəkdi. 91 ədəd Ferdinand tankı istehsal edildi. (şase nömrələri 150010 ilə 150100 arası).

Porsche istehsalı hava soyutmalı iki mühərrikin yerinə yenə iki ədəd amma 300 hplik Maybach HL 120 TRM mühərrik istifadə edildi. Bu mühərrikə bağlı iki elektrik generatoru vasitənin zəncir dişlilərinə hərəkət verirdi. Ayrıca bu elektrikli mühərriklər vasitənin sükan sisteminə köməkçi olurdu. Ancaq bu benzin-elektrikli sistem vasitəyə həddindən artıq yanacaq xərclədiyirdi. Buna baxmayaraq hərəkət qabiliyyəti çox zəif olan vasitə hərəkətini təmin edən dişlilərin hər 480 km-dən bir dəyişdirilməsi lazım idi.

Vasitənin normalda 100 mm lik olan ön zireh üzərinə bolt ilə bərkidilən 100 mmlik yan zireh vasitəyə artıqdan 5 ton ağırlıq gətirdi. Silahın böyüklüyü səbəbiylə ekipaj tankının arxa hissədə otururdu. Mühərrik tankın orta hissəsində idi. Sürücü və radio operator ön tərəfdə otururdu. Tank üzərindəki işlər mart ayından may 1943 arasında çox qısa müddətdə tamamlandı.

Sentyabr 1943 də Kursk Döyüşündən xilas olan bütün Ferdinand tankları, döyüşdən əldə edilən təcrübələr işığın da təkrar fabriklərə geri döndülər. Oktyabr ilə noyabr 1943 arasında 50 ədəd vasitəyə düşmən piyadasına qarşı istifadə edilmək üzrə gövdəsinin ön tərəfinə MG 34 pulemyot , komandirin daha yaxşı görə bilməsi üçün kiçik bir qübbə (StuG III modelindəki kimi) əlavə olundu və Zimmerit ilə örtüldü. Bu kimi kiçik dəyişikliklərlə tankın ağırlığı 65 tondan 70 tona çıxdı. Vasitənin adı 1 may 1944-ci ildə Hitlerin əmri ilə Elefant oldu.

İstifadəsi[redaktə]

İstehsal edilən Ferdinand-lar bölüklər içərisində dəstələrə bölünərək xidmətə alındı. Ancaq bu vasitələri qoruyacaq piyada və tank birlikləridə onlara yoldaşlıq etdi. Hücum vəziyyətlərində Jagdpanzer ilk olaraq düşmənə tanklarına hücum edirdi. Müdafiə vəziyyətində isə yalnız görünə bilməyən düşmən tanklarına ani basqın vermək üzrə arxada gözləyirdi.

Vəzifə keçmişi[redaktə]

91 ədəd hazır vəziyyətdəki Ferdinand ilk olaraq Kursk Döyüşü əsnasında istifadə edildi. Haradasa hər cür Sovet tankını yox etdilər amma haradasa tankların yarısı ilk 4 gün içərisində istifadə edilə bilməz hala gəldi. Bunu səbəbi Sovet atəşi deyil mexaniki problemlər və ya minalar üzündən ziyan görən palitra və süspansiyon sistemi idi. Qarşıdurma əsnasında Sovet atəşinə məruz qalaraq yox edilən vasitə sayı çox az idi. Bunun səbəbi vasitənin Sovet istehsalı hər cür tanksavar sursatına malik zirehə sahib olması idi. Ancaq vasitə hər nə qədər düşmən tanksavarlarına silahlarına qarşı qalın zirehə sahib olsa da vasitənin ikincil silahı yalnız 1 ədəd 7.62 mmlik pulemyot idi. Bu silah vasitəyə hücum edən düşmən piyadasını dayandırmağa çatmırdı. Bir ədəd Ferdinand Sovet istehsalı yeni SU-152 hücum topu tərəfindən yan zirehindən vurularaq məhv edildi.

Nettuno Körpübaşı hücumunda mina ilə məhv edilən 653. Ağır Tank Məhv edici Batalyonu 1. bölüyünə bağlı Başçavuş Gustav Koß əmrindəki "Elefant" (İtaliya, 29 fevral 1944)

(qaynaq: The Combat History of schwere Panzer Abteilung 653, Karlheinz Munch, səhifə 67-69). Ziyan görən bir çox Ferdinand tankları ekipajı tərəfindən tərk edildi. Bunun səbəbi vasitə çəkmək üçün çox ağır idi və təmir etməkdə qeyri-mümkün idi. Bu qarşıdurmadan xilas olan az sayda vasitə 1943-cü ildə Dniepr cəbhəsində istifadə edildi.

Avstriya tərəfindən təkrar əldən keçirilən və inkişaf etdirilən bu vasitələrə Elefant adı verildi. Yeniləmənin ardından vasitə bir az inkişaf etmiş olsa da bəzi problemlər heç bir zaman həll edilə bilmədi. 1944-cü ildə Elefant vasitənin [taliya cəbhəsində vəzifəyə göndərildi. Ancaq 70 tona yaxınlaşan ağırlığı səbəbiylə İtaliya sərhədləri içərisindəki körpü və yollarda irəliləyə bilmədiyindən istifadə edilə bilmədi. Davamlı ehtiyat hissəyə ehtiyacı olan vasitələrin çoxu məhv edilməkdən çox öz mürettebatı tərəfindən havaya uçurulub tərk edilmişdir. Ferdinand birliyi ən son yanvar 1945-də sovetlərin qarşı hücumu əsnasında Vistül-Oder müdafiə etməsində vəzifə yerinə yetirmişdir. Geriyə qalan bir neçə vasitə Berlin Müdafiə etməsi əsnasında istifadə edildi.

Günümüzə gəlib çatan Ferdinand-lar[redaktə]

Günümüzə yalnız 2 ədəd Ferdinand tankı qalmışdır. Bunlardan ilki Kursk Döyüşü əsnasında Sovetlərin əlinə keçən və indi Kubinka Tank Muzeyi Moskvada sərgilənən vasitədir. İkincisi isə Amerikalılar tərəfindən Anzioda ələ keçərilən və United States Army Ordnance Muzeyində saxlanan vasitədir.

Şəkillər[redaktə]