Fransız inqilabı təqvimi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Təqvim
Təqvim haqqında
Təqvim
tipi

Günəş, Ay, Ay-Günəş

Təqvim dövrü Uzun illərin
daxil edilməsi

Digər təqvimlər
Armelin · Assuriya · Astek · Bəhai · Benqal · Budda · Babil · Bizans · Vyetnam · Gilburd · Holosen · Qriqori · Gürcü · Qədim yunan · Qədim Misir · Qədim hind · Qədim Çin · Qədim fars · Qədim slavyan · Yəhudi · Zərdüşt · Hindistan · İnk · Hicri-qəməri ·Hicri-şəmsi · İrland · Çin · Kont · Kopt · Malay · Mayya · Nepal · Yuli · Roma · Rumi · Simmetrik · Tamil · Tay: Ay, Günəş · Tibet · Üçmövsümlü · Türkmən · Universal · Fransız · Xanaane · Xani · Çuçxe · İsveç · Şumer · Efiopiya · Yava · Yapon
Fransız inqilabı təqvimi (II Fransa Respublikası (1793/1794))

Fransız inqilabı təqvimi və ya İnqilab təqvimi Böyük Fransa inqilabından sonra 5 oktyabr 1793 cü ildə Milli Konvent tərəfindən verilmiş dekretlə Fransada tətbiq olunmağa başlanılmış təqvim. Fransız inqilabı təqvimi 1 yanvar 1806 cı ildə Napoleon Bonapart tərəfindən ləğv edilmişdir. Təqvim Jilber Rommun rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Məqsəd dini xristiyan təqvimini ateist və təbiətə əsaslanan təqvim yaratmaq olmuşdur. Təqvimdə Fransa inqilabının birinci ili - 1792 ci il era başlanğıcı elan edilir. Beləliklədə xristiyanlıqla başlanan era isə ləğv edilmiş olunur. 1792 ci ilin 22 sentyabrından başlayaraq illər hesablanmağa başlanmış olunur. İl hər biri 30 gündən ibarət 12 aya bölünür. Qalıq qalmış 5 ya 6 gün isə sankulotid adlandırılmışdır. Hər bir gün isə təbiət hadisələrinə müvafiq xüsusi adlarla adlandırılmışdır. Ayları isə fransız, yunan və latın söz köklərinin konstruksiyalarından yaranmış adlarla (məsələn: "früktidor" - "bar verən" = lat. fructus - "meyvə, bar" + yun. δῶρον - "vergi" ) adlandırılmışdır.

Aylar[redaktə]

Payız[redaktə]

Vandemyer
(22 sentyabr21 oktyabr)
üzüm yığımı ayı
Brümer
(22 oktyabr20 noyabr)
duman ayı
Frimer
(21 noyabr20 dekabr)
şaxta ayı
  1. Raisin (üzüm)
  2. Safran (zəfəran)
  3. Châtaigne (şabalıd)
  4. Colchique ([[]])
  5. Cheval (at)
  6. Balsamine (balzam)
  7. Carotte (yerkökü)
  8. Amarante (qaratərə)
  9. Panais ([[]])
  10. Cuve (çən, su anbarı)
  11. Pomme de terre (kartof)
  12. Immortelle (Solmaz Çiçəyi)
  13. Potiron (balqabaq)
  14. Réséda (əspərək)
  15. Âne (uzunqulaq)
  16. Belle de nuit (mirabilis)
  17. Citrouille (boranı)
  18. Sarrasin (qarabaşaq)
  19. Tournesol (günəbaxan)
  20. Pressoir (pres)
  21. Chanvre (çətənə)
  22. Pêche (şaftalı)
  23. Navet (şalğam)
  24. Amaryllis ([[]])
  25. Bœuf (buğa)
  26. Aubergine (badımcan)
  27. Piment (bibər)
  28. Tomate (pomidor)
  29. Orge (arpa)
  30. Tonneau (çəllək)
  1. Pomme (alma)
  2. Céleri (Kərəviz (bitki))
  3. Poire (armud)
  4. Betterave (çuğundur)
  5. Oie (qaz)
  6. Héliotrope ([[]])
  7. Figue (incil)
  8. Scorsonère (Silindr)
  9. Alisier (quşarmudu)
  10. Charrue (Kotan)
  11. Salsifis (yemlik)
  12. Macre ([[]])
  13. Topinambour (günəbaxan)
  14. Endive ([[]])
  15. Dindon (hindtoyuğu)
  16. Chervis (şəkər çuğunduru)
  17. Cresson (Adi acıqıjı)
  18. Dentelaire ([[]])
  19. Grenade (nar)
  20. Herse (xış)
  21. Bacchante ([[]])
  22. Azerole (yemişan)
  23. Garance ([[]])
  24. Orange (portağal)
  25. Faisan (qırqovul)
  26. Pistache (püstə)
  27. Macjonc (Lathyrus tuberosus)
  28. Coing (heyva)
  29. Cormier ([[]])
  30. Rouleau (silindr)
  1. Raiponce ([[]])
  2. Turneps ([[]])
  3. Chicorée (Kasnı)
  4. Nèfle (əzgil)
  5. Cochon (donuz)
  6. Mâche ([[])
  7. Chou-fleur (gül kələm)
  8. Miel (bal)
  9. Genièvre (ardıc)
  10. Pioche ([[]])
  11. Cire (mum)
  12. Raifort ([[]])
  13. Cèdre (sidr)
  14. Sapin (küknar)
  15. Chevreuil (cüyür)
  16. Ajonc ([[]])
  17. Cyprès (sərv)
  18. Lierre (daşsarmaşığı)
  19. Sabine (Juniperus sabina)
  20. Hoyau (toxa)
  21. Érable sucré (ağcaqayın)
  22. Bruyère ([[]])
  23. Roseau (qamış)
  24. Oseille (əvəlik)
  25. Grillon (Cırcırama)
  26. Pignon (sidr qozası)
  27. Liège (tıxac)
  28. Truffe (trüfel)
  29. Olive (zeytun)
  30. Pelle (bel)

Qış[redaktə]

Nivoz
(21 dekabr19 yanvar)
qar ayı
Pluvioz
(20 yanvar18 fevral)
yağış ayı
Vantoz
(19 fevral20 mart)
külək ayı
  1. Tourbe (torf)
  2. Houille (daş kömür)
  3. Bitume (bitum)
  4. Soufre (kükürd)
  5. Chien (it)
  6. Lave (lava)
  7. Terre végétale (torpaq)
  8. Fumier (peyin)
  9. Salpêtre ([[]])
  10. Fléau (taxıldöyən)
  11. Granit (qranit)
  12. Argile (gil)
  13. Ardoise ([[]])
  14. Grès (qumdaşı)
  15. Lapin (dovşan)
  16. Silex ([[]])
  17. Marne ([[]])
  18. Pierre à chaux (əhəng daşı)
  19. Marbre (mərmər)
  20. Van ([[]])
  21. Pierre à plâtre (gips)
  22. Sel (duz)
  23. Fer (dəmir)
  24. Cuivre (mis)
  25. Chat (pişik)
  26. Étain (qalay)
  27. Plomb (qurğuşun)
  28. Zinc (sink)
  29. Mercure (civə)
  30. Crible (ələk)
  1. Lauréole (mamır)
  2. Mousse (мох)
  3. Fragon (bigəvər)
  4. Perce-neige (xədicəgülü)
  5. Taureau (buğa)
  6. Laurier tin ([[]])
  7. Amadouvier (mantar)
  8. Mézéréon (adi canavargiləsi)
  9. Peuplier (qovaq)
  10. Coignée (balta)
  11. Ellébore (şaxtagülü)
  12. Brocoli ([[]])
  13. Laurier (dəfnə)
  14. Avelinier (fındıq)
  15. Vache (inək)
  16. Buis (şümşad)
  17. Lichen (şibyələr)
  18. If (qaraçöhrə)
  19. Pulmonaire (öfgəotu)
  20. Serpette (bağça [[bıçaq]ı])
  21. Thlaspi (iberis)
  22. Thimelé (Canavargiləsi)
  23. Chiendent ([[]])
  24. Trainasse (qırxbuğum)
  25. Lièvre (çöl dovşanı)
  26. Guède (rəngotu)
  27. Noisetier (fındıq)
  28. Cyclamen (meşənovruzu)
  29. Chélidoine (dəmrovotu)
  30. Traîneau (xizək)
  1. Tussilage (öskürəkotu)
  2. Cornouiller (zoğal)
  3. Violier (Sarılıqotu)
  4. Troène ([[]])
  5. Bouc (dağ keçisi)
  6. Asaret (Çobandüdüyü)
  7. Alaterne ([[]])
  8. Violette (bənövşə)
  9. Marceau (keçi söyüdü)
  10. Bêche (kürək)
  11. Narcisse (Nərgizgülü)
  12. Orme (qarağac)
  13. Fumeterre (şahtərə)
  14. Vélar (şüvərən)
  15. Chèvre (keçi)
  16. Épinard (şpinat)
  17. Doronic ([[]])
  18. Mouron ([[]])
  19. Cerfeuil ([[]])
  20. Cordeau (qaytan)
  21. Mandragore (Mandraqora)
  22. Persil ([[]])
  23. Cochléaria ([[]])
  24. Pâquerette (qızçiçəyi)
  25. Thon (tun)
  26. Pissenlit (zəncirotu)
  27. Sylvie (Anemone nemorosa)
  28. Capillaire (adiant)
  29. Frêne (göyrüş)
  30. Plantoir ([[]])

Yaz[redaktə]

Jerminal
(21 mart19 aprel)
cücərmə ayı
Floreal
(20 aprel19 may)
çiçəklənmə ayı
Prerial
(20 may18 iyun)
zəmi ayı
  1. Primevère (novruzçiçəyi)
  2. Platane ([[]])
  3. Asperge (Qulançar)
  4. Tulipe (lalə)
  5. Poule (toyuq)
  6. Bette ([[]])
  7. Bouleau (Tozağacı)
  8. Jonquille (nərgiz)
  9. Aulne ([[]])
  10. Couvoir (inkubator)
  11. Pervenche (Qıfotu)
  12. Charme (Vələs)
  13. Morille ([[]])
  14. Hêtre (Fıstıq)
  15. Abeille (bal arısı)
  16. Laitue (kahı)
  17. Mélèze (Qara şam)
  18. Ciguë (subaldırğanı)
  19. Radis (Qırmızı turp)
  20. Ruche (pətək)
  21. Gainier ([[]])
  22. Romaine ([[]])
  23. Marronnier (şabalıd)
  24. Roquette ([[]])
  25. Pigeon (göyərçin)
  26. Lilas (Yasəmən)
  27. Anémone (əsmə)
  28. Pensée (Üçrəng bənövşə)
  29. Myrtille (Qaragilə)
  30. Greffoir (bıçaq)
  1. Rose (qızılgül)
  2. Chêne (palıd)
  3. Fougère ([[]])
  4. Aubépine (Yemişan)
  5. Rossignol (bülbül)
  6. Ancolie (Akvilegiya)
  7. Muguet (Keysk inciçiçəyi)
  8. Champignon (göbələk)
  9. Hyacinthe (Sünbülçiçək)
  10. Râteau (dırmıq)
  11. Rhubarbe ([[]])
  12. Sainfoin ([[]])
  13. Bâton-d’or (Sarılıqotu)
  14. Chamérops ([[]])
  15. Ver à soie (Tut ipəkqurdu)
  16. Consoude (Xəndəkotu)
  17. Pimprenelle (Sincanotu)
  18. Corbeille d’or ([[]])
  19. Arroche (sirkən)
  20. Sarcloir ()
  21. Statice (Dəvəayağı)
  22. Fritillaire (Laləvər)
  23. Bourrache (xiyar)
  24. Valériane (pişikotu)
  25. Carpe (karp)
  26. Fusain (Gərməşov)
  27. Civette (Mala soğanı)
  28. Buglosse (İtaliya sümürgəni)
  29. Sénevé (Ağ xardal)
  30. Houlette (çomaq)
  1. Luzerne (medicago)
  2. Hémérocalle (Günotu)
  3. Trèfle (yonca)
  4. Angélique (tütəkotu)
  5. Canard (ördək)
  6. Mélisse (Dərman limonotu)
  7. Fromental ([[]])
  8. Martagon ([[]])
  9. Serpolet (Sürünən kəklikotu)
  10. Faux (dəryaz)
  11. Fraise (Çiyələk)
  12. Bétoine ([[]])
  13. Pois (noxud)
  14. Acacia (akasiya)
  15. Caille ([[]])
  16. Œillet (Qərənfil)
  17. Sureau ([[]])
  18. Pavot (xaşxaş)
  19. Tilleul (cökə)
  20. Fourche (yaba)
  21. Barbeau (Göyçiçək)
  22. Camomille (Çobanyastığı)
  23. Chèvrefeuille (Doqquzdon)
  24. Caille-lait (Qatıqotu)
  25. Tanche (lilbalıq)
  26. Jasmin (yasəmən)
  27. Verveine ([[]])
  28. Thym (Kəklikotu)
  29. Pivoine ([[]])
  30. Chariot (qoşqu arabası)

Yay[redaktə]

Messidor
(19 iyun18 iyul)
yığım ayı
Termidor
(19 iyul17 avqust)
istilər ayı
Fruktidor
(18 avqust16 sentyabr)
məhsul ayı
  1. Seigle (çovdar)
  2. Avoine (Yulaf)
  3. Oignon (soğan)
  4. Véronique ([[]])
  5. Mulet (qatır)
  6. Romarin (rozmarin)
  7. Concombre (xiyar)
  8. Échalote ([[]])
  9. Absinthe ([[]])
  10. Faucille (oraq)
  11. Coriandre (Keşniş)
  12. Artichaut (Artişok)
  13. Girofle (mixək)
  14. Lavande (lavanda)
  15. Chamois (Qarapaça)
  16. Tabac (tütün)
  17. Groseille (qarağat)
  18. Gesse (gülülcə)
  19. Cerise (albalı)
  20. Parc ()
  21. Menthe (nanə)
  22. Cumin (Adi cirə)
  23. Haricot (lobya)
  24. Orcanète ([[]])
  25. Pintade (hind quşu)
  26. Sauge (Adaçayı)
  27. Ail (sarımsaq)
  28. Vesce (noxud)
  29. Blé (buğda)
  30. Chalémie (şаlmey)
  1. Épeautre (Ayıqulaq sığırquyruğu)
  2. Bouillon blanc ([[]])
  3. Melon (yemiş)
  4. Ivraie (quramit)
  5. Bélier (qoyun)
  6. Prêle (Qatırquyruğu)
  7. Armoise (yovşan)
  8. Carthame ([[]])
  9. Mûre (Böyürtkən)
  10. Arrosoir ([[]])
  11. Panic ([[]])
  12. Salicorne ([[]])
  13. Abricot (ərik)
  14. Basilic (reyhan)
  15. Brebis (qoyun)
  16. Guimauve (Bəlğəmotu)
  17. Lin ([[]])
  18. Amande (badam)
  19. Gentiane (Acıçiçək)
  20. Écluse (su bəndi)
  21. Carline (Yumaqotu)
  22. Câprier ([[]])
  23. Lentille (Mərcimək)
  24. Aunée ([[]])
  25. Loutre ([[]])
  26. Myrte ([[]])
  27. Colza (raps)
  28. Lupin ([[]])
  29. Coton (pambıq)
  30. Moulin (dəyirman)
  1. Prune (gavalı)
  2. Millet ([[]])
  3. Lycoperdon ([[]])
  4. Escourgeon ([[])
  5. Saumon (losos)
  6. Tubéreuse ([[]])
  7. Sucrion (arpa)
  8. Apocyn (Kəndir)
  9. Réglisse (Şirinbiyan)
  10. Échelle (pilləkan)
  11. Pastèque (qarpız)
  12. Fenouil (Şüyüd)
  13. Épine vinette (zirinc)
  14. Noix (qoz)
  15. Truite (forel)
  16. Citron (limon)
  17. Cardère (Fırçaotu)
  18. Nerprun ([[]])
  19. Tagette ([[]])
  20. Hotte (səbət)
  21. Églantine (itburnu)
  22. Noisette (meşə qozu)
  23. Houblon (Mayaotu)
  24. Sorgho ([[]])
  25. Écrevisse (xərçəng)
  26. Bigarade ([[])
  27. Verge d’or ([[]])
  28. Maïs (qarğıdalı)
  29. Marron (şabalıd)
  30. Panier (səbət)

Dekada günləri[redaktə]

  • primidi (fr. Primidi) — I dekada
  • duodi (fr. Duodi) — II dekada
  • триди (fr. Tridi) — III dekada
  • kvartidi (fr. Quartidi) — IV dekada
  • kvintidi (fr. Quintidi) — V dekada
  • sekstidi (fr. Sextidi) — VI dekada
  • septidi (fr. Septidi) — VII dekada
  • oktidi (fr. Octidi) — VIII dekada
  • nonidi (fr. Nonidi) — IX dekada
  • dekadi (fr. Decadi) — X dekada

Vətəndaşlara dekadanın hansı günlərini istirahət etməklərini özlərinin seçməsi təklif olunur. Dövlət məmurları isə dekadanın yalnız bir günü istirahət kimi istifadə edə bilərlər.

Sankulotidlər[redaktə]

  1. Xeyirhaqlıq Günü/Xeyirhaqlıq (fr. La Fête de la Vertu) — 17 sentyabr
  2. Qabiliyyət Günü/Qabiliyyət (fr. La Fête du Génie) — 18 sentyabr
  3. Əmək Günü/Əmək (fr. La Fête du Travail) — 19 sentyabr
  4. Rəylər Günü/Rəylər (fr. La Fête de l'Opinion) — 20 sentyabr
  5. Mükafat Günü/Mükafat (fr. La Fête des Récompenses) — 21 sentyabr
  6. İnqilab Günü/İnqilab (fr. La Fête de la Révolution)

"Sankulotidlər" (fr. sans-culottides) Sankulotlar sözündən götürülmüşdür.

Yeni zaman vahidləri[redaktə]

Uzunluq, həcm, çəki vahidləri kimi zaman üçün də onluq sistemi yaradılmışdır. Belə ki, 1 dekada 10 günə bir gün 10 saata, hər bir saat 100 dəqiqəyə, hər bir dəqiqə isə 100 saniyəyə bölünmüş olur.
24 noyabr 1793cü il (4 Frimer II) dektetindən:

fr. XI. Le jour, de minuit à minuit, est divisé en dix parties ou heures, chaque partie en dix autres, ainsi de suite jusqu’à la plus petite portion commensurable de la durée. La centième partie de l'heure est appelée minute décimale; la centième partie de la minute est appelée seconde décimale.

Tərcümə:

XI Gün, günortadan gecəyarısınadək 10 hissəyə və ya saata bölünəcək, hər bir hissə isə daha kiçik ölçü vahidlərinə bölünəcək. Saatın yüzdə biri desidəqiqə adlanmalıdır; dəqiqənin yüzdə biri isə desisaniyə adlanmalıdır.

Bundan belə gecəyarısı 12 saat əvəzinə saat 10 və günorta isə saat 5 hesab olunur.

İnqilab dövrünə aid saat sfeblatı
onluqlu vahidlər standart vahidlə müqayisə
Dekada (fr. décade) = 10 gün 10 gün
Gün (fr. jour) = 10 saat gün
Saat (fr. heure) = 100 dəqiqə 2 saat 24 dəqiqə
Dəqiqə (fr. minute) = 100 saniyə 1 dəqiqə 26,4 saniyə
Saniyə (fr. seconde) 0,864 saniyə