Fyodor Dostoyevski
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
| FYODOR DOSTOYEVSKİ | |
 |
|
| Tam adı | Fyodor Mixayloviç Dostoyevski |
| Doğum tarixi | 11 noyabr, 1821 |
| Ölüm tarixi | 9 fevral, 1881 |
|
|
|
Fyodor Mixayloviç Dostoyevski (rusca: Фёдор Михайлович Достоевский) (11 noyabr 1821 - 9 fevral 1881) - Rusiya ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndəlindən biri. Əsərlərinin XX əsr dünya ədəbi və fəlsəfi düşüncə tərzinə misilsiz təsiri olmuşdur.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Həyatı
Dostoyevski romanları XIX əsr siyasi, sosial və ruhi gərginlıklərdə boğulan Rusiya cəmiyyətində insan psixologiyasının ətraflı təsvirinı canlandırır. Bir çox müəlliflər "Yeraltından məktublar" romanı ilə Dostoyevskinin XX əsr ekzistintializm fəlsəfi cərəyanının əsasını qoymasını düşünürlər. Amerika filosofu Valter Kofman isə bu romanı ekzistintializmə dair yazılmış bütün dövrlərin ən mükəmməl müqəddiməsi kimi təsvir edir.
1877-ci ildə Dostoyevski Istanbulun Rusiya tərəfinden zəbt edilməsi ideyasını irəli sürmüşdür [Mənbə göstərin].
[redaktə / تحریر] İlk yaradıcılıq nümunələri
Ordudan ayrıldıqdan sonra Dostoyevski ilk əsəri "İnsancıqlar"ı 1846-cı ildə yazdı.Cəmiyyətin qatı qaydaları içində yaşlı bir məmurun yetim bir qıza duyduğu məhəbbəti,ruhundakı çaxnaşmaları işlədi.Ədəbi mühit tərəfindən sevilən kitabdan sonra Belinski onu "gələcəyin böyük yazıçısı" kimi təqdim etdi.Şair Nikolay Neksarov,Dostoyevski barəsində "yeni bir Qoqol doğuldu" demişdir.Ədəbi dünyada tanındıqdan sonra yazıçı "Dvojnik" adlı kitabını qələmə aldı.Fəqət roman Belinski də daxil olmaqla əsər heç bir ədəbi tənqidi tərəfindən bəyənilmədi.
Dostyoevski 1847-ci ildə "Ev sahibəsi" adlı romanını bitirdi.Bu əsəri də tənqidlərə məruz qalınca Dostoyevski psixolojik problelomlər yaşadı və bir müddət xəstə oldu.Ancaq yazıçılığa davam etdi və 1848-ci ildə "Bəyaz Gecələr" və "Yumşaq ürəkli" adlı kitablarını nəşr etdirdi.Bunlar öncəkilərə görə daha çox maraq yaratsa da yazıçı yenə də gözlədiyi uğuru qazanmadı.Bu hadisədən sonra ədəbiyyata soyuyan Dostoyevski siyasətlə maraqlanmağa başladı "Gənc Liberallar" qrupuna daxil oldu.
[redaktə / تحریر] Sibir sürgünü
Dostoyevski 23 aprel 1849-cu ildə dövlətə qarşı başqaldırma iddiası ilə həbs edildi.Ölüm cəzası verildikdən sonra yazıçı səkkiz ay həbsxanada qaldı.Edam edilmək üçün aparıldıqları meydana gedərkən qəfil Çar tərəfindən bağışlandılar.Edam cəzası sürgün ilə əvəz edildi.Cinayət və cəza qavramları ilə burda yaxından tanış olan yazıçı bu illərdə sara xəstəliyi səbəbi ilə dəfələrlə xəstəxanaya düşdü.
Sürgündə keçirdiyi 4 ildən sonra 1854-cü ildə orduya girdi.Burda 5 il xidmət edən Dostoyevski zabit rütbəsinə qədər yüksəldi.1857-ci ilin fevral ayında dul və vərəm əstəliyindən əziyyət çəkən Mariya Dmitrievna İsayeva ilə evləndi.
[redaktə / تحریر] Sürgündən sonrakı yazıçılıq təcrübəsi
1859-cu ildə ordudan ayrılan Dostoyevski Sankt Peterburqa qayıtdı.Qardaşı Mixail ve dostu Strahov ilə birlikdə "Vremya" və "Epoxa" adlı jurnalları nəşr etdi.Məqalələrində "Panislavizm"i müdafiə etdi.Bu dövrdə yazdığı "Alçaldılmışlar və təhqir olunmuşlar" , "Ölü evindən xatirələr" ilə tanındı.1863-cü ildə Avropaya səfər etdi.Xəstəliyi və qumar səbəbi ilə maddi problemlər yaşayan yazıçı 1864-cü ildə "Yer altından məktublar" adlı romanını nəşr etdirdi."Cinayət və cəza" ilə Qumarbaz" adlı əsərləri 1866-cı ildə işıq üzü gördü.Qardaşına yazdığı bir məktubda "cinayət və cəza" romanı üçün:
" Mövzusu doğrudan çox gözəldir.Romanın qəhrəmanı isə bugünə qədər heç işlənməmiş bir obrazdır.Ama günümüzdə Rusiyada bu cür insan tez-tez qarşımıza çıxmaqdadır. " yazmaqdaydı.
Dostoyevski bu əsərində Raskolnkovun öz həqiqətləri uğruna işlədiyi cinayətləri və vicdan ilə hesablaşmasını ələ aldı.Yazıçı kiçik bir otel otağında və maddi problemlər içində qələmə aldığı "Cinayət və Cəza" romanını 1866-cı ildə tamamladı.Yazdığı digər əsərlər-Səfeh,əcinnilər,vencıy muj isə sırası ilə 1866,1870,1872-ci illərdə nəşr edildi.Arvadının ölümündən sonra katibəsi Anna Qriqoryevna ilə evləndi.Bu evlilikdən bir qızı olsa da erkən yaşda vəfat etdi.Bu Dostoyevsknin böyük sarsıntılar keçirməsinə səbəb oldu.1875-ci ildə "Dəliqanlı",1876-da "Bir yazıçının gündəliyi",1879-də isə "Karamazov Qardaşlar" romanlarını yayınladı.Sonuncusunda İvan və Alyoşa Karamazov obrazları üçün filosof Vladimir Serqeyeviç Solovyovdan ilham aldı."Bir böyük günahkarın həyatı" adlı əsərini isə tamamlaya bilmədi.1881-ci ilin yanvar ayında iç qanama keçirdi və o ilin 28 yanvarında vəfat etdi.Yas günü Dostoyevskinin cənazəsinin ardınca 30.000 insan yürüdü.
[redaktə / تحریر] Əsərləri
Romanları
- "Zavallılar" (1846)
- "Axirətdən məktublar" (1860)
- "Alçaldılmış və təhqirolunmuşlar" (1861)
- "Yeraltından məktublar" (1864)
- "Cinayət və cəza" (1866)
- "Qumarbaz" (1866)
- "Səfeh" (1868)
- "Həmişəlik ər" (1869)
- "Əcinələr" (1872)
- "Yeniyetmə" (1875)
- "Karamazov qardaşları" (1880)
Povest və hekayələri
- "Oxşar" (1848)
- "Gülünc insanın yuxusu" (1848)
- "Bəyaz gecələr" (1848)
- "Dayısının oğlu" (1859)
- "Yay xatirələri haqda məktublar" (1862)
- "Nalayiq lətifə" (1864)1
