Göy Günbəd türbəsi
| Göy Günbəd Türbəsi | ||
 |
||
| Abidə haqqında məlumat | ||
|---|---|---|
| Tikili: | Türbə | |
| Ölkə: | Güney Azərbaycan | |
| Şəhər: | Marağa | |
| Tikintisi haqqında məlumat | ||
| Tamamlanıb: | 1194 | |
| Memarlıq üslubu: | Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi | |
| Digər məlumatlar | ||
  Göy Günbəd Türbəsi
Göy Günbəd Türbəsi
|
||
Göy Günbəd Türbəsi — Güney Azərbaycanın Marağa şəhərində, Dairəvi Türbənin yaxınlığında yerləşən və Möminə Xatun Türbəsinin təsiri ilə inşa edilmiş Azərbaycan memarlığının maraqlı nümunələrindən biri.
Göy Günbəd Azərbaycanın səkkizbucaqlı planı olan qülləvari türbə gələnəyinin özümlü bir təzahürüdür. Göy Günbədin qülləsinin plan-məkan quruluşu Xərrəqan türbələri ilə birtiplidir – səkkizüzlü prizmanın bucaqları bayırda silindrik dayaqlarla möhkəmləndirilmişdir. Ancaq dayaqlararası sivri tağçalarda və karnizdə stalaktitlərdən istifadə etmək baxımından Göy Günbəd Mömünə Xatun Türbəsinin aydın təsirinə məruz qalmışdır. Bununla belə marağalı memar öz böyük naxçıvanlı həmvətənini yamsılamaqdan uzaq olmuşdur. [1] Mömünə Xatun türbəsində incəlik, təntənə klassik ciddiliyə tabe edildiyi halda, Göy Günbəd türbəsində dekorativlik, bədii şuxluğa üstünlük verilmişdir. Hətta Göy Günbədin üst yazı qurşağı da kufi xəttinin daha dekorativ növü ilə yazılmışdır.
Göy Günbəd türbəsinin memarlıq bəzəyində ikiplanlı relyefi olan kərpic naxışlara tuş gəlinir. Onda daha qabarıq naxış quruluşu xüsusi profilli xırda kərpiclərdən yığılmışdır. Bu ümumi şəbəkənin altından keçən girihlər daha sıx quruluşlu olub, dayaz relyeflidir. Relyefli naxışların ümumi yerliyi isə batıq gəc səthlərdir. Marağalı memar özündən əvvəlki Azərbaycan memarlarının (zəncanlı Məhəmməddən, naxçıvanlı Əcəmiyə kimi) türbə bəzəyində işlətdiyi ənənəvi bir fənddən – türbənin hər üzünü, hətta künc dayaqlarını da başqa-başqa naxış quruluşları ilə bəzəməkdən imtina etmişdir. Onun seçdiyi şəbəkəyəbənzər naxışın çubuqları bütün üzləri və dayaq qülləciklərini bir-birinə sarımışdır. Göy Günbədin də piramidal bayır günbəzi uçmuşdur.
El arasında Göy Günbəd Hülakü xanın anasının türbəsi kimi tanınır. Ancaq üstündəki kitabə onun hicri 593–cü ildə (miladi 1194), Hülakü xanın Azərbaycanda Elxanilər dövlətini yaratdığı və Marağanı bu dövlətin paytaxtı elan etdiyi vaxtdan xeyli öncə tikildiyini bildirir. Bir də ki, Hülakü xanın özü bütpərəst, anası Suyur Göktən Xatun isə xristian olmuşdur. Türbənnin adındakı “göy” sözünün Göktən Xatunun adının qısaldılması nəticəsində yoxsa türbənin fasad bəzəyinin rənginə görə yarandığı məsələsində isə araşdırmaçılar daha çox ikinci varianta üstünlük verirlər. Həqiqətən də Qırmızı Günbəddən fərqli olaraq Göy Günbədin bəzəyində kaşı daha bol işlədilmiş, onun bayır tutumuna, xüsusilə üst hissəsinə göy kolorit vermişdir.
[redaktə] Şəkillər
-
Türbənin ümumi görünüşü
-
Fasadda quraşdırılmış naxış sistemi
-
Türbənin köhnə fotosu
-
Türbənin baştağında kaşıyla yığılmış naxışlar
-
Türbənin sərdabə hissəsinin görünüşü
[redaktə] İstinadlar
- ↑ C. Qiyasi – Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 99
