Günəş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Günəş Sun symbol.svg
Günəş
Əsas xüsusiyyətlər
Orta məsafə
от Yerdən
1,496×1011 m
(8,31 işıq dəqiqələri)
Görünən ulduz ölçüsü (V) −26,74м [1]
Mütləq ulduz ölçüsü 4,83м [1]
Spektr sinifi G2V
Parametrlər Orbitlər
Məsafə
mərkəzdən Qalaktiklər
~2,5×1020 м
(26 000 işıq illəri)
Məsafə
müstəvidən Qalaktiklər
~4,6×1017 м
(48 işıq illəri)
Qalaktik fırlanma periodu 2,25−2,50×108 il
Sürət 2,17×105 m/san
(Qalaktikanin mərkəzinin ətrafındakı orbitdə)
2×104 m/san
(qonşu nəzərən Ulduzlara)
Fizki xüsusiyyətlər
Orta diametr 1,392×109 m [1]
(109 diametr Yerin)
Ekvatorial radius 6,955×108 m [2]
ekvatorun uzunluğu 4,379×109 m [2]
Sahə səthin 6,088×1018  [2]
(11 900 sahəsi Yerin)
Həcm 1,4122×1027  [2]
(1 300 000 объёмов Земли)
Kütlə 1,9891×1030 kq[1]
(332 946 Yer kütləsi)
Orta Sıxlıq 1409 kq/m³ [2]
Təcil ekvatorda 274,0 m/san² [1] (27,94 g)
ikinci kosmik sürət
(səth üçün)
617,7 km/san [2]
(55 yerin)
Effektiv temperatur səthin 5515  [1]
Temperatura
tacının
~1 500 000 C°
Temperatur
nüvənin
~13 500 000 C° [1]
İşıqlılıq 3,846×1026 Vt [1]
~3.75x1028 Lm
İşığın gücü 2,009x107 Vt/m²/sr
Xüsusiyyətlər fırlanmanın
Oxun əyriliyi 7,25° [1]
(müstəviyə nəzərən ekliptikin)
67,23°
(müstəviyə nəzərən Qalaktiklər)
Düz doğması
şimal qütbün[3]
286,13°
(19 s 4 dəq 30 san)
Əyrilik
şimal qütbün
+63,87°
Siderik period Daxili görünən hissələrin fırlanması
(16° enlikdə)
25,38 gün [1]
(25 gün 9 s 7 dəq 13 san)[3]
(ekvatorda) 25,05 gün [1]
(qütblərdə) 34,3 gün [1]
Daxili görünən hissələrin fırlanma sürəti
(ekvatorda)
7284 km/s
Tərkibi fotosferanın
Hidrogen 73,46 %
Helium 24,85 %
Oksigen 0,77 %
Karbon 0,29 %
Dəmir 0,16 %
Kükürd 0,12 %
Neon 0,12 %
Azot 0,09 %
Kremnium 0,07 %
Maqnium 0,05 %
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə

Günəş Sun symbol.svgYer kürəsinə ən yaxın sarı cırtdan tipinə aid olan ulduz. Günəş sisteminin ümumi kütləsinin 99,8 % təşkil edir. Süd yolu qalaktikasının qollarından birində yerləşir. Planetlərdə baş verən proseslərdə günəş enerjisinin əhəmiyətli rolu vardır, yer kürəsi üzərində canlı həyatın mövcudluğu bu enerji ilə birbaşa bağlıdır. Günəşin səthində hərarət selsi ilə 6000 dərəcədir. Belə temperaturda hər şey əriyir. Onun nüvəsində isə hərarət 16 mln. dərəcədir. Günəş öz həyatının orta mərhələsindədir. Belə güman edilir ki, o təxminən 5 mlrd il bundan əvvəl yaranmışdır. Yəqin ki, bu ulduz daha 5 mlrd il işıq saçacaq və elə güclü partlayışla məhv olacaq ki, Yer kürəsini də yandırıb məhv edəcək. Günəşin səthində görünən ləkələr eni 1000 km həcmdə, özü də adətən cüt əmələ gəlir. Onlar planetin digər sahələrinə nisbətən soyuq olduqlarından tutqun görünürlər. Günəş dövrə vurduğu zaman ləkələr onun üzəri ilə yavaş-yavaş hərəkət edərək ekvatorda 37 gün, qütblərdə isə 26 gün ərzində tam dövrə vururlar. Günəşdə ləkələr hər 11 ildən bir əmələ gəlir. Belə hallarda Yerdə maqnit burulğanları daha çox olur.

Quruluşu[redaktə]

Günəş orta həcmli ulduzdur. Diametri – 1.392.000 km, çəkisi – 200 trilyon tondur. Günəşin daxili qatlarına Nüvə, Radioaktiv zona, Konveksiya (qarışma) zonası aiddir. Xarici təbəqəyə isə Fotosfer, Xromosfer, Günəş tacı və qranulalar aiddir. Həmçinin Günəşin maqnit sahəsinin yaratdığı maqnitosfer də Günəşin atmosferini təşkil edir.

Günəş mifologiyadində[redaktə]

Günəş bütün xalqların mifoloji və dini dünyagörüşlərində öz əksini tapır. Qədim Misirdə Günəş Ra və Horus, Aztek sivilizasiyasında Tonatiuh, Buddizmdə Ri Gong Ri Guang Pu Sa(Günəş məbədinin parlaq Günəş Bodhisatvası), Çin mifoloji dünyagörüşündə Taiyan Şen,Hinduism fəlsəfəsinin Vedalarına əsasən Surya, Yunan mifologiyasına görə Apollon, Qədim Roma mifologiyasına görə isə Helios Günəş Tanrıları hesab edilirdi.

Günəş tutulması[redaktə]

Ay Yerlə Günəşin arasından keçdiyi zaman Günəş tutlması hadisəsi baş verir. Bu zaman Ay Yerin üzərinə eni yüz kilometrlərlə olan kölgə salır.

Mənbə[redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 NASA "Sun Fact Sheet"
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Sun:Facts & figures NASA Solar System Exploration page
  3. 3,0 3,1 Seidelmann, P. K.; V. K. Abalakin; M. Bursa; M. E. Davies; C. de Bergh; J. H. Lieske; J. Oberst; J. L. Simon; E. M. Standish; P. Stooke; P. C. Thomas (2000). "Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000". http://www.hnsky.org/iau-iag.htm. İstifadə tarixi: 2006-03-22.

Xarici keçidlər[redaktə]

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: گونش