Gürcüstan

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Gürcüstan (gürcü საქართველო - Sakartvelo) - Cənubi Qafqazda dövlət. Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə ilə həmsərhəddir. Paytaxtı Tbilisi şəhəridir.

Mündəricat 1 Coğrafiya 1.1 Şəkillər 1.2 İqlimi, Flora və Faunası 1.3 Çayları və Gölləri 2 Tarix 3 Əhali 4 İqtisadiyyat 5 Şəkillər 6 Şəhərlər 7 External links 8 Qaynaq

[redaktə / تحریر] Coğrafiya

Gürcistan

Şara dağı

Kazbek dağı

Uşba dağı

Qafqaz dağları

[redaktə / تحریر] Şəkillər

Gürcistan yüzey şekilleri bakımından üç bölgeye ayrılır.

• 1. Kuzeyde Böyük Qafqaz sıra dağlarının yerləşdiyi bölge.
• 2. Güneydeki Acara-İmereti. Trialeti, Borcomi-Bakuriani və Ahalstihe dağlarının yerləşdiyi Kiçik Qafqaz kütləsindən oluşan bölge.
• 3. Bu iki kütlə arasında ova və yaylaların yer aldığı engebeli çöküntü bölgəsi.

Batıdan doğuya doğru getdikcə yüksələn Böyük Qafqaz sıradağları ölkeni Rusya Federasiyasından ayırır. Ən yüksək dorukları təşkil edən Şara (5068 m), Kazbeg (5047 m), Rustavi (4960 m), Tetnults (4852 m) və Uşba (4700 m) bu bölgədədir; güneydeki Kiçik Qafqazlar daha alçaq olub yüksəklik Didi-Abuli doruğunda ancaq 3301 metrəyə qədər çıxar.

Kuzey və güneydəki dağlıq kütlələr arasında qalan çöküntü alanının batı tərəfində Kolhit ovası, doğuda Kartli və Kaheti yaylalaları bulunur. Qar və buzullarla bağlı olan dağlardan enən çox sayda ırmağın suladığı Kolhit ovasının Qaradənizə yaxın yerlərindəki bataqlıqların qurutulmasıyla tarıma əlverişli ərazilər qazanılmışdır.

Məshəti və Lihi dağları, çöküntü bölgəsini kuzey-güney doğrultusunda kəsərək Böyük Qafqaz sıradağlarıyla Kiçik Qafqaz sıradağlarını birləşdirir. Bu dağlar eyni zamanda Qaradəniz və Xəzər hövzələrı arasındakı su bölümü xəttini yaradır. Doğuda 2500 metrəyə qədər yüksələn Kaheti, Lori və Kartli yaylaları Kura nəhrinin qolları tərəfindan parçalanmış və engebeli bir görünüm almışdır.

[redaktə / تحریر] İqlimi, Flora və Faunası

Gürcüstanın iqlimi coğrafi bölgələr üzrə dəyişkəndir. Qafqaz dağlarının soyuq kuzey küləklərini əngəlləməsi və ölkənin Qaradənizdən gələn nəmli və isti bir hava axımının təsirində qalması iqlimin yumşaq və yağışlı olmasına imkan yaradar.

Qaradənizə yaxın Kolhit ovasında isə astropikal iqlim özəllikləri görülür. Genelliklə payız və qış aylarında yağan yağışlar batıdan doğuya doğru getdikcə azalır. Kolhit ovasında ildə orta hesabla 1600-2000 mm. olan yağış miqdarı Kartli və Kaheti yaylalarında 508 miliimetrəyə qədər azalır.

Yay və qış arasındakı istilik fərqi batıda çox deyişkən quru iqliminin hökm sürdüyü doğuda daha çoxdur. Bol yağış alan Kohlit ovasında astropikal bitki örtüyü görülür və burada bambu, okaliptüs, palmiye gibi ağaçların da yetişməsinə uyğun şərait bulunur. Qaradənizə yaxın bölgələrdə 1000-1200 metrəyə qədər gürgen və 2000 metrəyə qədər şam ağaclarından yaranan meşələr hakimdir: daha yüksəklərdə isə otlaqlar yer alır.

Doğuya doğru getdikcə iqlimin karasallaşmasıyla birliktə bitki örtüyü də bodurlaşır. Torpaqlarının üçde biri meşələrə kaplı olan üldeke şam, ladin, meşə, kestane, ağcayın, küknar, dişbudak ve ıhlamur boldur. Meşələrin yüksək yerlərində və dağlarda yaban keçisi, karaca, yaban donuzu, ayı, başaq, tülkü və qurd kimi heyvanlar, ırmaklarında bol miqdarda alabalık yaşayır.

[redaktə / تحریر] Çayları və Gölləri

Təbii su ehtiyatları baxımından zəngin bir ölkə olan Gürcüstanda Böyük Qafqaz dağlarının buzlaqlarından qidalanan Bzibi, Kodori, İnguri, Çheniçkali və Rioni çayları Qara dəniz hövzəsinə daxildirlər.Mənbəyi Türkiyədən başlayan Çoruk Batum yaxınlarında Qara dənizə Kür isə Xəzər dənizine tökülür. Kürün qolları olan Liakhvi, Çama, Tana, Tedzami, Aragvi, Lori və Alazanidən əkin sahələrinin sulanmasında önəmli yer tutur.

Cavaheti vulkanik yaylasında bulunan irili xırdalı bir neçə göl yağış və yeraltı su mənbələrindən gidalanır; bu göllərdə bol miqdarda farel ve sazan balıqları var.

[redaktə / تحریر] Tarix

Uzaq keçmişdə bu ərazilərdə yunanlara və romalılara məlum olan iki dövlət mövcud idi: Iberiya və Kolxida. Bu dövlətlər 337-ci ildə məsihilik qəbul etdilər. Bizans və ərəb idarəsindən qurtarıb gürcü məlikləri XI əsrdə torpaqlarını birləşdirib müstəqil Gürcü şahlığını yaratdılar. XII əsrdə bu şahlıq qonşu əraziləri fəth edib güclü bir dövlətə dönür. XIV əsrdən bəri monqollar, iranlılar və osmanlılar ölkəyə hücum edib müstəqilliyinə dəfələrlə son qoyurdular. 1783-cü ildə gürcü Kartli-Kaxeti şahı İrakli II Rusiya ilə Georgievsk müqaviləsini imzaladı. Bu müqavilə əsasəm Rusiya Gürcüstana mühafizə tə'min etsə də, İran hələ də ölkəyə qarşı hücum etməyə davam edirdi. 1801-ci ildə Gürcüstan Rusiya tərəfindən zəbt edildi. 1810 Rusiya qərbi gürcü İmereti şahlığını da özünə tabe etdi. 1918-ci ilə 1921-ci illər arasında Gürcüstan müstəqil respublika idi. 1921-ci ildə rus ordusu Gürcüstana daxil olub, müstəqilliyi ləğv etdi və SSRİ-nin tərkibində Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası yaradıldı. 1922-1936-cı illərdə Gürcüstan Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına daxil idi. 1991-ci ildən bəri Gürcüstana Respublikası müstəqil ölkədir.

[redaktə / تحریر] Əhali

2008-ci il yanvarın 1-ə olan məlumata görə Gürcüstan əhalisi 4382,1 min nəfər təşkil etmişdir^[1] ki, onun da 52,5%-i şəhər və şəhər tipli qəsəbələrdə, 47,5%-i kəndlərdə yaşayır. 2002-ci ildə aparılmış sonuncu siyahıyalamanın nəticələrinə əsasən əhalinin 83,8%-ni gürcülər, 6,5%-ni azərbaycanlılar, 5,7%-ni ermənilər, 1,5%-ni ruslar, 0,9%-ni osetinlər, 0,5%-ni kürdlər, qalanlarını isə ukraynalılar, yunanlar, çeçenlər, avarlar, yəhudilər, abxazlar və digər etnoslar təşkil etmişdir.^[2]

[redaktə / تحریر] İqtisadiyyat

Gürcüstan aqrar-sənaye ölkəsidir. 2004-cü ildən etibarən iqtisadiyyatı sabit artım tempi, kiçikhəcmli büdcə kəsiri (2006-cı ildə ÜDM-in 0,3%-i həcmində), valyuta ehtiyatlarının sürətlə artması, xarici dövlət borcunun idarəolunan səviyyəyə düşməsi və inflyasiya proseslərinin sürətlənməsi ilə xarakterizə olunur.

2006-cı ildə burada iqtisadi artım 9,6%, adambaşına düşən ÜDM 3153 lari (1771 ABŞ dolları) təşkil etmişdir. Son 3 ildə (2004-2006) büdcə xərclərinin orta illik 47% artması qiymətlərin bahalaşmasını stimullaşdıraraq 2006-cı ildə 8,8%-ə çatmasını şərtləndirmişdir. Xarici ticarət balansında irihəcmli kəsirə baxmayaraq, ölkəyə intensiv axıb gələn xarici investisiyalar daxili valyuta bazarında təzyiq yaradaraq ABŞ dollarına nəzərən larinin məzənnəsini 2002-ci ilin aprelindən etibarən davamlı olaraq bahalaşdırmaqdadır.

[redaktə / تحریر] Şəkillər

Şota Rustaveli, böyük gürcü şairi.

Çariça Tamar (1160–1213)

Vaja Pşavela, gürcü şairi. 1914

Mixail Saakaşvili, Gürcüstan Prezidenti

[redaktə / تحریر] Şəhərlər

Tbilisi mərkəzi parkı , 2005	Tbilisi, 2002	Tbilisi, 2002	Tbilisi, 1671
Mtsxeta, 1996	Mtsxeta, Cvari kilsəsi

[redaktə / تحریر] External links

• United Nations: Concludes Public Review of Initial Report of Georgia
• Full information about (country) Georgia

[redaktə / تحریر] Qaynaq

1. ↑ http://www.statistics.ge/main.php?pform=47&plang=1
2. ↑ http://www.statistics.ge/main.php?pform=145&plang=1

g • m • r Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO)
İttifaq üzvləri	Amerika Birləşmiş Ştatları · Albaniya · Almaniya · Belçika · Böyük Britaniya · Bolqarıstan · Çex Respublikası · Danimarka · Estoniya · Fransa · İspaniya · İtaliya · İslandiya · Kanada · Latviya · Litva · Lüksemburq · Macarıstan · Niderland · Norveç · Polşa · Portuqaliya · Rumıniya · Slovakiya · Sloveniya · Türkiyə · Xorvatiya · Yunanıstan
Namizəd ölkələr	Gürcüstan · Keçmiş Yuqoslaviya Respublikası Makedoniya