Gicitkən

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Gicitkən
Urtica dioica.JPG
İkievli gicitkan (Urtica dioica)
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Dillenid
Sıra: Gicitkənçiçəklilər
Fəsilə: Gicitkənkimilər
Cins: Gicitkən
Latınca adı
Urtica
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Gicitkan (lat. Urtica) — gicitkənkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Növləri Azərbaycan ərazisində geniş yayılmışdır.

Əhəmiyyəti[redaktə]

Gicitkəndən bəzi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir:

  • Bədən oynaqlarında duz olarsa, onun kötüyünü çıxarıb təmizləyin. Sonra qayçı ilə doğrayıb çaynikdə qaynadın. Yeməkdən əvvəl gündə üç dəfə (hər dəfə də 100 qram) için. Oynaqlarda duz çox olarsa, fasilə ilə bunu altı ay davam etdirmək olar.
  • Qarın ağrısı (ishal) zamanı isə onun yarpağından istifadə edilir. Bunun üçün gicitkənin təzə pöhrələnmiş yarpaqlarını yığıb çay kimi dəmləyin və gündə 3-4 stəkan için.[1]

İstifadə formaları[redaktə]

Çay hazırlamaq[redaktə]

  • Yarpaq çayı: Bir şirin qaşığı incə qıyılmış gicitkən otu, orta boy bir su stəkanı dolusu qaynar suyla qaynadılır, 5-10 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülür. Gündə 2-4 stəkan yeni dəmlənmiş çay ac qarınına və ya pay aralarında dadlandırılmadan içilir. Qoxusunu və ya dadını bəyənməyənlər çaylarına bir az nanə əlavə edə bilərlər.
  • Kök çayı: Bir şirin qaşığı incə qıyılmış kök, bir su stəkanı dolusu soyuq suya əlavə olunar, yüngül istilikdə qaynama dərəcəsinə gətirilər, 4-5 dəqiqə qaynadıqdan sonra, atəşdən endirilib 5-10 dəqiqə dəmləndirilər və süzülər. Gündə 3 stəkan təzə dəmlənmiş çay soyudulmadan içilər.
  • Toxum çayı: Havanda yüngülcə əzilmiş bir şirin qaşığı toxum, orta boy bir su stəkanı dolusu qaynar dərəcədə isti su ilə qaynadılar, üstü bağlı olaraq 8-10 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülər. Gündə 2-3 stəkan təzə dəmlənmiş çay, yeməklərdən yarım saat əvvəl soyudulmadan içilər.
  • Gicitkən otu bədəndiri: Yazda və ya payızda sökülən köklər bol suda yaxşıca yuyunar, əldən gəldiyincə incə qıyılar və bir şüşənin boğazına qədər doldurular. Köklərin üstünə çıxacaq qədər 35-40 dərəcə edil spirt əlavə olunar, hər gün çalxalanaraq günəşdə 14 gün boyunca gözlədilər və müddət sonunda bir bez keçirilərək süzülər. Tünd rəngli şüşələrdə, sərin bir yerdə illərcə saxlana bilər.
  • Əl və ayaq duşları: iki ovuc dolusu yuyunmuş kök, sap və yarpaq, 5 litr soyuq suya qoyularaq, 10-12 saat gözlədilər və sonra qaynama dərəcəsinə qədər isidilər. Duş əsnasında bitkilər suyun içində qala bilər. Bu duş suyu, yenidən isidilərək, 2-3 dəfə daha istifadə edilə bilər.
  • Saç yumaq: 4-5 ovuc təzə və ya qurudulmuş yarpaq, 5 litr suya qoyular, ağır odda qaynama dərəcəsinə qədər isidilər, 5 dəqiqə dəmləndikdən sonra süzülür. Kök istifadə edildiyində isə, 2 ovuc dolusu incə qıyılmış kök, 10-12 saat soyuq suda gözlədilər, sonra qaynama dərəcəsinə qədər isidilər və dəmlənməsi üçün 10 dəqiqə gözlənildikdən sonra süzülər. Bu vəziyyətdə, saç yumaq üçün sodalı sabun lazımdır.[2]

Gicitkən növləri[redaktə]

Gicitkən, bölgədən bölgəyə fərqli növlər göstərər. Avropa, Amerika, Asiya və ya Avstraliyada hamı fərqli onlarla növləri vardır. Ətrafında yetişən bitki florasına bağlı olaraq çox çox üfüqi keçişdən təsirlənməkdədir. Ölkədən ölkəyə dəyişən o qədər çox növü vardır ki, saymaqla bitməz. İşdə sizə bir neçə nümunə,

  • Urtica angustifolia (Çin, Yaponiya, Koreya)
  • Urtica ardens (Çin)
  • Urtica atrichocaulis (Himalay dağları, Çinin cənub-qərbi)
  • Urtica atrovirens (Qərb Aralıq dənizi Bölgəsi)
  • Urtica cannabina (Asiya və Sibirya)
  • Urtica chamaedryoides (Şimal Amerika)
  • Urtica dioica L. (Avropa, Şimal Qaradəniz)
  • Urtica dubia (Kanada)
  • Urtica ferox (Avstraliya, Yeni Zelandiya)
  • Urtica fissa (Çin)
  • Urtica galeopsifolia (Orta Avropa, Çorum, Sivas, Yozgat)
  • Urtica gracilenta (Orta Amerika)
  • Urtica hyperborea (Qaradənizin yüksək yaylaları, Pakistan)
  • Urtica incisə (Avstraliya)
  • Urtica kioviensis (İngiltərə, Fransa, Hollandiya)
  • Urtica laetivirens (Monqolustan, Yaponiya)
  • Urtica mairei (Himalay dağları)
  • Urtica membranace (İngiltərə, Azor Adaları)
  • Urtica morifolia (Sarıbülbül Adaları)
  • Urtica parviflora (Hindistan)
  • Urtica pilulifera (İtaliya, Sicilə, Fransanın cənubu)
  • Urtica platyphylla (Çin, Yaponiya)
  • Urtica pubescens (İran, Rusiya)
  • Urtica rupestris (Sicilə)
  • Urtica sondanısı (Skandinaviya, Rusiya)
  • Urtica taiwaniana (Tayvan, İndoneziya)
  • Urtica thunbergiana (Yaponiya, Tayvan)
  • Urtica triangularis
  • Urtica urens (Egey, Orta Avropa)[3]

Həmçinin bax[redaktə]

Mənbə[redaktə]

  1. Dərman bitkiləri
  2. http://www.bitkisel-tedavi.com/isirgan.htm
  3. http://www.saracoglu.at/bolum.php?name=bitki&kid=34

Həmçinin bax[redaktə]

Mənbə[redaktə]