Həştərxan xanlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Həştərxan xanlığı

Həştərxan Xanlığı, Qızıl Ordanın yıxılmasından sonra, Çingiz Xanın oğlu Cucinin nəslindən olan Toxa Temür sülaləsindən Noyabr xan tərəfindən qurulmuş bir Türk dövləti. 1466 – 1554-ci illər arasında hökm sürmüş bir xanlıqdır, paytaxtı Həştərxan şəhəri olmuşdur. Krım Xanlığı vasitəsiylə Osmanlı Dövlətinin nüfuz dairəsinə girmişdir.

Əsli adı "Əjdaha Xanlığı" olan və ruslar tərəfindən sonradan dəyişdirilən Həştərxan xanlığı, Xəzər dənizinin şimal sahillərində əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzi olaraq, 88 il müstəqil olmuş, lakin ardıcıl olaraq davam edən hakimiyyət mübarizələri nəticəsində zəifləmiş və 1556-cı ildə rus çarı Qorxunc İvan tərəfindən yıxılmışdır.

Rusiyanın Qazan və Həştərxan xanlıqlarını yıxaraq şərqə doğru genişləmə siyasətindən narahat olan Osmanlı Dövləti, (həm də Orta Asiyadakı türk xanlıqlarının kömək istəməsi səbəbindən) 1563-cü ildə Rusiyanı dayandırmaq üçün Həştərxana səfər planlaşdırmış, ancaq 1569-cu ildə həm ordu rəhbərləri arasında, həm də Krım Xanı ilə bu rəhbərlər arasında başlayan anlaşılmazlıqlar nəticəsində səfərdə istənilən nəticəyə nail olunmamışdır. Buna baxmayaraq Rusiyanın sülh istəməsi səbəbindən 1570-ci ildə yenə də Osmanlı və Orta Asiya türk xanlıqlarının xeyrinə bir müqavilə əldə edilə bilmişdir.

Bu gündə Həştərxan və ətrafında sıx türk əhalisi yaşayır.

Həştərxan Xanları

I. Noyabr 1466 - 1490

Abbülkərim 1490 - 1514

Canı Gözət 1514 - 1521 (1474 -1476 Krım Xanı)

Hüseyn 1521 - ?

Şeyx Əhməd ? - 1525

II. Noyabr ? - 1532

İslam Giray 1531 - 1532 (1532 Krım Xanı)

Ax Kubek (I dəfə) 1532 - 1533

Abdürrəhman (II dəfə) 1533 - 1537

Dərviş Qazi 1537 - 1539

Şeyx Heydər (Şeyx Əhmədin oğlu və Dərviş Qazinin atası)

Abdürrəhman (II dəfə) 1539 - 1543

Ağ Kubek (II dəfə) 1545 - 1546

Yağışçı 1546 - 1554

Dərviş Əli 1554 - 1557