Həbib Sahir
| HƏBİB SAHİR | |
 |
|
| Doğum tarixi: | 1903-cü il |
|---|---|
| Doğum yeri: | Təbriz |
| Vəfatı: | 1988-ci il |
| Vəfat yeri: | Aria |
| Vəfat səbəbi: | İntihar etmişdir |
Mündəricat |
[redaktə] Həyatı
Həbib Sahir – 1903-cü ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. Atasını çox erkən itirən H.Sahir ilk təhsilini mollaxanada alıb. Ədəbiyyatşünaslar onu Güney Azərbaycan şerinin qocaman, qərib və tanınmayan ustadı, habelə bütün Azərbaycanın "Viktor Hüqo"su kimi dəyərləndirirlər. Ustad Həbib Sahir bütün varlığını Azərbaycan şeri və milləti yolunda sərf etməsinə baxmayaraq, təəssüflər olsun ki, o taylı-bu taylı yurddaşlarımız bu görkəmli mübariz şairlə çox az tanışdırlar. Bunun da səbəbi ustad Sahirin təvazökarlığı, radio, televiziya və mətbuatdan qaçması, təklik və yalqızlığa üstünlük verməsi, özünü gözdən uzaq tutması olub. O bütün şüurlu həyatını şahlıq üsul-idarəsinə və onu əvəz edən indiki rejimə qarşı kəskin və barışmaz mübarizəyə həsr etmişdi, Azərbaycan türklərinin haqqı məsələsində bir addım da geri çəkilməmişdi. Necə deyərlər, ustad Sahir yalqız yaşayıb, yalqızca da dünyasını dəyişdi. Onun əhval-ruhiyyəsini təsvir edən bir şerində oxuyuruq:
İstəməm nəxşü-nigarım qala, şerim oxuna,
İstərəm bir gizli həsrət tək ürəklərdə qalam.
Unudarsa məni el, çəkməsə tarix adımı,
İstərəm Aytək, yurd üstə gecə şövq salam.
Ustad Sahir İstanbul Universitetində tarix və coğrafiya fakültəsini bitirib. Sonra Güney Azərbaycana qayıdıb. O, türk və fransız şerinə də yaxından bələd idi. H.Sahir Lamartinin məşhur "Göl" poemasını Azərbaycan türkcəsinə tərcümə etməsi dediyimizə bir nümunədir. Ustad Həbib, eyni zamanda, Azərbaycanın görkəmli şairi Tağı Rüfətin şagirdi də sayılır. Tağı Rüfət Fransada təhsil almış və çağdaş fransız şerini örnək götürərək, şerdə yeniliyi, çağdaşlığı və sərbəstliyi müdafiə edirdi. O, fransız poeziyasına dayanaraq, fars dilində sərbəst şerlər yazırdı. Bu gün çağdaş və sərbəst fars poeziyasının atası sayılan Nima Yüşic (Əli İsfəndiyari) Tağı Rüfətdən bir neçə il sonra sərbəst şer yazmağa başlayıb. Müasir İranın antitürk ərəb şairi Əxavani Salis öz yazılarında həmişə çalışıb ki, sərbəst fars şerini Nima Yüşiclə bağlasın. Amma onun tarix və ədəbiyyatı saxtalaşdırmaq cəhdi uğursuzluğa düçar oldu. Belə ki, tərəfsiz ədəbiyyat tarixçilərinin çap etdirdikləri "Müasir fars şerinin antologiyası" kitabında sərbəst fars poeziyasının banisi kimi Tağı Rüfət qəbul edilir.
Həmin antologiyada ustad H.Sahirin farsca şerlərindən də nümunələr verilib. Tağı Rüfətin romantik bir şair kimi gənc Sahirə böyük təsiri olduğu qeyd edilir. Gənc Həbib sərbəst şeri əvvəllər ustadı Rüfət kimi farsca yazmağa başlamışdır. Amma onun bu yabançı bir dildə yazmağı çox çəkmir. Tağı Rüfət S.C.Pişəvərinin rəhbərliyi ilə qurulan Azərbaycan Milli Hökumətindən qabaq millətimizə qarşı edilən zülmlərə, ədalətsizliyə və həqarətə dözməyərək intihar etmişdi.
Ustad Həbib Sahir də eynən hərəkət etmişdi – o da güney azərbaycanlıların İslam inqilabından sonrakı illərdə üzləşdiyi ədalətsizliyə və təhqirlərə dözməyərək, habelə rejimin ona qarşı edəcəyi təzyiq və işgəncələri göz önünə gətirərək, Tehran yaxınlığındankı Aria şəhərində yaşadığı mənzilin pəncərəsindən özünü asmışdı. Bu vaxt onun nə az, nə çox, 85 yaşı vardı. Həbib Sahir 1979-cu il inqilabının Azərbaycana köklü dəyişiklik gətirməyəcəyini elə ilk aylardanca sezmişdi. O yazırdı:
Mənim içərimdə inləyən bu saz
Yalnız türkçülükdən söyləyir avaz.
Elə vurulmuşam bu avaza mən,
Bu səslə bağlandım sənə, ey Vətən.
Ustad Həbib Sahirin Azərbaycan türkcəsində yazmasının səbəblərindən biri də Güney Azərbaycanda Pişəvəri hökumətinin buraxdığı iz idi. Milli hökumət Tehran ağalarının qanlı əlləri ilə süquta yetirildikdən sonra o, müəllim işlədiyi məktəbdən qovularaq sürgünə göndərilmişdi. Ustadın sürgünə həsr olunan poemasından bir parça:
Hava soyuq
axşamüstü bir qafilə yola düşdü.
Öz yurdundan qovulanlar,
Dar dibindən qurtulanlar,
Öz dilində qəzəl yazan,
Özün azad insan sanan
Qoşuldular o karvana...
Ustad şair mübarizəyə qoşulmazdan öncə romantik bir şair idi. Onun poeziyasında təbiətin gözəlliyi, varlığın sirri, qəribəliyi, anlaşılmazlığı ana motiv kimi özünü qabarıq şəkildə göstərirdi. Ustad Sahir yavaş-yavaş ictimai romantizmə yönələrək bu dövrdən başlayaraq yeni bir fəza qazanır. Azərbaycan təbiətinin gözəlliyi və insanın belə bir gözəl təbiətdə, mühitdə yazıqcasına yaşaması onun şerlərinin əsas mövzusuna çevrilir. Dünyanı qara romantik gözlə görən ustad millətinin, Azərbaycan türklərinin, ölkəsi Güney Azərbaycanın dərdini öz dərdi bilirdi. Onun poeziyasında bu günə kimi görünməyən bir işıq parlamağa başlayır. Ustad şair öz ölkəsi ilə dərdləşərək belə deyir:
Ey mənim şanlı elim,
Hürr Vətənim, al Günəşim!
Ayna tək parla üfüq
Dərya tək çərxi əsir.
Ay qadınlar, analar,
Bircə açın pəncərəni
Sübh açılmaqdadır
Sübhün yeri danlardan əsir...
Azərbaycan Milli Hökuməti devriləndən sonra şah rejiminə qulluq edən Azərbaycan türklərinə belə yazır:
Xarabazar eylədi
Od diyarını, əfsus,
Quru və isti diyardan
Axıb gələn ordu
Elim əsir olaraq oymağım köçüb -
getdi.
Və farslaşan ağalar satdılar gözəl yurdumu.
Ustad Həbib Sahir şah və mövcud rejimlə mübarizə aparmaqla yanaşı, geriçiliyə, xurafat, ehkamçılıq, dərvişçiliyə qarşı da çıxış edərək güney azərbaycanlıları azad, sərbəst və çağdaş bir millət olmağa çağırırdı. Ona görə də farsca yazan bir sıra Azərbaycan şairlərini kəskin tənqid edərək deyirdi:
Yada qul ol
Dərdə alış
Farsca danış...
Əsirliyi, dərvişliyi
Təlqin elə uşaqlara
İnansınlar türrahata...
Ustad Həbib Sahir "Mən əsir ellərimin şairiyəm" şerində Güney Azərbaycan ziyalısının faciəsindən yazır, Azərbaycan türklərinin bir millət kimi alın yazısına etiraz edir:
Binəhayət bu göyün altında
Bizə bir qübbeyi-füruzə də yox.
Yanar əflakda minlərlə çıraq
Bizə bir şam, bir avizə də yox.
Bu qədər ulduz arasında bizə
Yeddi göylərdə bir ulduz yoxumuş.
Öldülər quşları aləmdə məgər,
Bizə çatdı o ağlar Bayquş
Qovalarkən məni hər gün möhlət
Qapımı döymədədi hər gecə qəm
Hamı azadə elin şairi var
Mən əsir ellərimin şairiyəm...
Ustad Sahir "Səhər işıqlanır" kitabında yazırdı ki, o qanlı və yaslı payızdan (Milli Hökumətin süqutundan ötən dövrü nəzərdə tutur) artıq 32 payız keçib, amma hələ yaralar sağalmayıb... Bununla belə soyuq güllər altında közlər qaldı... Uzun illərdən, o qanlı faciədən sonra, deyəsən, səhər işıqlanır.
[redaktə] Yaradıcılığı
Bizim Türkü şirin dildir
Ana güldür, bir gün solar,
Ana dili şirin olar.
Bizim Türkü şirin dildir,
Xoş sədalı, zəngin dildir.
Dil günəşdir, ışıq saçar,
Azadlığa qapı açar.
Yadın dili boyunduruq,
Bir geçiddir buruq-buruq.
Boyunduruq xalqı boğar,
Geçidlərdə quldur soyar.
Qoy yadlaşsın senatorlar,
Xalqı soyan tacir tüccar.
Yaltaq şair yolun azsın,
Təkcə Farsı qəzəl yazsın.
بيزيم توركو شيرين ديل دير
آنا گولدور٬ بير گون سولار
آنا ديلى شيرين اولار
بيزيم توركو شيرين ديلدير
خوش صدالى٬ زنگين ديلدير
ديل گونشدير٬ ايشيق ساچار
آزادليغا قاپى آچار
يادين ديلى بويوندوروق
بير گئچيددير بوروق بوروق
بويوندوروق خالقى بوغار
گئچيدلرده قولدور سويار
قوى يادلاشسين سئناتورلار
خالقى سويان تاجير٬ توججار
يالتاق شاعير يولون آزسين
تكجه فارسى غزل يازسين!
