Hers

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Hers (qısaca ing. Hz, azərb. Hs) — Beynəlxalq vahidlər sistemində (Sİ) dövri proseslərinin (məs. yırğalanma) tezliyinin vahididir. Hers - xüsusi adlanmaya və işarəyə malik törəmə vahididir. Beynəlxalq sistemin başqa vahidləri kimi Hs-də müəyyən ifadəyə malikdir:

1 Hs = 1 san-1

1 Hers - cismin 1 saniyə müddətində 1 tam dövrünün malik olduğu tezliyə bərabərdir. Sİ-nin qaydalarına əsasən Hers vahidin yazılışı birinci hərfi böyük olmaqla sətri hərflərlə ilə yazılır.

Göz qırpma tezlikləri: F=0,5 Hs, (Hs = Hers) 1,0 Hs və 2,0 Hs. Tezlik və interval (zaman, t=san) həmişə tərs mütənasibdir: f=1/T; T=1/f.

Tarixi[redaktə]

Henrix Hers

Vahid XIX əsrdə yaşamış və elektrodinamikanın inkişafında misilsiz töhfələri olan alman fiziki Henrix Hersin şərəfinə adlandırılmışdır. Ad 1930-cu ildə Beynəlxalq elektrotexnika komissiyası tərəfindən təsis edilmişdi. [1]. 1960-cı ildə XI Baş konfransda bu ad Sİ-də tezliyin vahidi olaraq qəbul edilmişdi.

Bölünənləri və ayrı-ayrı vahidləri[redaktə]

Onluq bölünən ədədləri və ayrı-ayrı vahidlər Sİ-in standart ön şəkilçilərinin köməyi ilə yaradır.

Dərəcəsi Adı Simvolu Dərəcəsi Adı Simvolu
100 Hers Hs ~ ~ ~
101 dekaHers deHs 10-1 desiHers dHs
102 hektaHers hHs 10-2 santiHers cHs
103 kiloHers KHs 10-3 milliHers mHs
106 meqaHers MHs 10-6 mikroHers µHs
109 giqaHers GHs 10-9 nanoHers nHs
1012 teroHers THs 10-12 pikoHers pHs
1015 pekaHers PHs 10-15 femtoHers fHs
1018 eqzaHers EHs 10-18 attoHers aHs
1021 zettaHers ZHs 10-21 zeptoHers zHs
1024 yottaHers YHs 10-24 yoktoHers yHs

Hers və Bekkerel[redaktə]

Sİ-də hersdən başqa daha eyni bərabərliyə malik (1/s) bir törəmə vahid mövcuddur: bekkerel törəmə vahidi. Vahidlərin ikisi də bərabərliyə malikdir. Amma adlarının müxtəlifliyi, onların tətbiq sferalarının fərqi ilə bağlıdır: Hers yalnız dövri proseslər üçün istifadə olunur, amma Bekkerel — yalnız radionuklidlərin [2] dağılmasının təsadüfi prosesləri üçün istifadə olunur.

Maraqlı faktlar[redaktə]

  • İnsan qulağıyla qəbul edilən tezliklərin orta diapazonu 20 Hs-dan 20 KHs-a qədər uzanır.
  • Sakit vəziyyətdə ürək təxminən 1 Hs tezliklə döyünür (qeyd: almanca tərcümədə "Herz" sözü "ürək" sözüdür. Ancaq, böyük fizikin soyadı Hertz yazılır).
  • Birinci oktavanın lya notunun tezliyi 440 Hs təşkil edir. Kamertonun standart tezliyidir.
  • İnsan tərəfindən qəbul edilən elektromaqnit sahəsinin tərəddüd tezlikləri şüa ( işıq) kimi, 3,9 * 1014-dan 7,9*1014 Hs diopazonuna qədər uzanır.

İstinadlar[redaktə]

  1. "BEK-in tarixi". BEK. http://www.iec.ch/about/history/overview/. İstifadə tarixi: 2013 - 09-01.
  2. Units with special names and symbols (ing.) Beynəlxalq büronun saytında simvollar və adlar