Niderland

Niderland Krallığı
Koninkrijk der Nederlanden

Bayrağı Gerbi
Şüar: "Je maintiendrai"  (fr.) "Ik zal handhaven"  (nid.) "Mən qoruyacağam"
Himn: "Het Wilhelmus"
Paytaxt	Amsterdam
Böyük şəhərlər	Amsterdam, Haaqa, Rotterdam
Rəsmi dil	Niderland dili
Etnik qruplar	80,9% Niderlandlı 19,1% digər
Monarx	Kraliça Beatriks
Baş nazir	Mark Rutte
Müstəqillik:	İspaniyadan
Müstəqilliyin elanı	26 iyul 1581
Müstəqilliyin tanınması	30 yanvar 1648
Aİ-yə qəbul	25 mart 1957
Ərazi • Ümumi • Su sahəsi (%-lə)	41 526 km² (135-ci) 18,4
Əhali • Təxmini sayı • Əhali sıxlığı	16.577.612 nəfər (61-ci) 396 nəfər/km²  (24-cü)
ÜDM (AQP)   • Cəmi ([[2008]])   • Adam başına	$$675,4 milyard $$40 431  (9-cu yer)
ÜDM (nominal)   • Cəmi ([[2008]])   • Adam başına	$$868,9 milyard  (15-ci yer) $$52 019  (10-cu yer)
İnsan inkişafı indeksi (2008)	▲ 0,960  (yüksək) (6-cı)
Pul vahidi	Avro (€) (EUR)
Saat qurşağı	CET (UKV+1)
Yay vaxtı	CEST (UKV+2)
İnternet domeni	.nl
Telefon kodu	+31

Niderland Krallığı (nid. Koninkrijk der Nederlanden) – Qərbi Avropada dövlət. Şimal dənizinin sahilində yerləşir (sahilin uzunluğu – 451 km). Almaniya və Belçika ilə həmsərhəddir (sərhəddin uzunluğu – 1027 km).

Paytaxtı – Amsterdam, hökumətin iqamətgahı – Haaqa şəhəridir.

Digər iri şəhərləri Rotterdam – dünyanın ən iri limanı, Utrext – ölkənin dəmir yolu sisteminin mərkəzi və Eyndhovendir.

Niderland xüsusi statusa malik olan Aruba adası və Niderland Antil adaları ilə birlikdə Niderland Krallığını təşkil edir. Bu ərazilər arasındakı münasibətlər 1954-cü ildə qəbul edilmiş "Niderland Krallığının Statusu" (Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden) adlı sənədlə tənzimlənir.

Niderlandın xəritəsi

Ölkə adının mənası

"Niderland" sözünün yerli dildə mənası "alçaq ərazilər" deməkdir. Bəzən Niderland Hollandiya adlandırılır. Bu adın ölkə üçün istifadə edilməsi düzgün deyil, ölkənin 12 inzibati bölgəsindən ikisi Hollandiya adlanır: Şimali və Cənubi Hollandiya. Hollandiya adı əslində yalnız ölkənin şimal-qərb qisimindən Birləşmiş Hollandiya Krallığının ən əhəmiyyətli əyaləti olan Hollandiya Əyalətindən gəlməkdədir. qısaca Hollandiya olaraq adlandırılmaqdadır. 19.yüzilliyin ikinci yarısından etibarən bu əyalət iki əyalətə bölünmüş vəziyyətdədir: Şimal Hollandiya (Paytaxt: Haarlem) və Cənub Hollandiya (Paytaxt Deyil Haag). Hollandiya tərəfindəndə "Hollandiya" ifadəsi yalnız bu iki əyalət üçün istifadə edilər. Bunun xaricində "Hollandiya" daha çox, insanların özlərini təyin etdikləri lağ-lağı bir addır. Hollandiyanın xaricindəki ölkələrdə Hollandiyalılar ümumiyyətlə "Hollandiyalı" olaraq adlandırılarlar və Hollandiya turizim sənayesi və digər sənayelər də ölkələrini "Hollandiya" olaraq satışa çıxarmaqdadırlar (həm İngiliscədə, həm də Almancada). Hollandiya əyalətindən gəlməyən Hollandiyalılar, adı verən bölgə olan Hollandiyanın ölkənin geri qalan hissələrində hər kəs tərəfindən sevilmədiyi üçün, "Nederland" üçün "Hollandiya" adına və "Nederlander" üçün "Hollandiyalı" adına müəyyən bir antipatiya bəsləməkdədirlər. İngiliscə "Dutch" adı, "duutsc" kimi Orta Hollandiya formalarından ortaya çıxmışdır. "duutcs" və "dietsc" kimi Orta Hollandiya formaları xalq arasında danışılan ləhcələrin adlarıdır və bu ləhcələrin, rəhbərliyin, elmin və kilsənin dili olan Latıncadan ayırd edilməsinə yaramışlar. "Dutch" və "duutsc" formaları Almanca bir söz olan "deutsch" ilə əlaqəlidir, eyni mənşədən gəlir.

Tarix

Utrext Birliyinə bağlı Şimal Hollandiya əyalətləri (Cənub Hollandiya, Zeeland, Utrext, Gelderland, Overijssel, Groningen və Friesland) 26 İyul 1581-ci ildə İspaniya kralı II Filipdən müstəqilliklərini elan etdilər. 1648-ci ildə imzalanan Vestfalya Andlaşmasında Hollandiya vilayətlərinin müstəqilliyi tanındı. Bu təxminən olaraq, daha sonra qurulacaq olan Hollandiyanın yerləşdiyi bölgə idi. Buna qarşı, bu bölgənin cənubunda qalan bölgələr, Flanderler daxil olmaq üzrə, krallıqda qaldı; daha sonra buradan Belçika meydana gəldi. Bu tarixdən sonra Şimal Hollandiyalılar və Cənub Hollandiyalılar üzrə iki cəmiyyətdən bəhs edilməyə başlandı. Vyana Konqresi şimal və cənubu müstəqil bir ölkə olan Hollandiya Krallığı olaraq qısa bir müddət üçün birləşdirdi. Lakin cənub Hollandiyalılar (Flamandlılar) 1830 da müstəqilliklərini Belçika adı altında elan etmişlər. ("Belgica" köhnə bir Roma əyalətinin adıdır və İntibah dövründə bu ifadə, şimal da daxil, Hollandiyanın Latınca adı olaraq istifadə edildi.)

Coğrafiyası

Mövqe: Qərb Avropa, Şimal Dənizi sahilində, Belçika və Almaniya arasında yerləşir. Coğrafi mövqesi: 52 30 Şimal paraleli, 5 45 Şərq meridianı. Xəritədəki mövqesi: Avropa. Sahə: 41,526 km² cəmi: 1,027 km. sərhəd qonşuları: Belçika 450 km, Almaniya 577 km. Sahil sulları 451 km. İqlimi: Ilıman; dəniz iqlimi, yazlar sərin və qışlar ılıman keçər. Ərazi quruluşu: Əksəriyyətlə sahil bölgəsində alçaq düzənliklər və düzlüklər, cənub-şərqdə təpəliklər iştirak edər. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi: ən alçaq nöqtəsi: Prins Alexanderpolder -7 m; ən yüksək nöqtəsi: Vaalserberg 322 m. Təbii qaynaqları: Təbii qaz, neft, işlənə bilər ərazi. Ərazi istifadəsi: əkinçiliyə uyğun torpaqlar: %21.96. daimi əkinlər: %0.77. digər: %77.27 (2005 məlumatları). Sulanan ərazi: 5,650 km² (2005 məlumatları). Təbii fəlakətlər: Su basqınları.

Əhalisi

Əhali: 16 491 461 (iyul 2006 məlumatları).
Əhalinin artım tempi: 0,49% (2006 məlumatları).
İmmiqrantların nisbəti: 2,72 immiqrant/1 000 nəfər əhali (2006 təxmini).
Körpə ölüm nisbəti: 4,96 ölüm/1 000 doğulan körpə (2006 təxmini).
Orta həyat müddəti: Cəmi əhali: 78,96 il.
kişilərdə: 76,39 il.
qadınlarda: 81,67 il (2006 məlumatları).
Uşaqların orta sayı: 1,66 uşaq/1 qadın (2006 təxmini).
HIV/AIDS – xəstəliklərinə tutulan yetkin sayı: 0,2% (2001 məlumatları).
HIV/AIDS – xəstəliklərindən ölənlərin sayı: 100 (2003 məlumatları).
Demonim: Niderlandlı.
Əhalinin etnik dağılımı: 91% Hollandiyalı, 9% Türk, Faslı və digər.
Din: Katoliklər 27%, Protestantlar 15,7%, Müsəlmanlar 5,7%, digər 2,3%, ateistlər 48,2%.
Dil: Niderland dili.

• Avtomobil yolları: 134 000 km
• Kanallar: 6 183 km
• Boru xətləri: Xam neft 418 km; neft məhsulları 965 km; təbii qaz 10,230 km
• Limanları: Amsterdam, Rotterdam, Delfzijl, Dordrext, Eemshaven, Qröningen, Haarlem, İjmuiden, Maastrixt, Terneuzen, Utrext, Vlissingen
• Aeroportlar: 27
• Vertolyot sahələri: 1