Kürdüstan ostanı

Kürdüstan ostanı - İranın qərbində ostan. Mərkəzi Sənəndəc (və ya Sənnə) şəhəridir.

Mündəricat

1 Ərazi
2 Əhali
3 Azərbaycan-Kürdüstan sərhəddi
4 Kürdüstan Ostanının Şəhristanları:^[14]
5 Xarici keçidlər
6 Qaynaq

Ərazi [redaktə]

Kürdüstan ostanı

Ostanın ərazisi 29.151 km² - dir .^[1] Ostan şimaldan Qərbi Azərbaycan, şərqdən Zəncan, cənub-şərqdən Həmədan və cənubdan Kirmanşah ostanları ilə həmsərhəddir.

Əhali [redaktə]

2006 - cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 1.440.156 nəfər əhali yaşayır .^[2]
Ostan əhalisinin çoxunu etnik kürdlər təşkil etməklə^[3] yanaşı, burada azərbaycan türkləri (əsasən Qürvə və Bicar^[4] şəhristanında)^[5]^[6]^[7]^[8]^[9], lurlar^[10], assuriyalılar və farslar da yaşayırlar .

Azərbaycan-Kürdüstan sərhəddi [redaktə]

Güney Azərbaycanla Kürdüstan sınırları

Hal hazırda Kürdüstan ostanının sınırlarında yerləşən Bicar və Qürvə bölgələri tarixən Azərbaycan sınırlarında yerləşiblər. Bu ərazi miladdan öncə manena-midiya dövləti, sasanılər zamanı və... zamanlarda Azərbaycan sınırlarında yerləşibdir.

Qacar sülasəsinin ikinci padişahi fətəlişah zamanı (1213-1176 şəmsi, 1834-1797miladi və 1250-1212 qəməri illərində) hələ Həmdan, Zəncan və indıkı Kürdüstan iylətinə tabi olan Bicar gərus və Qürvə Azərbaycan sınırlarında yerləşirdilər. Əfzəl-əltarıx də yazılan kimi fətəli şah zamanı rəsm beləidi ki şaəzadələrin hər birisi bir vilayətin başçılığına təyin olurdular, ancaq o zaman şaəzadə Dara hükümətsiz qalır, sədriəzəm Şəfi sədr belə qərara gəlir ki Qəzvin, Gərüs, Həmədan və Fəlan buluki(?) ni Azərbaycandan ayirib Zəncanla birlikdə Xəmsə vılayt yaradsın ta şaəzadə oraya hükümət edə bilsin. Bu zaman xəmsə vilayətı Azərbaycana tabi qalır və şahzadə nayib-əlsəltənə nəzəri altında işə başlayir (qacarlar dönəmi Təbriz ikinci paytaxt kimi nayib-əlsəltənənin məkanidi). Fətəli şahin ölümündən sonra Məhəmmd şah hükümətə və Mirza aqası sədri-əzəmliyə çatır. Vəzir Məhəmməd sadıq xan gərüsinin ölümündən sonra 1260.qəməri ilində gərüs vilaytin nayib-əlsəltənənin ixtiyarı altından çıxardır və hükümətin müstəqil edir ta şah və sədri-əzəm eliyə bilsin oranın hakımın rahatcasına əzl və nəsb edə bilsinlər. ^[11]

1325 incı qəməri ilində İranın iyalat və vilayət qanunu (qanun-e iyalat və vilayat-e İran) milli məcəlisin təsvibindən keçdi və bu qanun əsasında İran 27 iyalət və vilayətə bölündü. Bu bölünmələr əsasında gərus hələ də müstəqil bir vilayət kimi saxlanıldı. Milli hükümət Pişəvəri zamanında Gərusu ələ keçirtəməyə çalışsada dövləti nirular önündə iş qabağa apara bilmədi və bu çalışma uğursuz oldu.

1316-incı şəmsi ilində pəhləvilər ilk inzibati bülmələri (təqsımat-e siyasi) başlandı. Bu əsasda İran 10 ostan və 49 şəhristana bölündü. Bu bölmələr əsasında Gərus beşinci ostana verildi. Beşinci ostanda İlam, Kirmanşah, bicar, Sənənədəc və Şahabad yerləşirdi. 1318-incı şəmsi ilində Azərbaycan ostanı iki yerə bölünən zaman (üçüncü və dördüncü ostan) Bicar gərüs şəhristanı beşinci ostandan ayrıldı və batı Azərbaycan ostanına izafə olundu. 1325-incı şəmsi ilində Həmədan iyalətinə verildi və 1337-incı şəmsi ilində Həmədan iyalətindən ayrıldı və Kürdüstan ostanına verildi. Bu bölgə indi iki bölgəyə bölünməklə (Bicar və Qürvə) Kürdüstan iyaləti sınırlarında qalmaqdadır. ^[12]^[13]