Kendzaburo Oe

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kendzaburo Oe — yapon yazıçısı.

Yapon yazıçısı Kendzaburo Oe 1935-ci il, yanvarın 31-də hər tərəfdən meşələrlə əhatə olunmuş Sikkoku adasındakı Yexim adlı balaca bir qəsəbədə anadan olmuşdur. Oe ailəsinin qadınları real hadisələrdən daha çox nağıllara bənzəyən tarix biliciləri kimi tanınırdılar və balacaykən eşitdiyi bu rəvayətlər Oenin yaddaşında unudulmaz izlər saxladı.

18 yaşında Oe Tokioya özünün ilk səyahətini dəmiryolu ilə həyata keçirdi, bir il sonra isə Tokio universitetinin fransız ədəbiyyatı şöbəsinə qəbul olundu. Burada onu Fransua Rablenin böyük bilicisi olan professor K. Vatanabe öz himayəsinə götürdü. Rablenin yaratdığı qrotesk realizminin obrazları sistemi Oeyə uşaqlıqda eşitdiyi mifləri və tarixçələri yenidən dəyərləndirməkdə yardımçı oldu.

Kendzaburo Oe hələ tələbə ikən, 1957-ci ildən yazmağa başlamışdı. 1957- 1958- ci illərdə yazdığı " Şikar" hekayəsi və "Qaramalın saxlanması" povesti ona Akutahavi mükafatını qazandırdı. "Ölüm alicənabdır" (1957) hekayəsində və "Gecikmiş gənclik" (1961) romanında Oe üzərindən hələ də Amerika işğalının kölgəsi çəkilməmiş paytaxt Tokiodakı tələbəlik həyatını təsvir edirdi. Bu əsərlərdə Jan- Pol Sartrın və digər müasir fransız yazıçılarının təsiri hiss olunur.

1963-cü ildə gənc ədəbiyyatçının ailəsində ilk körpə dünyaya gəldi, onun adını yaponcadan tərcümədə "İşıq" mənasını verən Hikari qoydular. Lakin əfsus, elə bu andan da etibarən Oenin evi mənəvi iztirablara büründü – oğlan şikəst və lal doğulmuşdu. Zaman ötdü və Oenin ailəsində tamamilə sağlam olan oğlu və qızı dünyaya gəldisə də, o, özünün bütün qalan həyatını ağır xəstə doğulmuş birinci uşağına həsr eləməyi qərara aldı.

1964-cü ildə Oe xəstə uşağının doğulmasından yaranmış ağrını özündə əks etdirən "Şəxsi təcrübə" adlı avtobioqrafik romanını yazır. 1965-ci ildə onun atom bombardmanını qurbanları haqqında olayları və onların düşüncələrini özündə cəmləşdirən " Xirosimadan qeydlər" adlı böyük essesi dərc olundu.

"1960-cı ilin futbolu" romanı özündə Oe yaradıcılığının tam yeni bir səviyyəsini əks etdirir. Bircə il ərzində bu roman 11 dəfə nəşr olundu. Bu, insanların məqsəd yox, məqsədə çatmaq üçün vasitə olduğunu aşılayan, insanın məhvi haqqında qəddar və heç bir güzəştə getməyən bir kitabdır. Bu əsərində Oe iki dünyagörüşü – həyatda özünü insanlara qarşı təsdiqetməni və insanların naminə təsdiqetməni qarşı-qarşıya qoyur. 1860-cı ildə əsərin qəhrəmanının və onun qardaşının vətənində kəndli üsyanı başlandı. Yüz il sonra, 1960-cı ildə isə onların hər ikisi Yapon – Amerika "təhlükəsizlik sazişi"nə qarşı mübarizənin iştirakçıları olurlar. Roman bu iki hadisənin dərkedilməsinə və qarşılaşdırılmasına həsr olunmuşdur. Oe xalq hərəkatına rəhbərlik edən insanın mahiyyətini, onun mənəvi cəhətdən necə olmasını öyrənməyə çalışırdı. "Sular ruhumu dövrəyə aldı" (1973) əsəri balaca oğlu vəhşi quşların nəğmələri vasitəsilə ailəsiylə ünsiyyətə girən atanın hekayətidir. Romanın rus dilində nəşri üçün yazdığı ön sözdə Oe belə deyirdi: " Mən yazmağı rus ədəbiyyatından öyrəndim..." Rus ədəbiyyatının onun yaradıcılığına təsiri haqqında daha ətraflı danışarkən Oe deyirdi: " Mən Dostoyevskini özümün ilk və əsas ədəbiyyat müəllimim hesab edirəm. Bir çox Yaponiya və hətta Amerika tənqidçiləri də Dostoyevskinin mənim yaradıcılığıma güclü təsirindən yazırlar. Bu, təsadüfi deyil. Bu günə qədər də mən hər yeni ilin ilk ongünlüyünü Dostoyevskini oxumağa həsr edirəm. "Hərb və sülh"ünü on dəfə təkrarən oxuduğum Lev Tolstoyun qarşısında isə baş əyirəm. Universitet diplomuma görə mənim ixtisasım fransız ədəbiyyatıdır. Mən Şklovskinin və Baxtinin işləriylə tanış olmağıma görə məhz bu ədəbiyyata borcluyam. Qəribə də olsa mən məhz Baxtini oxuyarkən Yapon mədəniyyətini tanıdım. Bulqakovun "Master və Marqarita"sı ən sevimli kitablarımdandır. Məni Yevtuşenko, Voznesenski, Okucava və Axmadulina ilə bağlayan dostluq münasibətlərini olduqca yüksək qiymətləndirirəm. Bu yaxınlarda isə özüm üçün daha bir maraqlı yazıçı kəşf etdim – Rasputini. Göründüyü kimi, mənim bütün əsaslarım var deyim ki, rus və sovet ədəbiyyatı mənim yaradıcılığıma dərindən nüfuz etmişdir."

"Qalxın, ey yeni eranın gənc insanları" (1983) əsərində Oe Uilyam Bleykin öncəgörmələrinin obrazlarını təsvir edir, öz oğlu Hikarinin böyüməsini qələmə alırdı. Bununla da Oe öz ağıldankəm, sağalmaz xəstəliyə məruz qalmış uşağına həsr etdiyi silsilə əsərlərinə son qoyur. Mədəni antropologiyanın yeni ideyalarından bəhrələnmələr Oenin yaradıcılığındakı fantastik aləmi formalaşdırırdı, bunu daha çox onun "Ötən illərimə məktublar" (1987) əsərində görə bilərk.1994-cü ildə Kendzaburo Oe "reallıqla əfsanənin birləşərək insanların bugünkü iztirablarının qorxulu təsviri olan xəyali bir dünyanı şairanəliklə yarada bildiyinə görə" ədəbiyyat üzrə nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Özünün Nobel mükafatını alandan sonra ilk çıxışında Oe belə demişdi:" Mən artıq 38 ildir ki, nəsr yazıram. Bunlardan 31 ilini yaradıcılığımın əsasını xəstə oğlumun problemi təşkil edir. Mən hiss edirdim ki, Yaponiyada çox geniş yayılmış eqobelletristikanın içinə yuvarlanıram, amma sonunda bununla razılaşmalı oldum. Mən Hikari adlı balaca bir insanla yaşayıram və elə bu da ölkəm, dünya, insan ruhu haqqında yazmağım üçün imkan yaratmış olur. Hikari vasitəsilə mən ürəyimi narahat edən bütün problemləri dərk edə bilirəm."