Kimyəvi element

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Kimyəvi elementlər səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kimyəvi elementlərin müasir periodik cədvəli

Adı kimyəvi üsullarla daha bəsit maddələrə ayırmanın mümkün olmadığı təbii və süni maddələr. Kimyəvi elementlər bir biri ilə birləşərək bizi əhatə edən aləmin bütün mürəkkəb maddələrini əmələ gətirir. Hər kimyəvi element, nüvəsində eyni sayda elektrik yükü və atom örtüyündə eyni sayda elektron olan atomlardan yaranmışdır. Atomların nüvəsi sayca həmin elementin atom nömrəsinə bərabər protondan və müxtəlif sayda neytrondan ibarətdir. Eyni elementin kütlə ədədləri müxtəlif olan növlərinə izotop deyilir. Kimyəvi elementlərin çoxunun təbiətdə iki vəya daha artıq izotopu var. 81 elementin 276 sabit və 1500-ə yaxın radioaktiv izotopu məlumdur. Yer üzərində təbii elementlərin izotop tərkibi, adətən, sabit olduğundan hər elementin atom kütləsi, demək olar ki, daim sabit qalır və elementin ən mühüm xarakteristikalarından biridir.

Hələlik elmə məlum olan Kimyəvi elementlərin sayı 118dir (2008). Onların əksəriyyəti radioaktiv deyil və təbiətdə mövcud olan bütün bəsit və mürəkkəb maddələri əmələ gətirir. Bəsit maddə - elementin sərbəst haldakı formasıdır.[1]

Kimyəvi elementlərin kəşfləri[redaktə]

İndiyə kimi kəşf olunan elementlər aşağıda xronoloji ardıcıllıqla verilimişdir. Əksər elementlərin dəqiq kəşf olunma tarixləri məlum deyil. 2010-cu ilin aprel ayına elmə 118 kimyəvi element məlumdur. Onlardan 94-ü təbiətdə mövcuddur ( bəzilərinin ancaq izləri var), qlan 24-ü nüvə reaksiyaları vasitəsi ilə süni surətdə alınıb.

İlk 112 elementin adı daimi, qalanlarının adı hələlik müvəqqətidir.

Antik dövr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən
Karbon qədim Məlum deyil
Gümüş qədim Məlum deyil
Mis qədim Məlum deyil
Kükürd qədim Məlum deyil
Qalay qədim Məlum deyil
Qızıl qədim Məlum deyil
Qurğuşun qədim Məlum deyil
Dəmir qədim Məlum deyil
Merkuri qədim Məlum deyil


XIII əsr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən Qeydlər
Arsen 1250 Albertus Magnus

XV əsr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən Qeydlər
Stibium 1450 Tholden
Bismut XV əsr? Basil Valentinus və ya Claude François Geoffroy in 1753

XVI əsr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən Qeydlər
Sink 1526 Paracelsus

XVII əsr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən Qeydlər
Fosfor 1669 Hening Brand, daha sonra Robert Boyle

XVIII əsr[redaktə]

Adı Tarix Kəşf edən Qeydlər
Kobalt 1732 Georg Brandt
Platinum 1741 Antonio de UlloaCharles Wood.
Nikel 1751 Axel Fredrik Cronstedt
Maqnezium 1755 Joseph Black
Hidrogen 1766 Henry Cavendish
Oksigen 1771 Joseph Priestley
Azot 1772 Daniel Rutherford
Xlor 1774 Carl Wilhelm Scheele
Manqan 1774 Johan Gottlieb Gahn
Molibden 1778 Carl Wilhelm Scheele
Tellur 1782 Franz-Joseph Müller von Reichenstein
Volfram 1783 Juan José ElhuyarFausto Elhuyar
Uran 1789 Martin Heinrich Klaproth Uran planetinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Sirkonium 1789 Martin Heinrich Klaproth
Stronsium 1793 Martin Heinrich Klaproth
İttrium 1794 Johan Gadolin
Titan 1797 Martin Heinrich Klaproth
Xrom 1797 Louis Nicolas Vauquelin
Berillium 1798 Louis Nicolas Vauquelin

Mənbə[redaktə]

  1. ASE

Dövri cədvəl