Kosova türkləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kosovo Türkləri və ya Kosova Türkləri, asli olaraq Kosova muhitinde, tarixi dövrdən bugünkü dövrə qədər yaşayan, bugün ise Türkiyədə də böyük bir nüfuz nisbətilə yaşayan Müsəlman Türk qrupudur. Kosova Türkləri tabiri, Balkan Türkləri olaraq belirtilen Gerbi Türk nüfusunun, hüsusile Osmanlı dövrü idari taksimatında Kosova Vilayeti arazisinde yaşayagelen türklərin, bugünkü nüfusunu bəlirtir.

Bugünkü Kosova Türkləri[redaktə]

Boy Olaraq Kosova Türkləri[redaktə]

Bugünkü Kosova Türkləri, tarixi dövrden gelen Oğuz ve Qıpçaq Türk boyları ağırlıqlı bir Türk zümresidir. Bu iki Türk qrubu içinde, 14. əsr və sonrasındaqı Oğuz köçleri sebebiyle Oğuz Türk qrubu, çox daha basqın bir haldadır. Osmanlı Dövləti’nin 500 ilden fazla hakimiyyet dövrü ile beraber Kosova Türklərinin hem dil durumu, hem etnik durumu Oğuz Türkləri gelenekleri temelli şekillenmiştir.

Nüfus Durumu[redaktə]

Kosovalı Türklərin nüfus sayılarına dair çox çeşidli, pozitiv, negativ, obyektiv, subyektiv melumat vardır. Melumatların ümumu Kosova Türklərinin Kosova’daqı sayılarını az gösterir. Buna çeşidli siyasi sebebleri vardır. Bazı baxış açılarının bu raqamı az göstermesinin sebebi, Kosova Türklərinin, en son Balkan Savaşı ile Türkiyə’ye köç etmiş olduğundan hareket edip artıq Kosova’da bir Türk varlığını olsa olsa basit bir azınlıq şeklinde gören bir idrakdır. Bir diger melumat çeşidinde Kosova Türklərinin 15.000 civarında zikr edilmesinin sebebi, “Kosova’da Türk yoxdur, bu Türkcə danışan insan qrupu, Türkcə danışan Albanlardır” siyasi fikriyyatından ötürüdür. Bunlara benzer fikr ve araşdırma yöntemlerinin verdiyi negativ və ya eksik neticeler, Kosova Türklüyünün raqam olaraq nüfusunu ve tesirlilik olaraq nüfuzunu vermekden uzaqdırlar.

Raqamların az verilmesinde bir diger sebeb de Kosovalı Türklərin tamamının, Kosovalı Arnavutların ise böyük bir qısmının Müselman olmasıdır. Müselmanlık hüviyyeti altında evlenme Türklərin bir qısmında, kültür çevresi, iş qaygısı, gelecek endişesi kimi sebeblerle kendi milli aidiyetlerinden feragat etme durumu doğura bilmiştir. Bu şekil bir asimilasiya hüsusile Osmanlı idaresinin Kosova’da ortadan qalqmasıyla sür’et qazanmış, dövrlere bağlı olaraq bazen daha da artmış, bazen normal seyrinde davam eylemişdir. Bu mantığın delili olaraq, Yugoslavya dövründe yapılan sayımlarda Türk nüfusu ve Arnavut nüfusu nisbetlerinin sayımdan sayıma ilerleme ve/veya gerileme şeklinde gidib gelmesi verile biler.

Yugoslavya dövründe yapılan nüfus sayımlarına göre Kosova Türklərinin sayısı sürekli 12.500 olaraq gösterilmiştir. Bu durum, devlet politiqasının neticesidir.

1998 yılında başlayan NATO Kosova Operasyonu’ndan sonra Birləşmiş Millətlər qontrolunda, AGİT tarafından yapılan nüfus qeydlerinde Kosova vatandaşlarının milli mensubiyyetinden ziyade danışdıkları dil merkezli bir araştırma eylenmişdir. Bu araştırma melumatına göre, Kosova’da yaxlaşıq 250.000 insan Türkcə danışmakdadır.

Kosova Demokratik Türk Partiyası’nin (KDTP) son seçimlerde ortalama 8.000 ses aldığı göz önünde bulundurulduqda (ferdden aile mensublarına ve ses vermeyenlere qədər deyerlendirilerek) bu sayının en düşük ortalamayla 30 – 35 bin arasında deyiştiyi tahmin edile biler. Yine, Kosova’daki Türk Sivil Toplum Quruluşlarının, KDTP’nin ve basın yayın quruluşlarının qeydlerine göre bu sayının 60.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca, siyasi tercihlerinde çeşidli sebeblerden dolayı Kosova Demokratik Türk Partiyası’na oy vermeyen Türkləri və kültür, hayat sebebleriyle ümumi Türk zümresiyle irtibatı zayıflayan, asimilasiya tehlükesiyle qarşı qarşıya qalan Kosovalı Türkləri de hesaba qatmak gerekir. 1989 iline qədər Kosova’da resmi dil olarak qebul edilen Türkcə (Türkiyə Türkcəsi ile aynı), 1999 yılından sonra Birləşmiş Millətlər önderliyindeki beynelxalq güç terefinden resmiyyetden qaldırılmışdır. Bu durum da Kosova Türklüyünün nüfus ve nüfuz olaraq zayıflaması neticesini doğura bilecek bir potansiyel taşımaqdadır. Bu durumun negativ tesiri, 1999 ilinden 2009 iline qədər görülmüşdür.