Laz dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Laz dili
Orijinal adı: Lazuri nena, ლაზური ნენა
Ölkələr: Türkiyə, Gürcüstan
Danışanların ümumi sayı: 45 000[1] (1986) — 22 000[2] (2007)
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Kartvel dilləri
Yazı: latın əlifbası, gürcü əlifbası
Dil kodları
QOST 7.75–97: лаз 365
ISO 639-3: lzz
Bax: Layihə:Dilçilik

Laz dili, Çan dili[3]Lazların ana dili, Kartvel dil ailəsinə daxildir. Türkiyənin şimal-şərqində Qara dəniz sahilində və Gürcüstanın Sapri kəndində yayılmışdır. Üç dialektə bölünür: atin, arxav və xop. Leksik tərkibində türk dillərindən keçmə sözlər üstünlük təşkil edir. Yazısız dildir.

Say[redaktə]

Laz dili Megrel dili ilə birlikdə Kolx və ya Zan dili adlandırılan dilin iki böyük dialektini əmələ gətirir .[4] Laz dilində danışanlar Türkiyədə əsasən Rizə ilinin Pazar[4], Ardeşen[4], Çamlıhemşin[4] və Fındıqlı[4] ilçələrində, Artvin ilinin Arhavi[4], Hopa[4] və Borçka[4] ilçələrində yaşayırlar . 2012-ci ilədək Türkiyə Cümhuriyyətində 14 dəfə (1927, 1935, 1940, 1945, 1950, 1955, 1960, 1965, 1970, 1975, 1980, 1985, 1990, 2000 illərdə) əhalinin siyahıya alınması həyata keçirilmiş və 1927-1985-ci illər arasında aparılmış siyahıya almalarda əhaliyə bildikləri dillərə ("ana dili" və "bildiyim ikinci dil") dair suallar verilmişdir . Nəticələri elan olunmuş ən son siyahıya almaya (1965-ci il) əsasən Türkiyədə ana dili və ikinci dil olaraq gürcücə danışanların sayı 79.264[4][5][6] (ana dili olaraq 34.330[5][6] nəfər , ikinci dil olaraq 44.934[5][6] nəfər) nəfər , lazca danışanların sayı isə 81.165[5][6](ana dili olaraq 26.007[5][6] nəfər , ikinci dil olaraq 55.158[5][6] nəfər) nəfər olmuşdur (1965-ci ildə Türkiyənin ümumi əhalisi 31,391,421[5][6] nəfər idi) . 1945-ci ilin siyahıya alma yekunları ilə (Türkiyənin ümumi əhalisi 18.790.174[6] nəfər, ana dili olaraq lazca danışanlar 46.987[6] nəfər, ikinci dil olaraq lazca danışanlar 4.956 nəfər) 1965-ci ilin siyahıya alma yekunları müqayisə edilərkən (1945-ci ildə ana dili və ikinci dil olaraq lazca bilənlər 51.943[6] nəfər idi və bu ölkə əhalisinin 0.2764%-inə bərabər idisə, 1965-ci ildə iki göstəriciyə görə lazca bilənlər 81.165 nəfər və ya ölkə əhalisinin 0.2585%-i qədər idi) laz dilli əhalinin asimilyasiya olduğunu görülür . Bu səbəbdən dolayı 1965-ci ildən 47 il sonra Türkiyədə nə qədər insanın lazca bildiyinə və özünü laz hesab etdiyinə dair nisbi daha dolğun təxminlər irəli sürmək çətindir .

İstinadlar[redaktə]

  1. Академия наук СССР, Институт языкознания. Георгий Андреевич Климов. Введение в кавказское языкознание. Ответственный редактор академик Борис Александрович Серебренников. Москва, Наука, 1986 год: Оглавление—>Глава III. Картвельские языки, стр. 56
  2. Etnologue report for language code :lzz
  3. А.С.Чикобава. Грамматический анализ чанского (лазского) диалекта с текстами. Тбилиси, 1936.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Eğitim sen kütüphane : Anadilde Eğitim Sempozyumu - dil araştırmacısı Ali İhsan Aksamaz : Şu bizim sahipsiz Lazca
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Escarré International Centre for Ethnic Minorities and Nations :Recent Changes in Turkey’s Language Legislation
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi :Kürt sorununda antropolojik ve demografik boyut: Sayım ve araştırma verilerinden elde edilen bulgular

Xarici keçidlər[redaktə]