Lerik (şəhər)

Bu məqalə Lerik (şəhər) haqqındadır. Lerik rayonu üçün Lerik səhifəsinə baxın.

Lerik
Xəritədə yeri Lerik Məlumatlar
Əhali	7 301 nəfər (2009)

Lerik - Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati mərkəzi.

Tarixi

Lerik rayonununun ərazisi ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Qədim zamanlardan ibtidai insanlar dağların ətəklərində indi də mövcud olan təbii mağaralardan yaşayış məskəni kimi istifadə etmişlər. Buranın təbii mağaralarından bəzilərinin hətta tunc dövründən də əvvəllərə aid olması ehtimal olunur. Görkəmli arxeoloq Hümmel bu mağaraları neolit (yeni daş dövrü) dövrünə aid edir. Buranın dağlarında eramızdan əvvəl III-II minilliklərə aid maddi-mədəniyyət abidələri mövcuddur.

Coğrafiyası və iqlimi

Relyefi

Lerik rayonunun ərazisi Talış silsilə dağlarının əhatəsindədir. Cənub və cənub-qərbdə Yardımlı, şimal-şərqdə Lənkəran, şimal-qərbdə Masallı, cənub-şərqdə Astara rayonları ilə həmsərhəddir. İran İslam Respublikası ilə sərhəd boyu Talış dağ silsilələri, bundan şimalda Peştəsər və Bürəvər dağ silsilələri uzanır. Talış və Peştəşər silsilələri arasında Zuvand (Diabar) çökəkliyi yerləşir. Ən yüksək zirvələri Talış silsiləsindəki Kömürgöy (2492 m) və Qızyurdudur (2433 m). Əsasən pallogenin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur.

Təbiəti və iqlimi

Payız fəslində Lerikdə tez-tez yağış yağır, kənd yollarında gediş-gəliş çətinləşir. Yayı quraq keçən mülayim isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi, həmçinin yayı quraq keçən mülayim isti iqlim üstündədir. Orta temperatur yanvarda 1-dən -4 dərəcə C qədər, iyulda 22 - 12 C-dir. İllik yağıntı 300 mm-dən 800 mm-ə qədərdir.

Lerikin bitki örtüyü əsasən kollu və seyrək meşəli çəmənlərdən və dağ meşələrindən ibarətdir. Meşələrdə palıd,vələs, fısdıq, qoz, dəmirağacı, azalt (nil) çoxluq təşkil edir.

Əhalisi

Lerik şəhəri əhalisinin milli tərkibi

Etnik qrup	Sayı, 1939 sa.	Nisbəti, 1939 sa.
toplam	1 449	100 %
talış	996	68.7 %
azərbaycanlı	303	20.9 %
rus	107	7.4 %
erməni	11	0.8 %
digər	32	2.2 %

Lerik uzunömürlülər diyarı sayılır.

Rayon coğrafi ərazisinə və relyefinə görə beş iqlimə malikdir. 1965-70-ci illərdə rayonda ekspedisiyada olan Leninqrad bioloqları möcüzələr diyarına heyranlıqlarını belə ifadə etmişdilər: “Buranın çox qəribə təbiəti var, hər kilometrdən bir havası dəyişir...” Uzunömürlülər diyarı kimi tanınan rayonun təbiəti belədir. Bu rayonun sakini olmuş Şirəli Müslümov uzunömürlülük üzrə dünya rekordu müəyyən etmişdir. O, 163 il (1812-1975) ömür sürmüşdür. Onun digər həmyerlisi Mahmud Eyvazov isə 150 il yaşamışdır (1808-1958). Hazırda bu rayonda yaşı 100-ü keçmiş, lakin hələ də əmək qabiliyyətini saxlamış onlarca insan yaşayır. Səyyah, etnoqraf-tarixçi Berezin qeyd edir ki, "buranın yerli əhalisi çox qədim xalqdır. Onlar keçmiş midyalılardır".

Zuvandlılar Talışların əcdadlarının müəyyən hissəsi Zuvand tayfası nəsilləridir. Zuvand sözü “güclülər” kimi mənalandırılır. Ön Asiya xalqlarının hafizəsində öz dəliqanlı hərəkətləri və törətdikləri saysız – hesabsız özbaşınalıqlarla ilə qalmış skiflərin bir hissəsinin nəsilləri olan Zuvandlılar bu adı heç də təsadüfi daşımır. Tarixən Lerik ərazisi Zuvand kimi tanınıb. İnzibati olaraq rayon ərazisi tarixən olduğu kimi indi də 4 hissəyə bölünür. Orandlılar

Lerikin ikinci tanınmış böyük zonası Orand adlanır. Orandlılar sarmat tayfalarından biridir. Bölgənin ictimai həyatında qadınların mühüm rol oynadığı sarmatların bir hissəsi türkdilli, digəri irandilli olub. Bu tayfanın adı onun ifrat köçəri həyat tərzi ilə bağlıdır.Çətin coğrafi relyefdə yerləşməsi Leriki tez və qısa bir zamanda yaxşı tanımağa mane olur. Bura haqqında tam təsəvvürə malik olmaq üçün heç deyilsə, Lerikdə 7-10 gün yaşamaq lazımdır. Yalnız bu zaman kəndləri dolaşaraq, dağlara dırmaşaraq, çətin yerlərdə gizlənmiş tarixi abidələri, pirləri ziyarət edib, insanları, məişəti və folkloru tanıyaraq bu məkanı tam şəkildə kəşf etmək olar.

Görkəmli şəxsləri

Ucqar dağ rayonu olan Lerik Azərbaycana bir çox görkəmli şəxslər bəxş edib. Bu gün respublikanın ayrı-ayrı ali məktəblərində, MDB ölkələrinin ali məktəblərində tanınmış elm adamları, hüquq mühafizə orqanları işçiləri fəaliyyət göstərir.

• Əyyub İsgəndərov - kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (El ağsaqqalı).
• Soltanağa Ağayev - İqtisad elmləri doktoru.
• Novruz Novruzov - yazıçı-publisist, Şabran rayon İH başçısı.
• Mürüvvət Abbasov - kimya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru.(AMEA).
• Ağacəfər Həsənli - yşair.
• Mirağa Cəfərquliyev - hüquq elmləri doktoru (Respublika prokurorluğu).
• Miri Qənbərov - Azərkontrakt SC-nin prezidenti.
• Nurullayev Yusif BDU fizika riyaziyyat elmləri doktoru
• Məmmədhüseyn Əliyev - yazıçı-dramaturq.
• Əlisa Nicat - yazıçı-dramaturq, filosof.
• Xanoğlan Bayramov - neftçi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
• Asif Məmmədov - Şamaxı rayon İH-nin başçısı.
• Yaşar Kəlbiyev - İqtisad elmləri doktoru, professor, İqtisadiyyat Universitetində kafedra müdiri.
• Eldar İsgəndərzadə - şair-dramaturq, ssenarist.
• İlqar Tağıyev - "Azərsu" SC-nin vitse-prezidenti.
• İqbal Məmmədov - iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, MM deputatı.
• Faiq Abbasov - iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru.
• Məzahir Ağazadə - Maliyyə Nazirliyində idarə rəisi.
• Əlikram Ağayev - "Azərtünelmetrotikinti" ASC-nin vitse-prezidenti.
• İdris Şükürlü - yazıçı, Əməkdar jurnalist.
• Etibar Həşimov - Əməkdar həkim.
• Əlihüseyn Hidayətov - Əməkdar Elm Xadimi, elmlər doktoru,həkim-qasterentoloq.
• Valeh Müslümov - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
• Rövşən Abdullayev - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
• Fərhad Ağayev - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
• Qədiməli Əhməd - şair.
• Xalid Mahmud - şair.
• Allahverdi Məmmədli - şair.
• Gülməmməd Məmmədzadə - tədqiqatçı-jurnalist.
• Aşıq Ələsgər Rzayev–tarzən, aşıq
• Asəf İsgəndərov - riyaziyyat elmləri doktoru (BDU)
• Xudaverdi Qənbərov - biologiya elmləri doktoru (BDU)