Linux

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: لينوخ

Linux (azərb. Linuks) – çox populyar, sərbəst paylanan və Microsoft Windows-a güclü bir alternativ təşkil edən azad və açıq mənbəli əməliyyat sistemidir.

Linux nüvəsinin (kernel) yaradıcısı, Linus Torvalds, 28 dekabr 1969-cu ildə Finlandiyanın Helsinki şəhərində anadan olmuşdur. O, on yaşında ikən babası ona Commodore VIC-20 kompüterini almış və Linus da bu kompüterdə babasına bəzi statistikaları tutmaqda kömək etməyə başlamışdır. Beləliklə, kompüterlə bərabər gələn bəzi proqramların əl kitabçalarını oxuyaraq bir çox sadə proqramı öyrənmə fürsəti əldə etmişdir. Helsinki Universitetinin kompüter elmi bölümünə girdiyi vaxt isə artıq tam təşəkküllü proqramçı idi.

1991-ci ildə "C" və Unix dərsləri aldığı vaxt özünə personal kompüter aldı. Kompüterlə bərabər gələn əməliyyat sistemini bəyənmədiyi üçün öz əməliyyat sistemini yazmağa qərar verən Linus, o vaxt bir hollan professor tərəfindən yazılan və mənbələri açıq olan MINIX əməliyyat sistemi ilə maraqlanmağa başladı. Beləliklə Linux MINIX-dən daha yüksək standartlara cavab verə bilən və Linusun Minix-i kəlmələrindən yaranan Linux ortaya çıxdı.

Linus Torvalds öz əməliyyat sistemində GNU yaradıcısı olan Riçard Stallmanın da əməyinin keçdiyini söyləyir, ona görə ki, Linux-un yaradılmasında GNU layihəsi tərəfindən yazılan proqramcıqlar istifadə edilmişdi.

Linux ictimaiyyətə açıqdır və istəyən hər kəs onu bir şərtlə işlədə bilər, o şərt, əlavə olunan bütün inkişafın gizli, ya da müəllif hüquqlu olmaması və mütləq sürətdə sərbəstliklə bölüşülməsidir. Linux-un günümüzdəki yeri bu fəlsəfənin bir meyvəsidir.

Hazırda Linux dedikdə onun nüvəsi nəzərdə tutulur. Bu nüvə sistemin əsas özəyidir və mütəmadi olaraq Linus Torvalds və onun tələbələri tərəfindən təkmilləşdirilir. Bu nüvənin əsasında distributivlər yığılır və bizim istifadə etdiyimiz əməliyyat sistemləri də bu distributivlərdəndir.

Linuksun rəsmi talismanı – Tux-dı.

Linuxun üstünlükləri[redaktə]

  • Pulsuz olması. Linux Açıq Lisenziya Razılaşmasına əsasən pulsuz şəkildə yayılır. Bu, IT-də bir çox hüquqi məsələlərin qarşısını almağa və xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına imkan verir.
  • Etibarlılıq. Digər Unix əsaslı ƏS-ləri kimi Linux da yüksək etibarlılıqla xarakterizə olunur.
  • Təhlükəsizlik. Linuxu Seçməklə siz kompüter viruslarını tamamilə unutmaq olar və həmçinin, heç bir antivirusa ehtiyac yoxdur. Çünki, Linux təhlükəsizdir.
  • Universallıq. Linuxun hər hansı distributivini seçməklə, yerinə yetirilən məsələlərdən asılı olaraq sistemi müxtəlif kompüterlərdə müxtəlif şəkildə tənzimləyə bilmək olar.
  • Məhsuldarlıq. Linuxu istənilən məsələnin həlli üçün tənzinləmək və beləliklə, maksimum məhsuldarlığa nail olmaq mümkündür. Buna ən yaxşı sübut Linuxun böyük hesablama qrupları və internet-serverlər üçün geniş istifadə olunmasıdır.

Əksiklikləri[redaktə]

Oyun[redaktə]

Günümuzdə böyük oyun firmaları Sadəcə windows üçün oyun istehsal edirlər. Lakin son zamanlarda çox az sayıda da olsa da ubuntu üçün oyun istehsal etməyə başlayıblar

Distributivlər[redaktə]

GNU/Linux-un inkişaf yolu

Lin.az[redaktə]

Azərbaycanın istehsalı olan bir distributivdir. Linux Mandrake 9.2-nin əsasında qurulmuşdur.

Fedora[redaktə]

RedHat şirkəti RedHat 9 versiyasından sonra RedHat Linuksu iki versiyaya ayırdı: pulsuz və pullu. Pulsuz versiyası Fedore Core oldu, Pullusu Redhat Enterprise.

Rəsmi saytı: www.fedoraproject.org

Gentoo (jentu,gentu – oxunur) – Gnu/Linuks əməliyyat sistemlərin bir növü. Güclü Portage texnologiya ilə təmin olunib.Ən sürətli Linux distributivlərindən biridir.Adi Pygoscelis papua adli pingvinlərdən götürüb.Ginnes Rekord kitaba əsasən, bu növ pingvinıər ən surətli sayilir(36 km.s).Meta distributivlərə aiddir.Daniel Robinson tərfindən 1999 ildə gurulub.

Mandriva[redaktə]

Ubuntu[redaktə]

ubuntu 8.04

İstifadəsi çox asan və rahat olan distributivdir. Çox yığcam və rahatdır. Debian əsasında yaradılmışdır. Mənası Zulu dilində "insanlıq" deməkdir.

Linux Mint[redaktə]

Distrowatch saytının verdiyi statistikaya görə ən çox yüklənilən Linux əməliyyat sistemidir.

KUbuntu[redaktə]

Ubuntu distributivinin KDE ilə olan analoqudur.

SuSE[redaktə]

Almaniyada hazirlanan SuSE (Gesellschaft für Software und Systementwicklung mbh) bu gün ən dəstəklənən və ən mükəmməl distributivdir.

  • Rəsmi saytı: [1]

Knoppiks[redaktə]

Knoppiks digər linux versiyalarından qurulma tələb etməməsi ilə fərqlənirdi. Knoppiks Cddən birbaşa çalışan yeganə linux sistemi idi.

Debian[redaktə]

Corel Linuks[redaktə]

Corel firmasının çıxartdığı çox gözəl qrafikləri olan pulsuz Linux versiyasıdır. Debian sistemi üzərində inkişaf etdirilmişdir.

Pardus[redaktə]

Türkiyədə hazırlanan və çox keyfiyyətli Linux distributivdir.

Truva Linuks[redaktə]

Türkiyə istehsalı olan Linux distributivdir.

  • Rəsmi saytı [2]

Mənbələr[redaktə]