Lyu Yuan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yuanxay Quanquen
劉淵
Xan Çao imperiyası I şanyüsü
304-310
Tacqoyma: 2 noyabr 308
Xələfi: Liu He
 
Dini: Tenqriçilik
Təvəllüdü: 271(271-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Şanhsi, Çin
Vəfatı: 19 avqust 310(310-08-19)
Linfen, Çin
Sülalə: Luanti sülaləsi
Əvvəlki adı: Yuan
Atası: Bao
Anası: Tsao Yan
Həyat yoldaşı: Huyan
Dan
Çanq Çuvu
Uşaqları: Yuanxay#Ailəsi

Yuanxay - hun qəbilə başçısı, Yufuluonun nəvəsi və ilk Xan Çao imperiyası hökmdarı.

Arxa plan[redaktə]

Yuanxay hun qəbilə başçısı Baonun oğlu idi. Xan sülaləsi devrildikdən sonra Tsao VeyCin sülaləsi Çində hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başlamışdı. Çoxillik Çin əsarətindən bezən hunlar da hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başladılar.

Cin sülaləsi hərbçisi kimi[redaktə]

Yuanxay kiçik vaxtlarından bəri Çində böyümüş və Çin ədəbiyyatında ixtisaslaşmışdı. General Vanq Hun tərəfindən potensiallı olaraq görülən Yuan, Cin sülaləsindən olan İmperator Vuya tərifləsə və generallığa təklif etsə də onun qohumları bunu istəmədi. Çünki o əslən Hun idi. Yuanxaydan qorxan imperatorun qardaşı da onun edamını istədi. Baonun ölümündən sonra Yuanxay atasının torpaqlarına sahib oldu. Yuanxay imperatorun oğlunun əmri altında bir general oldu.

Müstəqillik[redaktə]

Yuanxay kifayət qədər gücləndikdən sonra qardaşı Hsüan şimalda üsyan etdi. Hsüan qardaşına məktub göndərərək yardım qarşılığında şanyülük təklif etdi. Yuanxay imperatorun oğlundan ona dəstək üçün əsgər yığmaq bəhanəsi ilə şimala qayıtdı və 50.000 Hun əsgəri yığdı. Lişi şəhərini ələ keçirərək özünü Xan imperatoru elan etdi. Çünki Mete xaqanın nəvəsi idi və ana tərəfdən Xan sülaləsi üzvü sayılırdı. Buna görə də yeni dövlətin adını "Xan" qoydu. "Xan Çao" sözü isə daha sonra kəşf olunmuş sözdür.

Hakimiyyəti[redaktə]

İki dəfə paytaxt dəyişən Yuanxay 308-ci ildə tac qoydu və özünə Quanquen era adı seçdi. Bu adın mənası "Yenidən quran" deməkdir. Keçmiş imperiya qüvvələrinə qalib gələn Yuanxay özünə çinli üsyançıları da çəkirdi. Bunlardan biri də gələcəkdə öz imperiyasını quracaq olan Şi Le idi. Qardaşı oğlu Liu Yaonu general edən imperator ilk illərində çox güclü idi. Özünə "Liu" soyadını götürməsinin səbəbi isə keçmiş Xan sülaləsi üzvlərinin soyadının Liu olması idi. İmperatorluğunu elan edəndən 2 il sonra xəstələnən imperatorun yerinə oğlu taxta keçdi.

Ailəsi[redaktə]

Həyat yoldaşları:

  • Huyan - Qiyan qəbiləsindən idi. Əsl adı bilinmir.
  • Dan - Çinli Di qəbiləsinin başçısı Dan Çenqin qızı idi. Əsl adı bilinmir.
  • Çanq Çuvu - imperatorun məşuqəsi idi. Daha sonra imperatriça elan olundu.

Uşaqları:

  • Liu He - Lianq knyazı və gələcək imperator.
  • Liu Yu - Ki knyazı.
  • Liu Lonq - Lu knyazı.
  • Liu Konq - Çu knyazı və gələcək imperator.
  • Liu Ay - Beyhay və Beybu knyazı.
  • Liu Qonq.