Müəyyənsizlik prinsipi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Müəyyənsizlik prinsipi, 1927-ci ildə Verner Heyzenberq tərəfindən önə sürüldü. Kvant fizikasında Heyzenberqin Müəyyənsizlik prinsipinə görə, bir parçacığın(zərrəciyin) momentumu və mövqeyi eyni anda tam doğruluqla ölçülə bilməz (momentum dəyişimi = kütlə dəyişimi x sürət dəyişimi). Müəyyənsizlik prinsipini daha da ümumiləşdirilmiş olaraq anlatmaq istəsək bunları söyləyə bilərik. Kökləşik (klassik, deterministik) fizikadan ayrı olaraq Kvant fizikasında hər fiziki kəmiyyətə uyğun gələn bir real say deyil, bir fəaliyyətçi var. Bu fəaliyyətçilər, kökləşik mexanikadan ayrı olaraq say dəyərləriylə ilə yox matrislər ilə təmsil edilir. Dolayısıyla, kvant mexanikasında ölçülən fiziki kəmiyyətin ölçmə sırası vacibdir. Hər hansı iki fiziki kəmiyyəti (məsələn: mövqe və momentum) götürək. Əgər bu fiziki kəmiyyətlərə uyğun gələn iki fəaliyyətçi yer dəyişdiremirsə bu iki kəmiyyətin (məsələn: momentum ve mövqe) eyni anda ölçülməsi mümkünsüzdür. Bu halda dəqiq nəticələrdən yox, bir ortalama dəyər yaxınlarında dalğalanan dəyərlərdən danışa bilərik. Bu prinsip fransız fiziki Pyer Simon Laplasın Laplasın Şeytanı nəzəriyyəsini təkzib etmişdir.