Məhmət Fuad Köprülü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Məhmət Fuad Köprülü (1890-1966)—Türk tarixçisi, ədəbiyyatşünası, professoru.

Həyatı[redaktə]

Məhmət Fuad Köprülü (1890-1966) Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqinə 1918-ci ildən başlamışdı. O, 1925-ci ildə Bakıda keçirilən Türkoloji Qurultayda iştirak edib. İstanbul Universitetinin professoru olaraq hələ 20-ci illərin əvvəllərindən dünya şöhrətli türkoloq kimi tanınan Köprülü ədəbiyyata sosioloji metod prizmasından baxır, ümumtürk ədəbiyyatını Osmanlı, Azərbaycan və Orta Asiya bölgələri üzrə öyrənməyi təklif edirdi. O, dil faktorunu əsas götürür, Azərbaycan ədəbiyyatını Həsənoğludan başlamağı təklif edir, farsca yazan şairləri bu ədəbiyyata "qəbul etmirdi". Türkiyədə Azərbaycan ədəbiyyatının tanıdılmasında Əhməd Zəki Vəlidi Toğan, Mühiddin Birgen, gəncəli Əhməd Cəfəroğlu, Səlim Rəfiq Rəfioğlu, Əbdülbaqi Gölpinarlı, Məhərrəm Ergin, Hüseyn Baykara, Əbdülvahab Yurtsevər kimi isimlər də Xəzər Universitetindəki tədbirdə hörmətlə anıldı. Özəlliklə də Əhməd Cəfəroğlunun "Azərbaycan Yurd Bilgisi" dərgisi səhifələrində sistemli təqdimatlar yer aldığı ayrıca qeyd edildi. Yavuz Akpinara görə, bu dərgidə çox ciddi məqalələr tapmaq olar. Yavuz Akpinar qeyd etdi ki, bu gün Türkiyənin özündə bir ayrıca "Azərbaycan ədəbiyyatı" var. Bu, heç də siyasi mühacirlərin yaratdığı ədəbiyyatla məhdudlaşmır. Qars ətrafı bölgələrdə "ikinci" bir Azərbaycan ədəbiyyatı, ağız ədəbiyyatı mövcuddur. Onların arasında "Qarapapaq Mehrəli bəy" dastanı çox məşhurdur. Bundan başqa, Amasiya yörəsində "şirvanlılar" və "qarabağlılar" deyə tanınan toplumun ağız ədəbiyyatı, yazılı ədəbiyyatı var. Yavuz Akpinarın məlumatına görə, hazırda Türkiyə ali məktəblərində, elm çevrələrində Azərbaycan ədəbiyyatına dair bir sıra araşdırmalar aparılır. Nəsimi, Əhməd Cavad, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Şəhriyar haqqında çalışmalar yürüdülür. Yavuz Akpinar dedi: "Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatını Azərbaycana sıxışdırıb öyrənmək doğru olmaz. Burada bir lüzumsuz qısqanclıq var. Halbuki Azərbaycan - Türkiyə, Azərbaycan - Krım, Azərbaycan - Orta Asiya, Azərbaycan - Tatarıstan bağları çox güclüdür və bunlar nəzərə alınmalıdır". Yavuz bəyin fəaliyyətinə rektor Hamlet İsaxanlı, Pənah Xəlilov, Camal Mustafayev, Süleyman Əliyarlı, Kamil Vəli Nərimanoğlu, Firidun Cəlilov çox yüksək qiymət verərək, görülən və görüləcək işləri təqdir etdilər. "Türkiyədə böyük alimlər çoxdur, amma Yavuz Akpinarın yeri ayrıdır. Yavuz bəy 70-ci illərdən ədəbiyyatlarımız arasında körpü oldu, Məhmət Fuad Köprülüdən sonra bu sahədə ikinci isim Yavuz Akpinardır. Kim Türkiyədə Azərbaycan ədəbiyyatı barədə bir kəlmə yazırsa, Yavuz bəylə məsləhətləşir. O öz fəaliyyəti ilə bir akademiyanın işini görmüşdür" - bu sözləri onun barəsində professor Kamil Vəli Nərimanoğlu söylədi.

Əsərləri[redaktə]

  • Türk Tarihinin Ana Hatları (1931)
  • Erzurumlu Emrah (1929)
  • Edebiyat Araştırmaları (1966)
  • Ali Şir Nevayi (1941)
  • Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesri (1981, ölümünden sonra)
  • Demokrasi Yolunda (1964)
  • Les Origines de L'Empire Ottoman (Paris,1935)
  • Fuzuli Hayatı ve Eserleri (1924)
  • Türk Tarih-i Dinisi (1925)
  • Malümat-i Edebiyye (1915)
  • Türk Dilinin Sarf ve Nahvi (1917)
  • Mektep Şiirleri (3 Cilt)
  • Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı (1916)
  • Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (1919-1966)
  • Nasrettin Hoca (1918-1981)
  • Türk Edebiyatı Tarihi (1920)
  • Türkiye Tarihi (1923)
  • Bugünkü Edebiyat (1924) (Makale)
  • Hayat-ı Fikriye (Makale) (1909)
  • Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler (1926)
  • Milli Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit (1928)
  • Türk Saz Şairleri Antolojisi (1930-1940, üç cilt)
  • Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar (1934)
  • Anadolu’da Türk Dili ve Edebiyatı’nın Tekamülüne Bir Bakış (1934)
  • Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu (1959)
  • Edebiyat Araştırmaları Külliyatı (1966)
  • İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi (1983, ölümünden sonra)

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]