Məlalə Yusəfzay

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Məlalə Yusəfzay
puştu. ملاله یوسفزۍ
Malala.jpg
Doğum tarixi: 12 iyul 1997 (1997-07-12) (17 yaş)
Doğum yeri: Mingora, Şimal-qərbi sərhədyanı vilayət, Pakistan
Mükafatları: Nobel mükafatı

Məlalə Yusəfzay (puştu. ملاله یوسفزۍ, d. 12 iyul 1997) — Pakistanda qadınların təhsil hüquqları uğrunda mübarizə aparan məktəbli qız. Hindistanlı uşaq hüquqları müdafiəçisi Kaylaş Satyarti ilə birlikdə 2014-cü il Nobel Sülh mükafatı laureatı.

Əslən Pakistanın Svat bölgəsinin Minqora şəhərindən olan Məlalə, Taliban hərəkatının Svat vadisində qızların məktəbdə oxumasına qoyduğu qadağaya qarşı fəal mübarizəsi ilə tanınır.

Məlalə 2009-cu ildə, hələ 11 yaşında ikən Təhriki-Taliban rejiminin nəzarəti altında olan bölgədəki yaşayışı və Talibanın vəhşilikləri barədə BBC üçün yazmağa başladığı bloq sayəsində məşhurlaşmışdır. O vaxtdan etibarən bir sıra mükafatlar alan Məlalə, həm də Pakistanın ilk Milli sülh mükafatına da layiq görülmüşdür.

9 oktyabr 2012-ci il tarixində Məlalənin də içində olduğu məktəb avtobusunu saxlayan Taliban üzvləri 15 yaşlı yeniyetməyə iki dəfə atəş açaraq onu başından və boynundan yaralamışlar.

Sui-qəsd cəhdi[redaktə]

Yerli polisin məlumatına görə, naməlum bir kişi şagirdləri evə aparan məktəb avtobusuna daxil olaraq, kimin Məlalə olduğunu soruşub. Şagirdlərdən biri əli ilə Məlaləni göstərib. Silahlı şəxs hər iki qıza atəş açaraq hadisə yerini tərk edib. Yetkinlik yaşına çatmamış qız başından və boyun nahiyəsindən güllə yarası alıb. Xəstəxanaya yerləşdirilmiş Məlalənin vəziyyətinin orta-ağır olduğu bildirilir. Taliban qruplaşmasının nümayəndəsi İhsanulla İhsan hücuma görə məsuliyyətin Talibana aid olduğunu bəyan edib və Məlaləni "kafirliyin və əxlaqsızlığın təcəssümü" adlandırıb. Onun sözlərinə görə, əgər Məlalə sağ qalarsa, Taliban ona qarşı yenidən sui-qəsd törədəcək.

Sui-qəsd cəhdinə reaksiyalar[redaktə]

Oval kabinetdə, 11.10.2013

Pakistanın daxili işlər naziri Rəhman Məlik Taliban qrupu əleyhinə çıxış edib, qadınların təhsil hüquqlarını müdafiə edən yeniyetmə qızı güllə ilə vuran talibançının kimliyinin müəyyən edildiyini və yaxın zamanda həbs ediləcəyini bildirib. Pakistan silahlı qüvvələrinin komandanı general Aşfaq Kiyani Məlalə Yusəfzaya xəstəxanada baş çəkib və hücumçuları qınayıb.

Pakistanın siyasi və dini liderlərilə yanaşı, Əfqanıstan prezidenti Həmid Kərzai və ABŞ rəsmiləri hücumu pisləyib. ABŞ Dövlət katibi Hillari Klinton Məlalə Yusəfzayın cəsarətini yüksək qiymətləndirərək, silahlıların qadının gücü qarşısında zəiflədiyini deyib.

Svat vadisində məktəblər bu sui-qəsdə etiraz olaraq bağlanıb. İslamabad, Pişəvər və Pakistanın digər şəhərlərində hadisəyə etiraz əlaməti olaraq nümayişlər keçirilib.

Pakistan hökuməti Məlaləyə atəş açan şəxsin yeri haqqında məlumat verənlərə 105 min ABŞ dolları məbləğində mükafat təyin etdi.

Müalicəsi[redaktə]

15 oktyabr 2012-ci il tarixində müalicəsini davam etdirmək üçün İngiltərənin Birmingem şəhərindəki "Kraliça Yelizaveta" xəstəxanasına aparılıb. Bu xəstəxananın əsas xüsusiyyəti, Əfqanıstan və İraqda yaralanan Böyük Britaniya hərbçilərinin müalicəsində ixtisaslaşmasıdır. Artıq oktyabrın 17-də Məlalə komadan ayılıb və oktyabrın 26-da valideynləri ilə görüşməsinə icazə verilib.

2013-cü il yanvarın 4-də ambulator müalicəni davam etdirmək üçün Birmingem xəstəxanasından evə buraxılıb.[1]

Məlalə günü[redaktə]

BMT-nin Baş katibi Pan Gi Mun 12 iyul tarixini Məlalə günü elan etmişdir. Bu gün bütün uşaqlar üçün təhsil ideyasını təcəssüm etdirməlidir.[2] Pan Gi Mun Məlaləni hər bir qızın təhsil almaq hüququnun "qlobal simvol"u kimi təqdim etmişdir.

BMT Baş katibinin Dünyada təhsil üzrə şəxsi nümayəndəsi, Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Qordon Braun 2012-ci il noyabrın 10-da Məlalənin doğum günü olan 12 iyul tarixinin Məlalə günü elan edildiyini bəyan etmişdir.

Məlalə günü ilk dəfə 2013-cü il 12 iyul tarixində Nyu-Yorkda BMT-nin mənzil-qərargahında qeyd edilmişdir.[3]

Məlalənin BMT-dəki çıxışı aşağıdakı sözlərlə yadda qalmışdır:

"Bir uşaq, bir müəllim, bir kitab, bir qələm dünyanı dəyişdirə bilər. Təhsil yeganə həll yoludur."

Xarici keçidlər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. http://tribune.com.pk/story/488930/road-to-recovery-malala-to-undergo-skull-surgery/
  2. Global Malala Day to call for girls' education — BBC News
  3. Malala Day: Youth take over the General Assembly — UN.org