Macarlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Macarlar
Hng2 2.jpg
Ümumi sayı
12 500 000[1]
Yaşadığı ərazilər
Flag of Romania.svg Rumıniya
Flag of Russia.svg Rusiya
Flag of Ukraine.svg Ukrayna
Flag of Belarus.svg Belarus
Flag of Poland.svg Polşa
Dili

Macar dili

Dini

Xristianlıq

Qohum xalqlar

fin-uqor xalqları

MacarlarUral xalqları fin-uqor qrupunun uqor qoluna mənsub olan xalq, Macarıstan Respublikasının əsas əhalisidir.

Macarlar özlərini madyar adlandırırlar. Ural dilləri fin-uqor qrupunun uqor qoluna mənsub olan macar dilində danışırlar. Antropoloji cəhətdən yekcins olmayan macarlar əsasən ağ (Avropa) irqinin Orta Avropa tipinə aiddirlər. Dini dünyagörüşlərinə görə xristiandırlar (katolik). Şərqdən apardıqları qədim dini görüşlərinin, həmçinin şamançılığın izlərini hələ də saxlamaqdadırlar. Macarların dini görüşlərində, qədim türklərdə olduğu kimi, "Başı göy qübbəsinə çatan Dünya ağacına inam" çox güclüdür. 1989-cu il məlumatına görə sayları 14,5 milyon nəfərdir. Macarıstanın əhalisinin 99.4 %-ini təşkil edirlər.[1]. Macarlar Macarıstan Respublikasından başqa Rumıniyanın tarixi Transilvaniya bölgəsində, Çexiyada, Slovakiyada, ABŞ-da, Ukraynanın Zakarpatye vilayətində, Kanada da, həmçinin Almaniya, Avstriya, Argentina, Braziliya və digər ölkələrdə yaşayırlar.

Macarlar indiyə qədər tam öyrənilməmiş mürəkkəb etnik tarixə malikdirlər. Macarların soykökündə qədim türk və uqor-fin tayfaları iştirak etmişlər. Bizim eramızdan əvvəlki dövrlərdə müasir Macarıstan ərazisində qədim illiriyalılar və frakiyalılar yaşayırdılar. E.ə. IV əsrdə bu əraziyə kelt tayfaları köç etmişlər. Antik dövrün sonunda bu ərazilər Roma İmperiyasının əsarəti altında idi və elə bu dövrdə buraya İran köçəri tayfaları olan – sarmatların köçü baş vermişdi. "Xalqların böyük köçü" zamanı, yəni IV - VI əsrlərdə Macarıstan ərazisində - Pannoniyada müxtəlif türk tayfaları - hunlar, avarlar, xəzərlər, peçeneqlər, qıpçaqlar və digər tayfalar məskən salmışdılar. VI əsrdən sonra isə bu ərazilərə slavyan tayfaları da köç etməyə başlamışdır. ]]895]]-896-cı illərdə Karpat dağlarını aşan madyar tayfaları Orta Dunay hövzəsində məskunlaşmışlar. Burada daha əvvəl məskunlaşmış qədim türk tayfaları onlarla qohum olan və çoxluq təşkil edən madyarlarla tez bir zamanda qaynayıb-qarışmışlar. Nəticədə ölkə hun-uqor yurdu - yəni Hunqariya adlandırılmağa başladı.

XII əsrdən başlayaraq burada valaxlar, almanlar, vallonlar, fransızlar, italyanlar, peçeneqlər, oğuzlar, volqa bolqarları, alanlar (yaslar) və qaraçılar da məskən salmışlar. Bu millətlərin çox böyük bir hissəsi macarlarla qarışdığından, macar millətinin çoxlu sayda etnoqrafik qruplara vardır. XVI əsrin birinci yarısında Macarıstanın cənubşərq hissələri Osmanlı İmperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, ölkənin qərb hissəsini isə Avstriya Habsburqları işğal etmişdilər. XVII əsrin sonlarında türklər buradan çıxarılır və ölkənin bütün hissəsi Avstriya Habsbuqları tərəfindən işğal olunur. Uzunmüddətli Osmanlı və Avstriya əsarəti macarların mədəniyyətinə və dilinə öz təsirini göstərmişdir.

Macarların tərkibində bir neçə öz mədəniyyətlərinin bəzi xüsusiyyətlərini indiyədək saxlamış etnoqrafik qrup mövcuddur. Budapeştin şərqində və cənub-şərqində Yasşaq, Kişkunşaq və Nadkunşaq kimi tarixi ərazilərdə kuman və yaslar kimi etnoqrafik qruplar yaşayırlar. Kumanlar – monqolların əsarətindən canlarını qurtararaq XIII əsrdə Macarıstana pənah gətirmişlər. Onlarla birlikdə Macarıstana osetinlərə yaxın millət olan yaslar da köçüb gəlmişlər.

Digər etnoqrafik qrup isə hayduklardırlar. Bu ad altında Habsburqlarla müharibə aparmaq üçün feodallar tərəfindən toplanmış müxtəli əhali qrupları nəzərdə tutulur. Həyat tərzlərinə görə hayduklar rus kazaklarını xatırladırdılar.

Macarıstanın etnik qrupları arasında, həmçinin palotsları, matyoları və rabakezləri qeyd etmək olar.

Macarların dövlət dili olan macar dili lüğət tərkibinə görə uqorların dilinə yaxındır.

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 Etnologue report for language code :hun