Makedoniyalı İsgəndər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Stop bad orthography.svg
Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!
  • Əgər məqalə yarımçıq qalmışsa, məqaləni başlayan istifadəçi ilə əlaqə yaradıb məqalənin vəziyyətini onunla müzakirə edə bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin siyahısını görə bilərsiniz.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.
Makedoniyalı İsgəndər
(Makedoniya basilevsi, Korinf ittifaqının hegemonu, İranın şahənşahı, Misir fironu, Asiyanın lordu)

yun. Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας
Makedoniyalı İsgəndər  (Makedoniya basilevsi, Korinf ittifaqının hegemonu, İranın şahənşahı, Misir fironu,  Asiyanın lordu)
"İsgəndər III Dara ilə döyüşür", İsgəndər mozaikası, Neapol Milli Arxeologiya Muzeyi
Makedoniya çarı
E.ə. 336 — E.ə. 323
Sələfi: Makedoniyalı II Filip
Xələfi: IV İsgəndər
II Filip
Misir fironu
E.ə. 332 — E.ə. 323
Sələfi: III Dara
Xələfi: IV İsgəndər
II Filip
İran hökmdarı
E.ə. 330 — E.ə. 323
Sələfi: III Dara
Xələfi: IV İsgəndər
II Filip
Asiya hökmdarı
E.ə. 331 — E.ə. 323
Sələfi: yaradılıb
Xələfi: IV İsgəndər
II Filip
 
Dini: Yunan politeizmi
Təvəllüdü: 20 iyul və ya 21 iyul E.ə. 356, Pella
Vəfatı: 10 iyun və ya 11 iyun E.ə. 323 (32 yaşında)
Babil
Dəfn yeri: İsgəndəriyyə
Sülalə: Argeadlar sülaləsi
Atası: Makedoniyalı II Filip
Anası: Olimpiada
Həyat yoldaşı: Roksana
Statira
Parisat
Uşaqları: IV İsgəndər

Makedoniyalı İsgəndər, III İsgəndər, İsgəndər Zülqərneyn və ya Böyük İsgəndər (yun. Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, Aléxandros ho Mégas, Yunan dilindən : ἀλέξω alexo "müdafiə etmək, kömək etmək" və ἀνήρ aner "adam") (d. e.ə. 20/21 İyul 356 – ö. e.ə. 10/11 İyun 323) Qədim Yunanıstanın Makedoniya çarlığının hökmdarı (Basilevs) [1][2][3]Argeadlar sülaləsinin nümayəndəsi. Eramızdan əvvəl 356-cı ildə Pellada doğulan İsgəndər atası Makedoniyalı II Filipdən ölümündən sonra 20 yaşında taxta çıxmışdır. O, 30 yaşına qədər qədim dünyanın ən böyük imperiyalarından birini (Yunanıstandan Misirə və Şimal-qərbi Hindistana qədər) yaradana qədər hakimiyyətinin çox hissəsini Asiya və Şimal-şərqi Afrika boyunca hərbi kampaniyalarda keçirib.[4] O, döyüşdə məğlub edilməz idi və tarixdəki ən müvəffəqiyyətli hərbi komandanlardan biri hesab edilir.[5]

Gəncliyində İsgəndər filosof Aristoteldən 16 yaşına qədər dərs alıb. Atası Filipin öldürülməsindən sonra eramızdan əvvəl 336-cı ildə taxta çıxan İsgəndər güclü dövləti və təcrübəli ordunu miras alıb. O, Yunanıstanın generallığı ilə mükafatlandırılıb və bu səlahiyyətdən atasının hərbi işğal planlarını həyata keçirməyə başlamaq üçün istifadə edib. E.ə. 334-cü ildə o, Anatoliyanı idarə edən Əhəmənilər imperiyasını işğal edib və 10 il davam edən hərbi əməliyyatlara başlayıb. İsgəndər həlledici döyüşlərdə, xüsusilə İssQavqamel döyüşlərində İranın gücünü məhv edib. O, axırda İran hökmdarı III Daranı hakimiyyətdən salıb və ilk İran imeriyasının tamamını işğal edib. Bu zaman onun imperiyası Adriatik dənizindən Hind çayına qədər uzanırdı.

"Dünyanın sonuna və Böyük Xarici Dənizə" çatmaq istəyən İsgəndər E.ə. 326-cı ildə Hindistanı işğal edib, ancaq ordusunun tələbi onu geri qayıtmağa məcbur edib. İsgəndər E.ə. 323-cü ildə paytaxt etmək istədiyi Babil şəhərində bəlkə də Ərəbistanın işğalı ilə başlayacaq hərbi yürüşlərini həyata keçirə bilmədən öldü. Onun ölümündən sonrakı illərdə bir çox vətəndaş müharibələri onun imperiyasını parçaladı və İsgəndərin generalları və varisləri - Diadoxinin idarə etdiyi dövlətlər yarandı.

İsgəndərin mirasına işğallarının səbəb olduğu qreko-buddizm kimi mədəni diffuziyalar daxildir. O, İsgəndəriyyə də daxil olmaqla öz adını daşıyan təqribən iyirmi şəhərin əsasını qoydu. İsgəndərin yunan mühacirlərini məskunlaşdırması və şərqdə Yunanıstan mədəniyyətinin yayılması yeni ellinizm sivilizasiyasının yaranmasına səbəb oldu və bu sivilizasiyanın xüsusiyyətləri XV əsrin ortalarında Bizans imperiyasının ənənələrində və 1920-ci illərə qədər mərkəzi və uzaq şərqi Anatoliyada yunanca danışanların olmasında görülür. İsgəndər Axilles kimi klassik qəhrəman oldu və o, tarixdə və yunan və qeyri-yunan mədəniyyətlərinin əfsanələrində xarakterizə olundu. İsgəndər hərbi liderlərin özünü müqayisə etdiyi ölçü vasitəsi oldu və dünyanın bir çox yerində hərbi akademiyalar hələ də onun hərbi taktikalarını öyrədir.[6]

İsgəndər tez-tez müəllimi Aristotel ilə yanaşı olaraq bütün dövrlərin ən çox təsir gücünə malik şəxsləri arasında sıralanır.[7][8]

Erkən həyatı[redaktə]

Mənşəyi və uşaqlığı[redaktə]

Ellinizm dövründən gənc İsgəndərin büstü, Britaniya muzeyi

İsgəndər qədim yunan ayı Hekatombayonun altıncı günündə Makedoniya çarlığının paytaxtı Pellada doğulub. Dəqiq vaxt bilinməsə də[9] , doğum tarix e.ə. 356-cı ilin 20 iyuluna uyğun gəlir.[10] O, Makedoniya çarı II Filipin və Epir çarlığının hökmdarı I Neoptolemusun qızı Olimpiadanın oğludur.[11][12][13] Filipin yeddi və ya səkkiz arvadı olsa da, Olimpiada bəlkə də İsgəndəri dünyaya gətirdiyi üçün bir müddət Filipin əsas arvadı idi.[14]

Bir çox əfsanələr İsgəndərin anadan olmasını və uşaqlığını təsvir edir.[15] Qədim Yunanıstan bioqrafı Plutarxa görə Olimpiada Filiplə evliliyinin başlanğıc dövrlərində yuxuda görür ki, onun uşaqlığı ildırımla vuruldu və bu sönməzdən əvvəl hər tərəfə yayılan alova səbəb oldu. Toylarından bir müddət sonra Filipin yuxuda özünü arvadının uşaqlığına aslan təsviri həkk edilmiş möhür qoyarkən gördüyü deyilir.[16] Plutarx bu yuxuların müxtəlif təfsirlərini verib: uşaqlığın möhürlənməsindən başa düşüldüyü kimi Olimpiada evliliyindən əvvəl hamilə idi və ya İskəndərin atası Zevs idi. Qədim şərhçilər ambisiyalı Olimpiadanın İskəndərin müqəddəs valideyni hekayəsini elan etdiyi və ya günahkar kimi bu fikri rədd etdiyi haqqında ikiyə bölünüblər.[16]

İsgəndərin doğulduğu gün Filip Xalxidike yarımadasındakı Potidaye şəhərinin mühasirəsinə hazırlanırdı. Eyni gün Filipə xəbər çatdı ki, onun generalı Parmenion birləşmiş İlliriya və Peoniya ordularını məğlub edib və onun atları Olimpiya oyunlarında qalib gəlib. Həm də deyilir ki, o gün Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri - Efesdəki Artemida məbədi yanıb. Yunan tarixçisi Hegesias Artemisin İsgəndərin doğumunda iştirak etmək üçün uzaqda olduğununa görə onun yandığını dedi..[12][17] Belə əfsanələr İsgəndər çar olanda ortaya çıxa bilərdi və bəlkə də bu İsgəndərin fövqəlbəşər olduğunu və əzəmətin onun taleyi olduğunu göstərmək üçün özü tərəfindən təşviq edilə bilərdi.[15]

Aristotel İsgəndərə dərs keçir, Jan Leon Jerom Ferris

İlk illərində İsgəndər gələcək generalı Klitin bacısı olan dayə Lanike tərəfindən böyüdülüb. Daha sonra İsgəndər anasının qohumu sərt Leonidas və Filipin generalı Lisimax tərəfindən tərbiyə edilib.[18] İsgəndər Makedoniyalı zadəgan gəncləri kimi böyüdülüb və oxumağı, lir çalmağı. at sürməyi, döyüşməyi və ovlamağı öyrənib.[19]

İsgəndər 10 yaşında olanda Fessaliyadan olan tacir Filipə at gətirdi və atı 13 talentə satmağı təklif elədi. At üzərinə minilməsinə imkan vermədi və Filip atın aparılmasını əmr etdi. Atın öz kölgəsindən qorxduğunu görən İsgəndər atı əhliləşdirmək istədi və buna nail oldu.[15] Plutarx qeyd edir ki, nümayəş etdirilən cəsarət və ambisiyaya valeh olan Filip gözyaşlarıyla oğlunu öpdü və bu zaman dedi: "Oğlum sən ambisiyaların üçün kifayət edəcək qədər böyük çarlıq tapmalısan. Makedoniya sənin üçün çox balacadır." Filip atı onun üçün aldı. İsgəndər onu Bukefalos adlandırdı və bunun mənası "öküz-baş" deməkdir. Bukefalos İsgəndəri Hindistana qədər daşıdı.[20] Heyvan öləndə (qocaldığına görə, Plutarxa görə 30 yaşında) İsgəndər bir şəhəri Bukefala adlandırdı.[13][21][22]

Gəncliyi və təhsili[redaktə]

İsgəndərin 13 yaşı olanda Filip onun üçün müəllim axtarırdı. Filip İsokratSpevsip kimi akademiklər haqqında fikirləşdi və ikincisinə vəzifəni tutmaq üçün istefa etmək təklif edildi. Axırda Aristotel İsgəndərin müəllimi seçildi və Miezadakı Nimfalar məbədi dərs keçmək üçün yer kimi seçildi. İsgəndərə dərs keçməyin əvəzində Filip yerlə yeksan etdiyi Aristotelin vətəni - Staqiri yenidən inşa etməyə və kölə olmuş köhnə sakinləri satın alaraq və azad edərək və sürgündə olanları bağışlayaraq şəhəri yenidən doldurmağı qəbul etdi.[23][24][25]

Mieza İsgəndər və makedoniyalı zadəganların uşaqları (I Ptolemey, Hefestion və Kassandr) üçün yatılı məktəb idi. Şagirdlərin çoxu İsgəndərin dostları və gələcək generalları oldu və "Kompanyonlar" olaraq bilinirlər. Aristotel İsgəndərə və dostlarına təbabət, fəlsəfə, əxlaq, din, məntiqincəsənət haqqında dərs keçdi. Aristolel onun müəllimi olarkən İsgəndərdə Homerin əsərlərinə, xüsusilə İliada əsərinə sevgi yarandı; Aristotel ona İliadanın izahlı nüsxəsini verdi və İsgəndər bu nüsxəni hərbi yürüşlərində özü ilə apardı.[26][27][28]

Filipin varisi[redaktə]

Naiblik və Makedoniyanın güclənməsi[redaktə]

Əsas məqalə: Makedoniyalı II Filip
İsgəndərin Bukefalosu əhliləşdirməsini göstərən heykəl, Edinburq

16 yaşı olanda Aristotelin İsgəndərə dərs keçməsi başa çatdı. Filip İsgəndəri naib və varisi kimi öz yerinə qoyaraq Bizantiona qarşı müharibə apardı.[15] Filip olmayanda Traklar qrupunun Maedi qəbiləsi Makedoniyaya qarşı üsyan etdi. İsgəndər bu hərəkətə onları öz ərazilərindən qovaraq cavab verdi. O, yunanları bu ərazidə məskunlaşdırdı və Aleksandropolis adlanan şəhərin əsasını qoydu.[29][30][31]

Filip hərbi səfərdən qayıtdıqdan sonra İsgəndəri kiçik qüvvə ilə cənubi Trakiyadakı qiyamları yatırması üçün göndərdi. Yunan şəhəri Perintusa qarşı döyüşərkən İsgəndərin atasının həyatını xilas etdiyi bildirilir. Amfissa şəhəri Delfi yaxınlığında Apollon üçün müqəddəs qəbul edilən əraziləri idarə etməyə başlayanda bu hörmətsizlik Filipə Yunanıstan məsələlərinə qarışmaq üçün lazım olan fürsəti verdi. Filip hələ də Trakiya ilə məşğul olan İsgəndərə Yunanıstana hərbi yürüş üçün ordu toplamasını əmr etdi. Başqa yunan dövlətlərinin məsələyə qarışmasından qorxan İsgəndər İlliriyaya yürüş edirmiş kimi hərəkət etdi. Bu həngamə zamanı illirianlar Makedoniyanı işğal etdilər və İsgəndər tərəfindən məğlub edildilər.[32]

Filip və onun ordusu İsgəndərə eramızdan əvvəl 338-ci ildə qoşuldu və onlar Fiva qarnizonunun əzmkar müqavimətindən sonra Fermopili ələ keçirərək buradan cənuba yürüş etdilər. Onlar Afinadan və Fivadan bir neçə günlük məsafədəki Elateya şəhərini işğal etdilər. Demosfen tərəfindən idarə edilən afinalılar Makedoniya əleyhinə Fiva ilə ittifaqa səs verdilər. Afina və Filip Fivanın fəstəyini əldə etmək üçün elçilər göndərdi, ancaq mübarizəni Afina uddu.[33][34][35] Filip Amfisa (guya Amfiktioniya İttifaqının sözü ilə hərəkət edir) üzərinə yürüş etdi, Demosfen tərəfindən göndərilən muzdurları ələ keçirdi və şəhərin təslimiyyətini qəbul etdi. Filip sonra Elateyaya qayıtdı, onun Afina və Fivaya göndərdiyi sülh təklifi rədd edildi.[36][37][38]

Filip cənuba hərəkət edəndə rəqibləri Boetiyanın Xeroneya ərazisində onun qabağını kəsdi. Daha sonra baş verən Xeroneya döyüşündə Filip sağ qanadı, İsgəndər sol qanadı idarə edirdi və Filipin etibar etdiyi bir qrup general da onu müşayiət edirdi. Qədim mənbələrə əsasən iki tərəf də bir müddət sərt şəkildə savaşdı. Filip qəsdən əsgərlərin geri çəkilməsini təşkil elədi, bunu eləməyinin səbəbi təcrübəsiz afinalı hoplitlərin onları izləyəcəyinə və cərgələrini pozacaqlarına inanması idi. İsgəndər Fiva cərgələrini pozan ilk əsgər idi və Filipin generalları da onun dalınca getdi. Düşmənin birliyini pozan Filip əsgərlərə irəliyə təzyiq etməyi əmr etdi və onları sürətlə hərəkət etdirdi. Afinalılar məğlub olandan sonra fivalılar mühasirəyə alındı. Tək mübarizə aparmalı olduqları üçün təslim oldular.[39]

Xeroneya zəfərindən sonra Filip və İsgəndər heç bir düşmənlə qarşılaşmadan Peloponnesə yürüş etdilər və bütün şəhərlərdə xoş qarşılandılar; ancaq Spartaya çatanda rədd edilsələr də, müharibə etmədilər.[40] Filip Korinfdə Yunan ittifaqını (Yunan-İran müharibələrinin anti-İran ittifaqının əsasında) qurdu, Sparta istisna olmaqla yunan şəhər-dövlətləri bu ittifaqa daxil idi. Filip bu ittfaqın hegemonu oldu və İran imperiyasına hücum etmək planlarını açıqladı.[41][42]

Sürgün və qayıdış[redaktə]

İstanbul Arxeologiya Muzeyində İsgəndərin heykəli.

Filip Pellaya qayıdanda generalı Attalın qohumu Kleopatraya aşiq oldu və onunla evləndi.[43] Evlilik İsgəndərin varis kimi vəziyyətini şübhəli etdi, çünki İsgəndər yalnız ata tərəfən makedoniyalı olduğu halda Kleopatranın oğlu təmiz makedoniyalı qanı daşıyan varis olacaqdı.[44] Toy ziyafəti zamanı sərxoş Attal açıq şəkildə tanrılara yalvardı ki, evlilik qanuni varis versin.[43]

" Filipin aşiq olduğu və evləndiyi, Filipdən çox gənc olan Kleopatranın toyunda onun əmisi Attal sərxoş vəziyyətdə arzu elədi ki, makedoniyalılar onun qohumu vasitəsilə çarlığa qanuni varis verilməsi üçün tanrılara yalvarsın. Bu İsgəndəri əsəbləşdirdi, badələrdən birini onun başına atdı, "Yaramaz", o dedi: "Səncə mən bicəm ?" Sonra Filip Attala tərəf çıxaraq ayağa qalxdı və o, oğlunu öldürə bilərdi; ancaq hər ikisinin qismətindən ya onun həddindən tez əsəbləşməsinə görə, ya da içdiyi şəraba görə ayağı sürüşdü, beləcə yerə yıxıldı. Onda İsgəndər tənəli-tənəli onu təhqir etdi: "Ora baxın", o dedi: "Avropadan Asiyaya keçmək üçün hazırlaşan adam bir oturacaqdan digərinə keçəndə yıxıldı."
Plutarx, Filipin toyundakı davanın təsviri.[45]
"

İsgəndər anası ilə Makedoniyadan qaçdı. Anası Olimpiada Dodonada qardaşı Epir çarı I İsgəndərin yanında qaldı.[46] İsgəndər isə İlliriyaya qədər yoluna davam etdi.[46] Burada o, İlliriya çarından sığınacaq istədi və bir neçə il əvvəl onları döyüşdə məğlub etməsinə baxmayaraq ona qonaq kimi davranıldı. Ancaq belə görünür ki, Filip heç vaxt siyasi və hərbi cəhətdən təlim görmüş oğlundan imtina etməyə cəhd göstərməyib.[46] Buna görə də İsgəndər 6 ay sonra geri qayıtdı. Onun geri qayıtmasında iki tərəf arasında vasitəçilik edən ailə dostu Demaratusun əməyi var idi.[47][48]

Növbəti il Kariyanın fars satrapı Piksodar öz böyük qızını İsgəndərin atabir qardaşı Filip Arrideyə təklif etdi.[46] Olimpiada və İsgəndərin bir sıra dostları irəli sürdü ki, bu Filipin Arrideyi öz varisi etmək istədiyini göstərir.[46] İsgəndər Korinfin Fessala adlı aktyorunu göndərərək reaksiya verdi və mesaj da bu idi ki, Piksodar öz qızı ilə evlənməyi qeyri-qanuni oğula yox, onun yerinə İsgəndərə təklif etməlidir. Filip bunu eşidəndə danışıqları dayandırdı, İsgəndəri kariyalının qızı ilə evlənmək istədiyinə görə danladı və bunu da belə izah etdi ki, o, İsgəndər üçün daha yaxşı gəlin istəyir.[46] Filip İsgəndərin dört dostunu - Harpal, Nearx, Ptolomey və Erigini sürgün elədi və korinflilərə Fessalanı zəncirdə Makedoniyaya gətirməyi əmr etdi.[44][49][50]

Makedoniya çarı[redaktə]

Eramızdan əvvəl 336-cı ildə Makedoniya çarlığı (tünd qırmızı) və Əhəmənilər imperiyası (bənövşəyi)

Taxta çıxması[redaktə]

Filip eramızdan əvvəl 336-cı ildə Ayqeydə qızı Kleopatranın Olimpiadanın qardaşı I İsgəndərlə toyunda iştirak edərkən mühafizəçilərinin başçısı Pavsaniy tərəfindən qətlə yetirildi. Pavsaniy qaçmağa çalışanda büdrədi və İsgəndərin dostları Perdikka və Leonnatın daxil olduğu mühafizəçilər tərəfindən öldürüldü. İsgəndər 20 yaşında zadəganlar və ordu tərəfindən çar elan edildi.[51][52][53]

Hakimiyyətinin güclənməsi[redaktə]

İsgəndər taxta potensial namizəd olan şəxsləri məhv edərək hakimiyyətinə başladı. O, əmi oğlusu IV Amintanı edam etdirdi.[54] İsgəndər həm də Linkestiya regionundan olan iki makedoniyalı şahzadəni öldürdü, ancaq üçüncü şahzadəyə - İsgəndərə qıymadı. Olimpiada Filipin arvadı Kleopatranı və ondan olan qızı Evropanı diri-diri yandırdı. İsgəndər bunu öyrənəndə əsəbləşdi. İsgəndər həmçinin Kiçik Asiyada ordunun öncü birliyinin komandiri və Kleopatranın əmisi Attalın öldürülməsini əmr etdi.[54][55]

Balkan yürüşü[redaktə]

Əhəmənilər imperiyasının işğalı[redaktə]

Hindistan kampaniyası[redaktə]

İranda son illəri[redaktə]

Ölümü və varisləri[redaktə]

Xarakteri[redaktə]

Mirası[redaktə]

Tarixşünaslıqda[redaktə]

Əsl-nəcabəti[redaktə]

İncəsənətdə[redaktə]

Ədəbiyyatda[redaktə]

Nizaminin "İsgəndərnamə"sində[redaktə]

Əsas məqalə: İsgəndərnamə

İstinadlar[redaktə]

  1. – Alexander the Great: "Youths of the Pellaians and of the Macedonians and of the Hellenic Amphictiony and of the Lakedaimonians and of the Corinthians… and of all the Hellenic peoples, join your fellow-soldiers and entrust yourselves to me, so that we can move against the barbarians and liberate ourselves from the Persian bondage, for as Greeks we should not be slaves to barbarians." Pseudo-Kallisthenes, Historia Alexandri Magni, 1.15.1-4
    – Alexander the Great: "Now you fear punishment and beg for your lives, so I will let you free, if not for any other reason so that you can see the difference between a Greek king and a barbarian tyrant, so do not expect to suffer any harm from me. A king does not kill messengers." Historia Alexandri Magni of Pseudo-Kallisthenes, 1.37.9-13
    – Alexander the Great addressing his troops prior to the Battle of Issus: "There are Greek troops, to be sure, in Persian service — but how different is their cause from ours! They will be fighting for pay – and not much of at that; we, on the contrary, shall fight for Greece, and our hearts will be in it." Anabasis Alexandri by Roman historian Arrian, Book II, 7
    – Alexander's letter to Persian king Darius in response to a truce plea: "Your ancestors came to Macedonia and the rest of Hellas (Greece) and did us great harm, though we had done them no prior injury. I have been appointed leader of the Greeks, and wanting to punish the Persians I have come to Asia, which I took from you." Anabasis Alexandri by Arrian; translated as Anabasis of Alexander by P. A. Brunt, for the "Loeb Edition" Book II 14, 4
    – Alexander the Great: "If it were not my purpose to combine barbarian things with things Hellenic (Greek), to traverse and civilize every continent, to search out the uttermost parts of land and sea, to push the bounds of Macedonia to the farthest Ocean, and to disseminate and shower the blessings of the Hellenic justice and peace over every nation, I should not be content to sit quietly in the luxury of idle power, but I should emulate the frugality of Diogenes. But as things are, forgive me Diogenes, that I imitate Herakles, and emulate Perseus, and follow in the footsteps of Dionysos, the divine author and progenitor of my family, and desire that victorious Hellenes should dance again in India and revive the memory of the Bacchic revels among the savage mountain tribes beyond the Kaukasos." On the Fortune of Alexander by Plutarch, 332 a-b
    – Alexander addressing the dead Hellenes (the Athenian and Thebean Greeks) of the Battle of Chaeronea: "Holy shadows of the dead, I'm not to blame for your cruel and bitter fate, but the accursed rivalry which brought sister nations and brother people, to fight one another. I do not feel happy for this victory of mine. On the contrary, I would be glad, brothers, if I had all of you standing here next to me, since we are united by the same language, the same blood and the same visions." Historiae Alexandri Magni by Quintus Curtius Rufus
    – Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty: "Tell your king (Xerxes), who sent you, how his Greek viceroy of Macedonia has received you hospitably." Herodotus, Histories, 5.20.4, Loeb
    – Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty, when he was admitted to the Olympic games: "Men of Athens... In truth I would not tell it to you if I did not care so much for all Hellas; I myself am by ancient descent a Greek, and I would not willingly see Hellas change her freedom for slavery. I tell you, then, that Mardonius and his army cannot get omens to his liking from the sacrifices. Otherwise you would have fought long before this. Now, however, it is his purpose to pay no heed to the sacrifices, and to attack at the first glimmer of dawn, for he fears, as I surmise, that your numbers will become still greater. Therefore, I urge you to prepare, and if (as may be) Mardonius should delay and not attack, wait patiently where you are; for he has but a few days' provisions left. If, however, this war ends as you wish, then must you take thought how to save me too from slavery, who have done so desperate a deed as this for the sake of Hellas in my desire to declare to you Mardonius' intent so that the barbarians may not attack you suddenly before you yet expect them. I who speak am Alexander the Macedonian." Herodotus, Histories, 9.45 (ed. A. D. Godley)
    – Ian Worthington, English historian and archaeologist: "Not much need to be said about the Greekness of ancient Macedonia: it is undeniable." Ian Worthington, Philip II of Macedonia, Yale University Press, 2008
    – Ulrich Wilcken: "When we take into account the political conditions, religion and morals of the Macedonians, our conviction is strengthened that they were a Greek race and akin to the Dorians. Having stayed behind in the extreme north, they were unable to participate in the progressive civilization of the tribes which went further south." Ulrich Wilcken, Alexander the Great, p. 22
    – Strabo: "And Macedonia, of course, is a part of Greece." Strabo. VII, Frg. 9 (Loeb, H.L. Jones)
    – Herodotus: "Now that these descendants of Perdiccas (Perdiccas I of Macedon, King of Macedonia from about 700 BCE to about 678 BCE) are Greeks, as they themselves say, I myself chance to know and will prove it in the later part of my history." Herodotus, Book 5, Ch. 22, 1 (Loeb)
    – Josephus: "And when the book of Daniel was showed to Alexander the Great, where Daniel declared that one of the Greeks should destroy the empire of the Persians, he supposed that himself was the person intended; and as he was then glad, he dismissed the multitude for the present." Josephus 11.8.5
    – Arrian: "There a man appeared to them wearing a Greek cloak and dressed otherwise in the Greek fashion, and speaking Greek also. Those Macedonians who first sighted him said that they burst into teers, so strange did it seem after all these miseries to see a Greek, and to hear Greek spoken." Arrian: Anabasis Alexandri: Book VIII (Indica)
    – Titus Livius: "The Aitolians, the Akarnanians, the Macedonians, men of the same speech, are united or disunited by trivial causes that arise from time to time; with aliens, with barbarians, all Greeks wage and will wage eternal war; for they are enemies by the will of nature, which is eternal, and not from reasons that change from day to day." Titus Livius, Liber XXXI, 29, 15
    – David H. Levinson: "It should be noted that there is no connection between the Macedonians of the time of Alexander the Great who were related to other Hellenic tribes and the Macedonians of today, who are of Slavic Origin and related to the Bulgarians." Encyclopedia of World Cultures (1991), by David H. Levinson, page 239.
    – Nicholas Hammond: "Philip was born a Greek of the most aristocratic, indeed of divine, descent... Philip was both a Greek and a Macedonian, even as Demosthenes was a Greek and an Athenian... The Macedonians over whom Philip was to rule were an outlying family member of the Greek-speaking peoples." Nicholas Hummond, Philip of Macedon, Duckworth Publishing, 1998
    – Nicholas Hammond: "All in all, the language of the Macedones was a distinct and particular form of Greek, resistant to outside influnces and conservative in pronunciation. It remained so until the fourth century when it was almost totally submerged by the flood tide of standardized Greek." Nicholas Hummond, A History of Macedonia Vol ii, 550-336 BC
    – Nicholas Hammond: "As members of the Greek race and speakers of the Greek language, the Macedonians shared in the ability to initiate ideas and create political forms." Nicholas Hummond, The Miracle that was Macedonia, 1992, p. 206
    – M. Opperman, The Oxford Classical Dictionary 3rd ed. (1996) - Macedonia, Cults, page 905: "Nowadays historians generally agree that the Macedonian ethnos form part of the Greek ethnos; hence they also shared in the common religious and cultural features of the Hellenic world"
    – Robin Lane Fox: 1) "Alexander was still the Greek avenger of Persian sacrilege who told his troops, it was said 'that Persepolis was the most hateful city in the world'. On the road there, he met with the families of Greeks who had deported to Persia by previous kings, and true to his slogan, he honoured them conspicuously, giving them money, five changes of clothing, farm animals, corn, a free passage home, and exemption from taxes and bureaucratic harassments." p. 256,
    2) "To his ancestors (to a Persian's ancestors) Macedonians were only known as 'yona takabara', the 'Greeks who wear shields on their heads', an allusion to their broad-brimmed hats." p. 104,
    3) "Alexander was not the first Greek to be honoured as a god for political favour." p. 131,
    4) "In spirit, Alexander made a gesture to the Lydians' sensitivities, though his Greek crusade owed them nothing as they were not Greeks." p. 128.
    Robin Lane Fox, Alexander the Great, Penguin Books, UK, 1997
    – Katheryn A. Bard: "The Macedonians were originally one of several Greek tribes living on the northern frontier of the Hellenic world." Katheryn A. Bard, Encyclopaedia of the Archaeology of Ancient Egypt, Taylor & Francis, 1999, p. 460.
    – Benjamin Ide Wheeler: "That the Macedonians were Greek by race there can be no longer any doubt. They were the northernmost fragments of the race left stranded behind the barriers." Benjamin Ide Wheeler, Alexander the Great: The Merging of East and West in Universal History, Elibron Classics, 2011
  2. Zacharia 2008, Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods", pp. 55–58; Joint Association of Classical Teachers 1984, səh. 50–51; Errington 1990; Fine 1983, səh. 607–608; Hall 2000, səh. 64; Hammond 2001, səh. 11; Jones 2001, səh. 21; Osborne 2004, səh. 127; Hammond 1989, səh. 12–13; Hammond 1993, səh. 97; Starr 1991, səh. 260, 367; Toynbee 1981, səh. 67; Worthington 2008, səh. 8, 219; Chamoux 2002, səh. 8; Cawkwell 1978, səh. 22; Perlman 1973, səh. 78; Hamilton 1974, Chapter 2: The Macedonian Homeland, p. 23; Bryant 1996, səh. 306; O'Brien 1994, səh. 25.
  3. Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods" in Katerina Zacharia, Hellenisms, Ashgate Publishing, 2008, pp. 55–58.
  4. "Alexander the Great (356–323 BC)". UK: BBC. http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/alexander_the_great.shtml.
  5. Yenne, 2010 .
  6. Yenne, 2010.
  7. "Guardian on Time Magazine's 100 personalities of all time". http://www.theguardian.com/books/2014/jan/30/whos-most-significant-historical-figure.
  8. "Ranker.com - The most influential people of all time". http://www.ranker.com/crowdranked-list/the-most-influential-people-of-all-time.
  9. "The birth of Alexander the Great". Livius. http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7. İstifadə tarixi: 16 December 2011. "Alexander was born the sixth of Hekatombaion."
  10. Green, Peter (1970), Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography, Hellenistic culture and society (illustrated, revised reprint ed.), University of California Press, səh. xxxiii, , http://books.google.es/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559&dq=alexander+the+great+356+OR+355&sa=X&ei=h78uT-uaFYSzhAe436jsCg&ved=0CF8Q6AEwCDgK#v=onepage&q=356&f=false, "356 – Alexander born in Pella. The exact date is not known, but probably either 20 or 26 July."
  11. McCarty 2004, səh. 10
  12. 12,0 12,1 Renault 2001, səh. 28
  13. 13,0 13,1 Durant 1966, səh. 538
  14. Roisman, Worthington . — səh. 171.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Roisman & Worthington 2010, səh. 188
  16. 16,0 16,1 Plutarch 1919, III, 2
  17. Bose 2003, səh. 21
  18. Renault 2001, səh. 33–34
  19. Roisman & Worthington 2010, səh. 186
  20. Plutarch 1919, VI, 5
  21. Fox 1980, səh. 64
  22. Renault, 2001. — səh. 39.
  23. Fox 1980, səh. 65
  24. Renault 2001, səh. 44
  25. McCarty 2004, səh. 15
  26. Fox 1980, səh. 65–66
  27. Renault 2001, səh. 45–47
  28. McCarty 2004, səh. 16
  29. Fox 1980, səh. 68
  30. Renault, 2001. — səh. 47.
  31. Bose, 2003. — səh. 43.
  32. Renault 2001, səh. 47–49
  33. Renault 2001, səh. 50–51
  34. Bose, 2003. — səh. 44–45.
  35. McCarty, 2004. — səh. 23.
  36. Renault 2001, səh. 51
  37. Bose, 2003. — səh. 47.
  38. McCarty , 2004 . — səh. 24.
  39. Diodorus Siculus 1989, XVI, 86
  40. "History of Ancient Sparta". Sikyon. Arxivləşdirilib on 10 December 2009. http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html. İstifadə tarixi: 14 November 2009.
  41. Renault 2001, səh. 54
  42. McCarty, 2004. — səh. 26.
  43. 43,0 43,1 Roisman & Worthington 2010, səh. 179
  44. 44,0 44,1 McCarty 2004, səh. 27
  45. Plutarch 1919, IX, 1
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 46,4 46,5 Roisman & Worthington 2010, səh. 180
  47. Bose 2003, səh. 75
  48. Renault 2001, səh. 56
  49. Renault 2001, səh. 59
  50. Fox 1980, səh. 71
  51. McCarty 2004, səh. 30–31
  52. Renault 2001, səh. 61–62
  53. Fox 1980, səh. 72
  54. 54,0 54,1 Roisman & Worthington 2010, səh. 190
  55. Green 2007, səh. 5–6

Cite error: <ref> tag with name "stoneman" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "sarco2" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "sarco1" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Renault.2C_p._72" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "ref1" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Plutarch.2C_Caesar.2C_11" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA45" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA77" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA46" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA62" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA8" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA7" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA5" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA4" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "PA3" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "P96-Bose" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "P75" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "P72" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "P27" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "N31-M" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "murphy" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "k101" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "keay82" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind141" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind137" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind129" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind126" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind124" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Ind118" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "I.2C_1" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Holt3" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "H86" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "H83" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "gxii" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "grimal" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g56" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g29" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g26" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g24" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g23" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g21" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g20" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g15" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g4" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "g1" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Fox72-73" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "DSXVIII4" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "DSXVII118" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "DSXVII117" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "DSXVII114" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "DSXVII77" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Depuydt" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "danforth" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "CR03" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "BriefLife120" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "BriefLife99" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "BriefLife81" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII4" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII29" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII27" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII19" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII14" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVII11" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVI29" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AVI27" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "ashrafian" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AMD" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AIII16" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "AelXII7" defined in <references> is not used in prior text.
Cite error: <ref> tag with name "Aelian" defined in <references> is not used in prior text.

Mənbələr[redaktə]

Əsas mənbələr[redaktə]

Əlavə mənbələr[redaktə]

Əlavə oxu[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Makedoniyalı İsgəndər ilə əlaqəli mediafayllar var.