Mariya Küri
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
| Marie Curie |
|---|
 Mariya Küri
|
| Doğumu |
| 7 noyabr 1867 Varşava, Rusiya İmperiyası |
| Vəfatı |
Mariya Küri (fr. Marie Curie; polyak. Maria Skłodowska-Curie; 7 noyabr 1867, Varşava, Rusiya İmperiyası – 4 iyul 1934, Passi, Paris, Fransa) - polyak əsilli fransız kimyaçısı və fizikı. 2 dəfə Nobel mükafatı laureatı (fizika (1903) və kimya (1911) sahəsində).
Polşa əsillidir. Radium elementini kəşf etmişdir və 2 dəfə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Mariya Kyüri yeganə alimdir ki, Nobel mükafatına iki ayrı-ayrı sahədə almağa nail olmuşdur. Nobel mükafatını ilk dəfə həmçinin iki dəfə almış yeganə qadındır.
Əri Pyer Küri ilə birlikdə Polonium və Radium elementini kəşf etmişdir.
[redaktə / تحریر] Həyatı və elmi fəaliyyəti
Varşavada anadan olmuşdur. Anasını və bacılarından birini çox erkən itirmişdir.
O zamanlar Polşa Rusiya İmperiyasının tərkibində idi və qadının ali təhsil alması məhdud idi.
Bir neçə il tərbiyəçi kimi fəaliyyət göstərir, Fransada təhsil alan bacısına maddi cəhətdən yardım edir. Daha sonralar 24 yaşında olarkən böyük bacısının köməyi ilə Fransanın məşhur univeristetlərindən biri olan Sarbonnaya gedir və orada fizika və kimyadan təhsil alır.
Daha sonralar univeristetdə müəllimə kimi fəaliyyət göstərir və burada gələcək əri Pyer Küri ilə tanış olur və 1895-ci ildə onlar evlənirlər. Mariya öz soyadına ərinin soyadını əlavə edir. 1897-ci ildə onların qızı dünyaya gəlir. Mariya Küri, həmçinin Sarbonna Universitetində ilk qadın müəllimə, daha sonralar ilk qadın professor olmuşdur
1896-cı ildə Henri Bekkerl təsadüf nəticəsində xarici işıq mənbəsi (günəş və ya süni işıq) olmadan uran duzlarının şüalanmasını kəşf etdi. Bu fiziklər üçün əsl sürpriz idi. Fiziklər və kimyaçılar qarşısında əlavə sual meydana çıxdı: görəsən bu xassə yalnız urana və onun duzlarınamı məxsusdur, yoxsa bu başqa elementlərdə də var?
M.Küri məhz bu sual ətrafında əri Pyer Küüri ilə birlikdə tədiqatlar aparmağa başladı. Daha donralar Fransa alimləri torium elementinin də bu xassəyə malik olduğunu müəyyən etdilər.
Mariya Küri uran və torium olan filizlərin sistematik tədqiqi zamanı orada yeni iki element kəşf etdilər - radium və polonium. I element II-yə nisbətən daha güclü işıqlandığı üçün ona radium - "şualanan" adı verildi. Digər elementə isə M.Küri öz vətəninin şərəfinə Polonium adını verdi.
M.Küri uran filizlərində işləmək və analiz etmək üçün klassik üsul işləyib hazırlamışdır.
Elementlərin öz-özünə şualanmasına radioaktivlik adını məhz Mariya və Pyer Küri vermişdir.
1903-cü ildə Mariya və Pyer "Radiasiya hadisəsinin tədqiqindəki əvəzedilməz müştərək fəaliyyətlərinə görə" Nobel Fizika Mükafatına layiq görüldülər.
1911-ci ildə M.Küri Nobel Kimya mükafatına "Kimyanın inkişafındakı əvəzedilməz fəaliyyətinə: radium və polonium elementlərinin kəşf edilməsi, radiumun ayrılması və bu möhtəşəm elementin təbiətinin öyrənilməsinə görə" layiq görülmüşdür.
Mariya Küri uzun müddət radioaktiv elementlərlə təmasda olduğu üçün 1934-cü ildə vəfat etmişdir. O radioaktivliyin ziyanlı cəhətlərindən xəbərsiz olduğu üçün radium elementini sinəsində talisman kimi gəzdirərmiş.
