Midiya dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Midiya dili
Orijinal adı: məlum deyil
Ölkələr: Midiya (müasir İranAzərbaycan)
Status: ölü dil
Ölü dil: eramızın əvvəllərində ölü dilə çevrilib (Mərkəzi İran dilləri bu dilin törəmələridir)
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Hind-İran dilləri
İran dil qrupu
Şimal-qərbi iran dilləri yarımqrupu
Yazı: yazısız
Dil kodları
Bax: Layihə:Dilçilik

Midiya dili və ya Maday dilimidiyalıların dili.[1] Bəzi tədqiqatçılar tərəfindən Zaza, Gilək, Mazandaran, BəlucKürd dilləri ilə yanaşı Şimal–qərbi İran dilləri yarımqrupuna aid olduğu[2] güman edilsə də, bəzi tədqiqatçılat midiya dilinin qədim türk dillərindən biri olduğu fikrindədirlər.[3]

Tədqiqi[redaktə]

Çox az sözün tədqiq edilməsiylə midiya dilinin qədim İran dillərindən biri olması haqqında rəy formalaşdırılmışdır. Qrammatikası haqqında heç nəyin bəlli olmamasına rəğmən bu dillə Avesta diliQədim fars dili arasında oxşarlıqların olduğu qeyd edilmişdir.[4] Midiya dövlətinin mövcud olduğu dövrdə midiya dili bu dövlətin əhatə etdiyi ərazilərdə rəsmi dövlət dili olmuşdur.

Midiya dövrünə aid heç bir sənəd dövrümüzə çatmamışdır və midiyalıların hansı əlifbadan istifadə etmələri də məlum deyildir. Midiya ərazisindən yalnız erkən Əhəməni dövrünə aid bir kitabə aşkarlanmışdır. Həmin kitabə e.ə. VIII əsrə aid olub akkad dilində tərtib edilmişdir və kitabədə Midiya adları və sözləri istifadə edilməmişdir.[5]

Digər qədim dillərdən fərqli olaraq midiya dilinin müxtəlif mərhələlərdə dəyişdiyini izləmək mümkün olmuşdur. E. ə. IX əsr Assur mixi yazılarında qorunmuş maidiya sözləri və e. ə. V əsr Herodotun Tarix əsərində Midiya–Persiya münaqişəsindən bəhs edilərkən istifadə edilmiş midiya sözləri arasında kəskin fərqlər vardır.[6] V əsrdə artıq midiya dilinə fars dilinin müəyyən təsiri hiss olunmaqdadır. Midiyalıların öz dillərini necə adlandırmaları və ya midiya dilində bu dilin adının nə olması bəlli deyildir.[7][8]

İstinadlar[redaktə]

  1. "Ancient Iran::Language". 2007, http://www.britannica.com/eb/article-32116/ancient-Iran. Retrieved on 9 mart 2007. 
  2. Schmitt, Rüdiger (1989). Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: Reichert.
  3. Q. Qeybullayev. Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən. Bakı: ADN, 1994
  4. Skjærvø, Prods Oktor (2005). An Introduction to Old Persian, 2nd, Cambridge: Harvard.
  5. Dandamayev, Muhammad & I. Medvedskaya (2006). "Media", http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp10/ot_media_20060106.html. 
  6. "Ancient Iran::The coming of the Iranians". 2007, http://www.britannica.com/eb/article-32107/ancient-Iran. Retrieved on 28 fevral 2007. 
  7. Kent, Roland G. (1953). Old Persian. Grammar, Texts, Lexicon, 2nd, New Haven: American Oriental Society. pp. 8-9.
  8. Diakonoff, Igor M. (1985). "Media", in Ilya Gershevitch: Cambridge History of Iran, Vol 2. London: Cambridge UP, 36–148.