Mikroiqtisadiyyat

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mikroiqtisadiyyatda çox istifadə olunan tələb və təklif modelidir. Tələb və təklif bir birinə nisbətən dəyişəndə əmələ gələn müvazinət qiyməti təyin edir. Burada tək azalan tələb qiymətin düşməsinə səbəb olur.

Mikroiqtisadiyyat (yunan dilindən mikro "kiçik" deməkdir) fərdi iqtisadi obyektlər, ev təsərrüfatlar və firmalar tərəfindən məhdud vəsaitlərin mallar və xidmətlər al-ver olunduğu bazarlarda bölünməsi[1] haqqında qərarları araşdıran iqtisadiyyatın bölməsidir. Mikroiqtisadiyyat bu qərarlar və davranışlar mallar və xidmətlərin qiymətləri təyin edən tələb və təklifə nəcə təsir etməyini araşdırır, və tərsinə qiymətlər tərəfindən ərzə və tələbə təsiri izah edir.[2][3]

Bu isə "ümumi iqtisadi fəaliyyət, inkişaf, inflyasiya və işsizlik məsələləri araşdıran" makroiqtisadiyyata müqabil durur. Mikroiqtisadiyyat həm də qeyd olunmuş sahələrdə dövlət iqtisadi siyasətinin effektləri ilə işləyir (misal üçün vergi səviyyəsinin dəyişdirilməsi).[4] Lukasın fikriyə uyğun olaraq, müasir makroiqtisadiyyat nəzəriyyəsi "mikromüəssisələrə" əsaslanır, yəni ki mikro səviyyədəki davranışları təsvir edən əsas anlayışlara.

Mikroiqtisadiyyatın məqsədlərindən biri iştifadəçilər arasında məhdud vəsaitlərin bölünməsi və mallar və xidmətlər arasında müqayisəli qiymətləri təyin edən bazar mexanizmi təhlil etməkdir. Mikroiqtisadiyyat həm də bazar qüsurunu təhlil edir, yəni ki bazarlar səmərəli nəticələri əldə etmədiyi halları, və ideal rəqabət üçün lazım olan nəzəri şəraitləri təsvir edir. Mikroiqtisadiyyat əhatə etdiyi sahələrin içərisinə ümumi müvazinət, qeyrisimmetrik informasiya ilə bazarlar, naməlumluqda qərarlar və oyun nəzəriyyəsinin tədbiqi daxildir. Malların bazar sistemində elastikliyi də nəzərə alınır.

Əsas bölmələr[redaktə]

Mikroiqtisadiyyat tərəfindən müzakirə olunan mövzular bir neçə asas bölmələrə sadalanıla bilər:

  • Texnoloqiya və istehsal funksiyaları
  • Gəlirin maksimallaşdırılması
  • Xərclərin minimallaşdırılması
  • İstehlakçının seçimi və tələbi
  • Bazarlar (rəqabət, inhisar, oliqopoliya)
  • Məhsulların mübadiləsi, rifah və müvazinət

İstehsalın növləri[redaktə]

Güman olunur ki, bütün firmalar öz gərar verməsində rasionaldır və gəliri maksimallaşdıran istehsala cəhd edirlər. Bu nəzərdən firmanın gəliri müzakirə etməsi üçün dörd hal mövcüddur:

  • Deyilir ki, firma iqtisadi gəliri əldə edir, əgər onun orta cəm xərci istehsalın hər bir əlavə ədəd qiymətindən aşağıdır, gəliri maksimallaşdıran istehsal olan halda. İqtisadi gəlir istehsal miqdarı orta cəm xərc qiymət ilə fərqə vurmağın nəticəsinə bərabərdir.
  • Deyilir ki, firma normal gəliri əldə edir, əgər onun iqtisadi gəliri sıfıra bərabərdir. Bu, gəliri maksimallaşdıran istehsal olan halda və orta cəm xərc qiymətlə eyni olanda baş verir.
  • Əgər gəliri maksimallaşdıran istehsal olan haldaki qiymət orta cəm xərc və orta dəyişkən xərc arasındadırsa, onda deyilir ki, firma öz itkiləri minimallaşdırmaqdadır. Firma istehsalı davam etdirməlidir, çünki dayandırsa onun itkiləri daha çox olacaq. İstehsalı davam etdirməklə firma orta dəyişkən xərci və ən azı dəyişməyən xərcin hissəsini örtə bilər. Amma dayandırmaqla bütün dəyişməz xərci itirə bilər.
  • Əgər qiymət orta dəyişkən xərcdən gəliri maksimallaşdıran istehsal olan halda aşağıdırsa, firma üçün fəaliyyətə son qoymaq məsləhətdir. Heçnə istehsal olunmasa itkilər minimaldılar, çünki istehsal hər hansı dəyişməyən xərci və dəyişkən xərcin həssəsini örtməyə mənfəət gətirmir. Heç bir şey istehsal etməməklə firmanın itkisi ancaq onun dəyişməyən xərcidir. Bu halda firma çətinliklə üzləşir. O, ya bazardan çıxmalıdır, ya da ki bazarda galarkən tam itkiyə düşə bilər.

İstinadlar[redaktə]

  1. Marchant, Mary A.; Snell, William M.. "Macroeconomic and International Policy Terms". University of Kentucky. http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf. İstifadə tarixi: 2007-05-04.
  2. "Economics Glossary". Monroe County Women's Disability Network. http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html. İstifadə tarixi: 2008-02-22.
  3. "Social Studies Standards Glossary". New Mexico Public Education Department. http://web.archive.org/web/20070808200604/http://nmlites.org/standards/socialstudies/glossary.html. İstifadə tarixi: 2008-02-22.
  4. "Glossary". ECON100. http://www.econ100.com/eu5e/open/glossary.html. İstifadə tarixi: 2008-02-22.