Mirzə Məhəmməd Axundzadə
| Mirzə Məhəmməd Axundzadə | |
| Axundzadə Məhəmməd Mirzə Kazım oğlu | |
).JPG) |
|
| Doğum tarixi: | 24 may 1875-ci il |
|---|---|
| Doğum yeri: | Gəncə |
| Vəfatı: | 1923-cü il |
| Vəfat yeri: | Gəncə,  Azərbaycan SSR |
| Uşağı: | İsrafil |
Axundzadə Məhəmməd Mirzə Kazım oğlu — maarif xadimi, şair, publisist, tərcüməçi, folklorşünas, dramaturq.
[redaktə] Həyatı
Mirzə Məhəmməd Axundzadə 1875-ci il mayın 24-də Gəncədə ruhani ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini Gəncə mədrəsəsində almış, ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənmişdir. Gəncə gimnaziyasını bitirmiş, orada müəllim işləmişdir. Bu dövrdə "Sərfı-türki" (1897), "Əqaidi-əl Müslimin" (1908) dərsliklərini yazıb Tiflisdə çap etdirmişdir. Bu dərsliklər məktəblərdə uzun müddət tədris olunmuşdur. Klassik Avropa ədəbiyyatına dərindən bələd olduğundan, ayrı-ayrı əsərləri doğma ana dilinə tərcümə etmişdir. İlk qələm təcrübələri "Şərqi-Rus" qəzetində Axundzadə, Gəncəli, Hadı imzaları ilə çıxmışdır. Kiçik məqalələri, xəbər və felyetonları isə "Açıq söz", "İqbal", "Həqiqət", "Günəş", "Yeni Həqiqət", "Molla Nəsrəddin2 səhifələrində gizli imzalarla ("Hatif", "Zalıbəy", "Gözü ilə görən", "Mollapərəst", "Gəncə şairi", "Hacı-kəndli" və s.) çap olunmuşdur. Gəncədə maarif və mədəniyyətin inkişafı və xeyriyyə məqsədi ilə yaradılan cəmiyyətlərin təşkilatçılarından biri kimi tanınır. Azərbaycan müəllimlərinin I qurultayında iştirak etmişdir (1905). "Difai" partiyasının yaradılmasında Əhməd bəy Ağayevlə birgə fəal iştirak etmişdir (1906). Ona görə həbs edilərək Türküstana - Zakaspiyə sürgünə göndərilmişdir (1908). Sürgündən qaçıb İranda Səttarxan hərəkatına qoşulmuşdur. 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə "Əfvi-ümumi" ona vətənə dönməyə imkan vermişdir. XX əsrin əvvəllərindən Gəncədə teatr truppasının yaradılması və fəaliyyətinə yaxından kömək etmişdir. Namiq Kamalın "Röya" və "Vətən, yaxud Silistre" əsərini dilimizə çevirmiş, özü də pyeslər yazmışdır. Azərbaycan Demokratik Respublikasının qurulması və möhkəmləndirilməsində "Müsavat" partiyasının üzvü kimi fəal iştirak etmişdir. 1920-ci ildən sonra Gəncədə müəllim işləmişdir. Həmin ilin oktyabrında həbs edilmiş, Nəriman Nərimanovun göstərişi ilə ölüm cəzasından xilas olmuşdur (1921). 1923-cü ildə qəflətən vəfat etmişdir.
[redaktə] Əsərləri
- 1.Sərfi-türki. Gəncə: 1897,
- 2.Əqaidi-əl-Müslimin, I cild, (Birinci və ikinci siniflər), Bakı: Kaspi, 1908,
- 3.Şeyx Nizami: Gəncə: 1909,
- 4.Teatro nədir? Gəncə: 1909,
- 5.Röyam, yaxud həqiqətə təsadüf. Gəncə: 1910,
- 6.Məclis yaraşığı. Gəncə: 1910,
- 7.Səd Vəqqas, yaxud Fəthi-Qüdsiyyə. Bakı: 1911,
- 8.Məhəbbətsizlik nəticəsi, yaxud ata və ananın təqsiri. Bakı: Azərnəşr, 1928,
- 9.Dram əsərləri. Bakı: Mütərcim, 2003,
