Mirzəağa Əlizadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mirzəağa Əlizadə
Mirzaaga Alizadeh3.jpg
Doğum tarixi: 15 mart 1910(1910-03-15)
Doğum yeri: Əmircan, Bakı quberniyası
Vəfatı: 5 may 1981 (71 yaşında)
Vəfat yeri: Bakı, Azərbaycan SSR

Əlizadə Mirzəağa Hacıbala oğlu (15 mart 1910 - 5 may 1981) — görkəmli Azərbaycan bioloq alimi, biologiya elmləri doktoru (1959), professor (1962), AEA-nın müxbir üzvü (1968), AMEA-nın həqiqi üzvü (1980). SSRİ-nin iki Şərəf Nişanı ordeni (1946 və 1966) və müxtəlif medalları ilə təltif edilmişdir.

Həyatı[redaktə]

Mirzəağa Əlizadə 1910-cu il mart ayının 15-də Bakının Əmircan kəndində doğulmuşdur. 1931-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir.

1936-1940-ci illərdə Moskva şəhərində Gübrə və Aqrotorpaqşünaslıq İnstitutunda bitki fiziologiyası sahəsində görkəmli rus alimi professor Dmitri Anatolyeviç Sabinin (1989-1951) rəhbərliyi altında aspiranturada oxumuşdur və paxlalı bitkilər tərəfindən molekulyar azotun fiksasiyası prosesinə həsr olunmuş namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Dmitriy Sabinin digər məşhur rus akademiki, Stalin repressiyası illərində Saratov həbsxana xəstəxanasında həlak olmuş Nikolay İvanoviç Vavilov (1887-1943) ilə birgə biologiya elmində ideoloji üsulları tədbiq etmiş akademik Trofim Lısenkonun (1898-1976) elmi əleyhdarlarından olmuş və 1951-ci ildə Gəlincik səhərində intihar dərəcəsinə çatdırılmışdır. Akademik Mirzəağa Əlizadə SSRİ-də hökmran olan belə bir gərgin şəraitdə özünün elmi fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur, həmin illər cəza tədbirləri hər an ona da toxuna bilərdi.

Özünün elmi rəhbəri professor Dmitriy Sabinin haqqında "Müəllim və gənclərin dostu" adlı xatirələri 1981-ci ildə akademik Mirzəağa Əlizadənin ölümündən bir qədər sonra "Наука" nəşriyyatında nəşr olunmuşdur.

II Dünya müharibəsində iştirakı və sonrakı dövrdə elmi fəaliyyəti[redaktə]

Mirzəağa Əlizadə 1941-ci ilin iyun ayından 1943-cü ilin dekabrına kimi ordu sıralarında olmuş, Krım uğrundakı döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1944-cü ilin əvvəllərində kənd təsərrüfatı mütəxəssisi kimi ordudan tərxis olunmuşdur. Cəbhədən qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutuna direktor müavini təyin edilmişdir. 1948-ci ildən başlayaraq, bir çox elmi tədqiqat institutlarında laboratoriya rəhbəri, Lənkəran Bölgə-Təcrübə Stansiyasının direktoru, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Elm İdarəsinin rəisi kimi vəzifələrdə çalışmışdır.

Elmi fəaliyyətində çay kolunun fiziologiyası sahəsində tədqiqatlar xüsusi yer tutur. Onun tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, boy prosesində nuklein turşuları, xüsusilə də RNT (ribo-nuklein turşusu) çox mühüm rol oynayırlar. Çay kolu ilə aparılan tədqiqatların nəticələri sistemləşdirilərək doktorluk dissertasiyası şəklində yazılmış və 1959-cu ildə Moskva şəhərində SSRİ EA Fiziologiya İnstitutunda müvəffəqiyyətlə müdafiə edilmişdir.

1962-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan EA Genetika və Seleksiya İnstitutunda Bitkilərin Fiziolojı Genetikası Laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. Azərbaycanda biologiya elminin inkişafında onun əməyi çox böyükdür. 200-dən artıq elmi məqalə, monoqrafiyadərsliklərin müəllifidir. Rəhbərliyi altında 15 elmlər namizədi və 4 elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə edilmlşdir.

Hazırkı dövrdə akademik M.A.Əlizadənin elmi fəaliyyətindən istifadə edilməsi müstəqil Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatının inkişafına böyük köməklik göstərə bilər.

Akademik M.A.Əlizadənin Azərbəycan neft sənayesinin görkəmli nümayəndəsi Murtuza Muxtarovla qohumluq əlaqələri olmuşdur.

Azərbaycanın məşhur alimləri – EA-nın həqiqi üzvləri-akad. İmam Mustafayev, akad. Həsən Əliyev, akad. İlyas Abdullayev, akad. Cəbrayıl Hüseynov, akad. Ələkbər Quliyev, akad. Şamxal Tağıyev, akad. Validə Tutayuq, akad. Valeriy İvanoviç Ulyanişşev, akad. Urxan Ələkbərov, akad. Vəli Axundov, EA-nın müxbir üzvləri Kazım Ələkbərov, Əbdürrəhman Güləhmədov, Məmmədəmin Salayev, elmlər doktorları İdris Axundzadə, Mirəli Axundov ilə səmimi münasibətləri olmuşdur.

Mirzəağa Əlizadə 1981-ci il may ayının 5-də Bakıda vəfat etmiş, Əmircan kəndində dəfn olunmuşdur.

Ailəsi[redaktə]

Mirzəağa Əlizadə 1944-cü ildə Zeybə xanım Baləmi qızı Süleymanova (01.06.1926-15.05.2012) ilə evlənmişdir. Oğlu Hacı Əlizadə (1946-2010) mühəndis idi, Fuad Əlizadə (1948) mühəndis-texnoloqdur, onun iki oğlu, üç nəvəsi vardır. Qızı Elmira Vəkilova (1954) kənd təsərrüfatı elmləri namizədidir (1989). Qızının iki qızı və üç nəvəsi vardır.

Əsərləri[redaktə]

  • Физиология чайного куста. Баку, 1964.
  • Nuklein turşuları və onların bitki həyatında əhəmiyyəti. Bakı, 1970.
  • Çay plantasiyalarının şırımlarla suvarılması. Bakı, 1971.
  • Динамичность нуклеиновых кислот и белка растительной клетки, Баку. 1978.
  • Гетерозис и нуклеиновые кислоты. Баку, 1982 və s.
  • Наставник и друг молодежи - В.А.Сабинин и его творческое наследие (по воспоминаниям современников). Новосибирск. Издательство "Наука", Сибирское отделение. 1981, стр., 90-98.

Həmçinin 200-dən artıq elmi məqalə və dərsliklər.

Mənbə[redaktə]

  • Mirzəağa Əlizadənin nekroloqu – "Kommunist", 7 may 1981–ci il.
  • ASE, IV cild, Bakı, 1980, səh. 171.
  • Azərbaycan Elmlər Akademiyası-50. Bakı, 1995, səh., 235.
  • Ramiz Əliyev, "Böyük alim və qayğıkeş insan", "Elm", 5.3.1993.
  • Ramiz Əliyev, "Akademik Mirzə Ağa Əlizadə-90", "Ayna", 14.3.2003.
  • Ramiz Əliyev. "Böyük alim və qayğıkeş insan", "Elm", 26.5.2010.
  • Ramiz Əliyev. "Görkəmli alim və xeyirxah insan", "Respublika", 5.6.2010.

Şəkillər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

VikiAnbarda Mirzəağa Əlizadə ilə əlaqəli mediafayllar var.