Mistisizm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Mistisizm (yun. μυστικός - mystikos) yəni Eleusis Sirrlərinə "qatılan adam" və sirrlərə iştirak mənasını verən μυστήρια (mysteria) terminiylə əlaqəlidir. Sözün mənşəyi haqqındakı fikirlərdən biri yunancada dodaq və gözləri bağlamaq mənasını verən mueinden gəldiyi istiqamətindədir. Ancaq indiki vaxtda mistisizm sözü Eleusis sirrlərindən daha çox Neoplatoncu mənəvi həqiqət və ya Tanrı ilə doğrudan təcrübəm/təcrübə, hiss və ya içə baxış yoluyla qaynaşma və ya yeni bir idrak səviyyəsinə çatma mənasında istifadə edilməkdədir. Bu təcrübə yoluyla müdrikliyə çatılar.

Mistisizm və fəlsəfə[redaktə]

Mistisizm və müasir analıdıq fəlsəfə mistisizmin deneyimsel və bütüncül olması və mistik təcrübənin ümumiyyətlə ifadə edilə bilməzliyi, müasir fəlsəfənin isə analıdıq, şifahi və indirgemeci olması səbəbiylə bir-birləriylə ziddlik meydana gətirər. Ancaq mistisizm ilə fəlsəfə arasındakı bu ayrım müasir dünyaya özgüdür. Tarixin böyük hissəsində mistik və fəlsəfi düşüncə bir-birləriylə yaxından əlaqəli olmuşdur. Plato və Pisagor və bir ölçüdə də Sokratın təlimlərində açıq mistik ünsürlər var.; bir çox böyük Xristian mistik eyni zamanda dövrünlərinin qabaqda gələn filosoflarıdır və Budanınıl sutraları və Şankaranın 'Ayrım Ləl-cəvahiratında mistik fikirlər yüksək bir analıdıq yanaşmala qiymətləndirilmişdir. Mistisizm və müasir fəlsəfə arasındakı uçurum təməldə müasir fəlsəfədəki təbii elmlərdən təsirlənən müəyyən alim məktəblərin təsirindən qaynaqlanmaqdadır.

Mistik düşüncə ikiyə ayrılar: panteizm və pananteizm.ilki kainatı tanrı olaraq görər ya da tərsi. ikincisi isə kainatı tanrıda görər. ilkində fərdi bir tanrıya yer/yeyər yoxkən ikincisi kainatı tanrının bir parçası olaraq görər. ilki həyatın axışına dəyişməyə xüsusi bir əhəmiyyət verərək təbiətlə inteqrasiya olunmağı müdafiə edərkən ikincisi təbiəti tanrının bir əsəri olaraq qavrayar. mistisizm ikisində də fərqli qavrayış və qəbul etmələr doğurar. iki sistemin birləşməsi olaraq görülə biləcək müddət teologiyası isə kainatın tanrıyla birlikdə devindiğini müdafiə etməkdədir.


Mənbə[redaktə]

  • Philosphy, Psycohology, Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979
  • Sufi Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979

xarici keçidlər[redaktə]