Monarxiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Monarxiya
Heraldic Royal Crown (Common).svg
Cetro.svg
Portal silver.svg
redaktə
Dövlət idarəetməsinin formaları
Portal silver.svg
redaktə

Monarxiya (lat. monarchia qəd. yun. μοναρχία — təkhakimiyyətlilik) – elə bir idarəetmə formasıdır ki, burada ali hakimiiyət vətəndaşların iradəsindən asılı olmayaraq tam və ya qismən bir mütləq dövlət başçısının (imperator, kral, sultan, şah və s.) əlində cəmləşmişdir.

Aristotelə görə hökmranlıq sxemi
İqtidar
sayı
Legitim İllegitim
Tək başına Monarxiya Tiraniya
Qrupun iqtidarı Aristokratiya Oliqarxiya
Çoxluğun iqtidarı Politiya Demokratiya

Monarxiyanın xusisiyyətləri[redaktə]

  • hakimiyyət vərasət yolu ilə ötürülür;
  • müddətsiz olaraq həyata keçirilir;
  • əhalinin iradəsindən asılı deyil.

Monarxiya çox uzun müddət yer üzündə hakim olan idarəçilik forması olmuşdur. Hazırda o, müəyyən qanuni çərçivəyə salındıqdan sonra, bu gün də onlarla ölkələrdə mövcuddur. Mütləq monarxiyalar da hələ ki var - Səudiyyə Ərəbistanı, Bruney və s. Burada xalqın azad iradəsi nəticəsində formalaşmış qurumlar mövcud deyil və dövlət suverenliyinin yeganə daşıyıcısı monarxdır. Konstitusiyalı monarxiyalar daha geniş yayılmışdır. Burada monarxla yanaşı onun hakimiyyətini məhdudlaşdıran digər ali dövlət orqanları da suverenitetin daşıyıcısı olaraq çıxış edirlər - Böyük Britaniya, Yaponiya, İspaniya, Belçika, İsveç, Norveç və s. Bu cür ölkələrdə monarxiya həqiqətdə parlament demokratiyasıdır.

Monarxiyanın növləri[redaktə]

  • Mütləq monarxiya - idarəetmə konstitusiyasız, bəzi hallarda isə parlamentsiz həyata keçirilir.
  • Teorativ monarxiya − Din xadimləri tərəfindən idarə olunur.

Mütləq monarxiya başlıca olaraq Asiya regionunda saxlanılır - Səudiyyə Ərəbistanı, Oman, Qatar.

Həmçinin bax[redaktə]