Nərələr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nərələr
Nərələr
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinifüstü: Balıqlar
Sinif: Sümüklü balıqlar
Yarımsinif: Şüaüzgəcli balıqlar
Dəstəüstü: Qığırdaqlı qanoidlər
Dəstə: Nərəkimilər
Fəsilə: Nərələr
Latın dilində adı
Acipenseridae
Yarımfəsilə və cinslər

Nərələr

Kürəkburunlar (Scaphirhynchinae)

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMX [1]
NCBI {{{1}}}
Sturgeon.jpg
Short-nosed sturgeon.jpg
Sturgeon closeup.jpg

Nərələr (lat. Acipenseridae) – Nərəkimilər dəstəsinə aid balıq fəsiləsi. Nərələrin dünya ehtiyyatının 80%-dən çoxu Xəzər dənizindədir.

21 aprel 2004-cü il tarixində ABŞ-nin Canlı Təbiət və Balıqların Mühafizə Xidməti nərə balıqları fəsiləsindən olan bölgəni yox olma təhlükəsi altında olan növlərin siyahısına daxil etmişdir. Qərar 6 aydan sonra qüvvəyə minəcək. Bölgənin dişisi dünyada ən qiymətli kürü verən ticarət əhəmiyyətli balıq sayılır.

ABŞ-ın bu addımına cavab olaraq "Exo" qəzetində (22 aprel 2004, №76) "Kürü sevənlər üçün bəd xəbərlər" başlığı altında məqalə dərj olunmuşdur. Məqalədə müəlliflər ənənəvi surətdə nərə balıqlarının kürüsünün ixracı ilə məşğul olan ölkələrin mümkün iqtisadi itkiləri ilə bağlı narahatlıqlarını bildirmişlər. Eyni zamanda bu məqalədə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məmurunun və bir ixtisasçının Amerika dövlətinin bu addımı Azərbaycana ziyan vurmayacağı barəsində şərhləri əks olunmuşdur.

Ölkənin iqtisadi rifahını güdən ixtisasçılarımızın təşvişini anlayırıq.


Bölgə (Huso huso) – çox yaşayan balıqdır, lakin cinsi yetkinliyə gec çatır. Orta hesabla, erkək fərd 13-21 yaşlarında, dişi fərd isə 16-27 yaşlarında cinsi yetkinliyə çatır və yalnız hər 4-8 ildən bir kürü qoyur. Hazırkı zamanda bölgə balıqları cinsi yetkinliyə bir qədər tez çatır: erkəklər – 10, dişilər – 14 yaşlarında. Bölgə keçici balıqdır: dənizdə yaşayır, kürü tökmək üçün isə çaylara gedir. Lakin Volqa, Terek, Kür, və Araz çaylarında su bəndlərinin tikilməsi ilə əlaqədar çayların axarları dəyişilmiş. Bu da nərə balıqlarının təbii kürüləmə yerlərinə mənfi təsir göstərmişdir, yəni məhdudlaşmışdır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, təbiətdəki bölgə balıqlarının 90%-dən çoxu zavod şəraitində yetişdirilib təbiətə buraxılan balıq körpələri hesabına bərpa olunur.

Təəssüflər olsun ki, ölkəmizdə zavod şəraitində yetişdirilən bölgə balıqları haqqında, o cümlədən dənizə buraxılan bölgə körpələri haqqında heç bir rəsmi məlumatımız yoxdur. Eyni zamanda, Kür çayına kürüləmə üçün gedən fərdlərin sayı haqqında da məlumatımız yoxdur. Lakin vəziyyəti aydınlaşdırmaq üçün nərə balıqlarının yetişdirilməsi üzrə Rusiyanın qabaqcıl şirkəti olan "BİOS"-un təcrübəsinə müraciət edək. L.Salnikov, ixtisasca bioloq, bu mövzu ilə əlaqədar öz məqaləsində (Həştərxan, "Volqa", 29 oktyabr 2003) belə bir nəticəyə gəlir ki, nərə balıqlarının zavod şəraitində yetişdirilməsi iqtisadi baxımdan effektiv deyil. O qeyd edir ki, hazırda BİOSda balıq yetişdirilməsi sahəsində əldə edilən vəziyyət elədir ki, yetişdirilməyə sərf olunan balıq kürüsü satılsa idi, bu daha sərfəli olardı.

Əgər qabaqcıl balıqyetişdirmə şirkətində vəziyyət belə gərgindirsə, onda başqa zavodlar haqqında nə demək olar? Çox məyus bir vəziyyət yaranır. Nərə balıqlarının zavod şəraitində yetişdirilməsi iqtisadi baxımdan effektiv deyil… Kür və Araz çaylarının axarlarının nizamlanmasından öncə olan nərə balıqlarının təbii kürüləmə yerlərini tam bərpa etmək qeyri-mümkündür. Bu fikir Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məmuru Rauf Hacıyevə mənsubdur ("Exo", 23.09.03).

Nərə balığı zavodları[redaktə]

Azərbaycanda qiymətli balıq növlərinin yetişdirilməsi ilə dörd xüsusi müəssisə məşğul olur. Azərbaycanda ilk belə müəssisə 1954-cü ildə işə salınmış Əli Bayramlı nərə balığı zavodudur. Onun ardınca daha iki müəssisə istifadəyə verilmişdir. Müasir tipli Xıllı nərə balığı zavodu isə 2003-cü ildən fəaliyyət göstərir. Müəssisənin işə salınması mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı kollektivi daha səylə çalışmağa ruhlandırmışdır. Sələflərindən fərqli, ən mütərəqqi texnologiyalarla təchiz edilmiş müəssisə hazırda Xəzər dənizi hövzəsində ən müasir istehsalatdır.

Dünya Bankı "Təxirəsalınmaz ekoloji sərmayələr" layihəsi çərçivəsində zavodun tikintisinə 6 milyon ABŞ dolları məbləğində güzəştli kredit ayırmışdır. Layihənin sifarişçisi Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında layihələri reallaşdırma qrupudur. "Billur" yerli istehsalat firmasında hazırlanmış layihəni "Azərenerjitikintiquraşdırma" Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssisləri həyata keçirmişlər. Texnoloji avadanlıq Almaniyanın "FERROSTAAL" şirkəti tərəfindən gətirilmiş, layihənin məsləhətçisi kimi Fransanın "SOFREQO" şirkəti çıxış etmişdir.

Zavodda 5 növ nərə balığı yetişdirilir. Fəaliyyət göstərdiyi 5 il müddətində müəssisədə təxminən 35 milyon müxtəlif növ körpə nərə balığı yetişdirilərək, Kür çayı nın mənsəbinə buraxılmışdır.

Balıq Ehtiyyatlarının Bərpası[redaktə]

  • "Azərbaycan Təcrübi Dəniz Balıqartırma Zavodu" – Dövlət Müəssisəsi

AZ 1080, Bakı, Qaradağ rayonu, Sahil qəsəbəsi Sektor: Qızıl balıq və nərə cinsli balıq körpələrini yüksək çəkiyə qədər böyüdülməsi.

  • "S.Q.Kərimov adına Təcrübi Nərə Balıqartırma Zavodu" – Dövlət Müəssisəsi

AZ 4700, Neftçala rayonu, Bankə qəsəbəsi Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması və bərpası.

  • "C.Cavadov adına Kür ağzı Nərə Balıqyetişdirilmə Zavodu"

AZ 4700, Neftçala rayonu, 2-ci mayak qəsəbəsi Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması və bərpası.

  • "Əli-Bayramlı Nərə Balıqartırma Zavodu" – Dövlət Müəssisəsi

AZ 1800, Əli-Bayramlı şəhəri Sektor: Nərə cinsli balıq körpələrinin süni yolla artırılması.

Növləri[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]