Nazim Hikmət

Nazım Hikmet Ran
	Nazim Hikmət
	Doğumu
	20 Yanvar 1902; Saloniki
	Vəfatı 3 İyun 1963; Moskva, Rusiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Jump to: naviqasiya, axtar

Nazim Hikmət (20 Yanvar 1902, Səlanik — 3 İyun 1963, Moskva) — Türk şair, yazıçı, rəssam, senarist və dramaturqu, ictimai xadim, Beynəlxalq Sülh Mükafatı laureatı (1950) və türk inqilabi poeziyasının banisi olan Nazim Hikmət (Nazim Hikmət Ran) 1902-ci il yanvar ayının 20-də zədagan ailəsində anadan olmuşdur.

O, 1918-ci ildə İstanbulda Hərbi Dənizçilik məktəbinə daxil olmuş, Türkiyəni xarici müdaxiləçilər tərəfindən işğalı əleyhinə şer yazdığı üçün 1919-cu ildə oradan xaric edilmişdir. "Sərvliklərdə" adlı ilk şeri 1918-ci ildə "Yeni məcmuə" jurnalında dərc olunmuşdur. 1920-ci ildə o, işğal olmuş İstanbuldan milli azadlıq uçrunda vuruşan Anadoluya getmişdir. 1921-ci ildə Sovet Rusiyasına gəlmiş, 1922-1924-cü illərdə Moskvada Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində oxumuşdur.

Nazim Hikmət 1924-cü ildə Türkiyəyə qayıtmış, inqilabi "Oraq-çəkic" qəzetində, "Aydınlıq" jurnalında Lenin ideyalarını tərənnüm edən əsərlərlə çıxış etmişdir. Həmin orqanlar bağlandıqdan sonra təqib olunan və 1925-ci ildə qiyabi surətdə 15 il həbsə məhkum edilən Nazim Hikmət 1927-ci ildə yenidən gizli olaraq SSRİ-yə gəlmişdir. 1928-ci ildə Bakıda şairin "Günəşi içənlərin türküsü" adlı ilk şerlər kitabı çapdan çıxmışdır. 1938-ci ildə yenidən Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra həbsə alınan Nazim Hikmət 8 ay həbsxanada yatmış və işdə heç bir dəlil-sübut olmadığına görə azad edilmişdir.

1929-cu ildə "835 sətir", 1930-cu ildə "Baron-3", 1930-cu ildə "1+1=1", 1931-ci ildə "Səsini itirmiş şəhər" kitablarındakı şerlərdə xalqın ağır həyatı, inqilabi mübarizəyə çağırış öz əksini tapmışdır. 1924-cü ildə yazdığı "Cokonda və Şi-Ya - u" poeması, 1932-ci ildə yazdığı "Benerci özünü niyə öldürdü" mənzum romanı imperializmin müstəmləkə siyasətinə qarşı yönəldilmişdir. Onun "Kəllə", 1932-ci ildə "Bir ölü evi, yaxud mərhumun naləsi", "Bayramın ilk günü", 1935-ci ildə "Şphrət və ya unudulan adam" pyeslərində kapitalizm quruluşu kəskin şəkildə ifşa edilmişdir. 1932-ci ildə Türk kommunistlərini yekdil mübarizəyə səsləyən "Gecə gələn teleqram" şer toplusuna görə 5 il həbs cəzasına məhkum olunmuşdur. Bir ildən sonra amnistiya əsasında azad edilmişdir. Sonralar şair demək olar ki, hər yeni kitabın nəşrindən sonra həbsə məhkum olunmuşdur.

1935-ъи илдя йаздыьы «Таранта Бабуйа мяктублар» поемасында, 1936-ъы илдя гялямя алдыьы «Алман фашизми вя иргчиляри» публисистик ясярляриндя фашизм вя онун Тцркийядяки тяряфдарлары ифша олунур. 1936-ъы илдя шаирин Тцркийядя саьлыьында сон китабы – «Шейх Бядряддинин дастаны» чапдан чыхмышдыр. 1938-ъи илдя сцбут олунмамыш иттищам ясасында 28 ил 4 ай щябс ъязасына мящкум едилян Назим Щикмят мяшщур «Инсан мянзяряляри» епопейасыны, «Щябсханадан мяктублар» силсилясини, «Мящяббят яфсаняси», «Йцсиф вя Зцлейха» пйеслярини вя с. ясярлярини щябсханада йазмышдыр. 1950-ъи илдя мцтярягги дцнйа иътимаиййятинин тяляби иля Тцркийя щюкумяти Н.Щикмяти азад етмяйя мяъбур олмушдур. 1951-ъи илдян юмрцнцн сонунадяк икинъи вятяни сайылан ССРИ-дя йашайан вя бу дюврдя 1952-ъи илдя «Тцркийядя», 1955-ъи илдя «Гяриб адам», 1956-ъы илдя «Иван Иванович вардымы, йохдуму», 1960-ъы илдя «Домокл гылынъы» вя с. пйеслярини, шер вя поема, поезийайа вя драматурэийайа даир мягалялярини йазмышдыр. ССРИ-дя Назим Щикмятин ссенариляри вя ясярляринин сцжетляри ясасында кинофилмляр («Бир мящяллядя 2 оьлан», «Севдалы булуд», «Йашамаг эюзялдир, гардашым», «Мящяббятим, кядярим мяним») чякилмишдир. Новатор шаир олан Назим Щикмят тцрк ядябиййатыны йени форма вя мцтярягги мязмунла зянэинляшдирмишдир. Онун поезийасына кяскин публисистика иля йанашы дярин лиризм хасдыр. Тцрк поезийасына сярбяст шер вязнини Назим Щикмят эятирмишдир. Йарадыъылыьы мцасир Тцрк ядябиййатына эцълц тясир эюстярмишдир. Ясярляри дцнйа халгларынын чохунун дилиня тяръцмя олунмуш, пйесляри бир сыра юлкялярдя тамашайа гойулмушдур.

1951-ci ildə Ümumdünya Sülh Şurası Bürosunun və 1959-cu ildən sonra isə onun Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur.

Nazim Hikmət Azərbaycan xalqının və ədəbiyyatının yaxın dostu idi. O, dəfələrlə Bakıya gəlmiş, Azərbaycan şair və yazıçılarının bir çoxu ilə şəxsən dost olmuş, onlarla yaradıcılıq əlaqəsi saxlamışdır. Azərbaycana həsr olunmuş şerləri, Azərbaycan mədəniyyətinə dair məqalə və xatirələri vardır. Əsərləri Azərbaycanda dönə-dönə nəşr olunmuşŞ pyesləri tamaşaya qoyulmuşdur. Bəstəkar A.Məlikov şairin "Məhəbbət əfsanəsi" pyesi əsasında eynu adlı balet yazmış, Azərbaycanın digər bəstəkarları şerlərinə romanslar bəstələmişlər. R.Babayev "Kəllə" pyesinə illüstrasiyalar çəkmiş, M.Rzayeva şairin büstünü yaratmışdır. Azərbaycan ədəbiyyatşünasları şairin həyat və yaradıcılığına dair bir sıra sanballı əsərlər yazmışdır.

Nazim Hikmət 1963-cü ildə Moskvada (Salonikidə) vəfat etmişdir.