Nihal Atsız

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nihal Atsız
Hüseyn Nihal Atsız
Nihâl Atsız -11.jpg
Doğum tarixi 12 yanvar 1905(1905-01-12)
Doğum yeri Kadıköy, İstanbul
Vəfatı 11 dekabr 1975 (70 yaşında)
Vəfat yeri İstanbul

Hüseyn Nihal Atsız (12 yanvar 1905; Kadıköy – 11 dekabr 1975; İstanbul)— Türk yazıçısı, şair, tarixçi və ideoloqdur. Nejdet Sançarın böyük qardaşıdır. Yağmur AtsızBuğra Atsızın atasıdır. Rıza Nurun mənəvi oğludur. [1] Özünü TürkçüTurançı[2] olaraq tanıtmışdır.

Ailəsi[redaktə]

Atsızın atası Gümüşhanenin Torul qəzasının Midi kəndinin Çiftçioğulları ailəsindən Deniz Güverte Binbaşısı Mehmet Nail bey, anadı Trabzonun Kadıoğulları ailəsindən Deniz Yarbayı Osman Fevzi beyin kızı Fatma Zəhra xanımdır.

Həyatı[redaktə]

Hüseyn Nihal Atsız, 12 yanvar 1905-ci ildə İstanbulda Kadıköydə doğuldu. Atası dəniz zabiti Nail bəy, anası Fatma Zəhra xanımdır. İlk təhsilini Kadıköydəki müxtəlif məktəblərdə, orta təhsilini Kadıköy və İstanbul sultanılarında etdi. Buradan məzun olunca Əsgəri Tərbiyəyə yazıldı. Bu məktəbin 3 sinifində ikən, Ərəb əslli bir zabitə salam verməyi rədd etdiyi üçün məktəbdən çıxarıldı. Daha sonra İstanbul Darülfünunu (Universiteti) Ədəbiyyat Fakültəsinə yazıldı. Bu fakültədən 1930-cu ildə məzun olunca, Türkiyyat İnstitutunda, müəllimi Köprülüzade M. Fuad bəyin assistenti oldu. Ancaq digər müəllimi ağıllı Velidi Togan bəyin Türk Dil Qurultayında məruz qaldığı hücumlara reaksiya olaraq çəkdiyi teleqraf səbəbiylə assistentlikdən çıxarıldı (1933).

Atsız, əvvəl Malatya Orta məktəbində Türkcə, daha sonra Ədirnə Liseyində Ədəbiyyat müəllimliyinə təyin edildi. Edirnedə ikən Orhun jurnalını nümayiş etdi (1933-1934). Bu jurnal, daha əvvəl yenə özünün nümayiş etdiyi Atsız Məcmuənin (1931-1932) davamı xüsusiyyətində idi. Hər iki jurnal da Türkçülük idealını gücləndirmək və yaymaq məqsədiylə çıxarılmışdı. Ancaq dil, ədəbiyyat, tarix, xalq elm, yazım mövzularındakı yazılar və şeirlər də bu jurnallarda iştirak edirdi. Orhunun 9 sayısındaki, rəsmi tarix tezisini tənqid edən bir yazı səbəbiylə jurnal bağlanıldı. Atsız da nazirlik əmrinə alındı.

Nihal Atsız, bundan sonra dörd il qədər Dəniz Çatlı Hazırlama Məktəbində Türkcə müəllimliyi etmişdir. 1938-ci ildə bu işindən də uzaqlaşdırıldı. Özünə rəsmi xidmət qapısı bağlanınca Xüsusi Yuca Ölkə və Boğaziçi liseyləri kimi məktəblərdə müəllimlik etdi. "Türk Tarixi Üzərində Toplamalar" və "Türk Ədəbiyyatı Tarixi" adlı elmi kitabların yanında bir çox broşura nümayiş etdi. O dövrün sol düşüncəsinə qarşı şiddətli bir fikir mübarizəsinə giriş idi. Tanrıdağ, Çınaraltı kimi milliyyətçi jurnallarda yazılar yazdı. 1943-cü ildə Orhunu yenidən nümayiş etdi. Bu jurnalın 15-16. ədədlərində dövrün baş naziri Şükrü Saracoğluna xitab olaraq nümayiş etdiyi açıq məktublarda, Milli Təhsil Naziri Həsən Əli Ucalın istefasını istədi.

Atsızın Ucalı tənqidinin səbəbi isə Milli Təhsil Nazirliyində tək tərəfli bir heyətləşmədiyər. Bu yazıların bəzilərində muarızlarına sərt tənqidlərdə olan Atsız, sonunda Sabahattin Əlinin açdığı təhqir iddiasıyla mühakimə olunmağa başlar. Və yenə bu iddiayla birlikdə Orhun jurnalı bağlanılar. Atsız-Səbahattin Əli iddiası böyük əks-sədalar oyandırar. Şagird hadisələri və göstərilər baş göstərər bunun dərhal dərhal sonra da Atsız və 22 yoldaşı haqqında "hökumət zərbəsinə təşəbbüs" günahlandırması ilə mühakimə olundu. Əsgəri məhkəmə, Türkçülərin bir çoxunu müxtəlif cəzalara çarpdırdı. Atsız da 6 il 6 ay həbs cəzasına çarpdırıldı. Ancaq, Əsgəri Yargıtay bu qərarları pozdu. Yenidən görülən iddia nəticəsində bütün Türkçülər və bu vaxt Atsız da bəraət qazandılar. Ancaq, Atsız, uzun müddət müəllimlik peşəsinə dönə bilmədi. Türkiyə Nəşriyyatda çalışdı və əhəmiyyətli Osmanlı tarixlərinin neşirlerini hazırladı.

Tək partiya iqtidarının son illərində, fakültədən sinif yoldaşı Prof Dr. Tahsin Banguoğlunun Milli Təhsil Nazirliyi zamanında yenidən müəllimliyə təyin edildi. Lakin özünə müəllimlik haqqı tanınmadı və Süleymanıya Kitabxanasında mütəxəssis olaraq vəzifələndirildi.

1950-1951 tədris ilinin başında Haydarpaşa Liseyi ədəbiyyat müəllimliyinə gətirilən Atsız, burada iki il vəzifə yerinə yetirdi. Bu dəfə də, 3 mayın qeyd olunması üçün Ankarada verdiyi bir konfrans səbəbiylə müəllimlikdən alındı və Süleymanıya Kitabxanasındakı vəzifəsinə qaytarıldı (1952). Burada 17 il çalışdıqdan sonra 1969-cu ildə təqaüdə çıxdı. Atsız, 11 dekabr 1975-ci ildə vəfat etdi.

Əsərləri[redaktə]

Romanları[redaktə]

Məqalələri[redaktə]

  • (Ahmed Naci ilə birlikde) 'Anadolu'da Türklərə aid yer isimleri', Türkiyat Mecmuası, sayı.2 (1928)
  • 'Türkler hansi irqdəndir?', Atsız Mecumua, sayı.1 (1931)
  • '"İzmirdən səslər" haqqında', Atsız Mecmua, sayı.4 (1931)
  • '"İzmirden Sesler" hakkında', Atsız Mecmua, sayı.5 (1931)
  • 'Hindenburgun sözleri', Atsız Mecmua, sayı.8 (1931)
  • 'Bugünün meseleleri: Aynı tarihî yanlışlığa düşüyor muyuz?', Atsız Mecmua, sayı.11 (1932)
  • 'Bugünün meseleleri: Aynı tarihî yanlışlığa düşüyor muyuz?', Atsız Mecmua, sayı.12 (1932)
  • 'Bugünün meseleleri: Millî Seciye' buhranı, Atsız Mecmua, sayı.14 (1932)
  • 'Türk vatanını peşkiş çekenlere', Atsız Mecmua, sayı.15 (1932)
  • 'Sadri Etem Bey'e cevap', Atsız Mecmua, sayı.16 (1932)
  • 'Bugünün meseleleri: Askerlik aleyhtarlığı', Astız Mecmua, sayı.17 (1932)
  • 'Darülfünunun kara, daha doğru bir tabirle, yüz kızartacak listesi, Atsız Mecmua, sayı.17 (1932)
  • 'Vâlâ Nurettin Beyden bir sual', Atsız Mecmua, sayı.17 (1932)
  • ('Çiftçi-Oğlu H. Nihâl' imzasıyla) 'Dede Korkut Kitabı hakkında', Azerbaycan Yurt Bilgisi, c.1 (1932)
  • 'Kuş bakışı: Orhun', Orhun, sayı.1 (1933)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar I. Türkeli, II. İlk Türkler', Orhun, sayı.1 (1933)
  • 'En eski Türk müverrihi: Bilge Tonyukuk', Orhun, sayı.1 (1933)
  • 'Kuş bakışı: Türk Dili', Orhun, sayı.2 (1933)
  • 'Türk tarihi Üzerine Toplamalar III. Yabancıların Türkeline saldırışı, IV.Milâttan önceki 5-4üncü asırlarda Türkelinde doğudan Çinlilerin, Batıdan Yunanlıların saldırışı', Orhun, sayı.2 (1933)
  • 'X meselesi', Orhun, sayı.3 (1934)
  • 'Haddini bil!', Orhun, sayı.3 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar: V. Milâttan önce 3-2nci asırlarda Türkler arasında dahilî savaşlar', Orhun, sayı.4 (1934)
  • 'Edirne Mebusu Şeref Bey'e cevap', Orhun, sayı.4 (1934)
  • 'Ahmet Muhip Bey'e cevap', Orhun, sayı.4 (1934)
  • 'Şarkî Türkistan', Orhun, sayı.4 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar: VI. Kun devletinin dahilî teşkilâtı, VII. Kun (Oğuz) sülâlesi devrinde Türk birliği', Orhun, sayı.4 (1934)
  • 'Komünist, Yahudi ve Dalkavuk', Orhun, sayı.5 (1934)
  • 'İkinci Türk Müverrihi: Yulıg Tigin', Orhun, sayı.5 (1934)
  • 'Alaylı Âlimler', Orhun, sayı.5 (1934)
  • 'Edirne Mebusu Şeref ve Hakimiyeti Milliye muharriri A. Muhip Beylere Açık mektup', Orhun, sayı.5 (1934)
  • 'Alaylı âlimlerden Sadri Maksudi Beye bir ders', Orhun sayı.6 (1934)
  • 'Cihan Tarihinin en büyük kahramanı: Kür Şad', Orhun, sayı.6 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar' Orhun, sayı.6 (1934)
  • 'Edirne Mebusu Şeref Beye İkinci Mektup', Orhun, sayı.6 (1934)
  • 'Gaza topraklarının gazi ve şehit çocukları', Orhun, sayı.7 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar', Orhun, sayı.7 (1934)
  • 'Edebiyat Fakültesi Talebe Cemiyetinin değerli bir işi', sayı.7 (1934)
  • 'Baş makarnacının sırtı kaşınıyor' (Benito Mussolini'ye hitaben yazılmıştı), Orhun, sayı.7 (1934)
  • 'İnkilâp Enstitüsü Dersleri', Orhun, sayı.7 (1934)
  • 'Musa'nın Necip (!) evlâtları bilsinler ki:' (Yahudilere kasten yazılmıştı), Orhun, sayı.7 (1934)
  • 'Tavzih', Orhun, sayı.7 (1934)
  • Yirminci asırda Türk meselesi I. Türk Birliği', Orhun, sayı.8 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerinde Toplamalar', Orhun, sayı.8 (1934)
  • 'Kanun Ahmet Muhip Efendiyi çarptı', Orhun, sayı.8 (1934)
  • 'Moyunçur kağan âbidesi, Orhun, sayı.8 (1934)
  • 'İstanbulun Fethi yılına ait bir mezar taşı', Orhun, sayı.8 (1934)
  • 'Yirminci asırda Türk meselesi II. Türk Irkı = Türk milleti', Orhun, sayı.9 (1934)
  • 'Türk Tarihi Üzerine Toplamalar', Orhun, sayı.9 (1934)
  • '16ncı asır şâirlarinden Edirneli Nazmî ve bu eserin Türk dili ve kültürü bakımından ehemmiyeti', Orhun, sayı.9 (1934)
  • (Nâmık Kemâl hakkındaki fikirleri), 'Namik Kemal', Millî Türk Talebe Birliği, sayı.3 (1936)
  • On beşinci asıra ait bir türkü, Halk Bilgisi Haberleri, yıl.7, sayı.84 (1938)
  • 'Dede Korkut', Yücel, c.VIII, sayı.84 (1939)
  • 'Cihan tarihinin en büyük kahramanı: Kürşad', Kopuz, sayı.3 (1939)
  • ('Çiftçi-oğlu' imzasıyla) 'Atalarımızdan kalan eserleri yıkmak vatana ihanettir', Kopuz, sayı.5 (1939)
  • 'Türk tarihine bakışımız nasıl olmalıdır?', Çınaraltı, sayı.1 (1941)
  • 'Koca Ragıp Paşa, Haşmet ve Fıtnat hanım arasında şakalar', Çınaraltı, sayı.3 (1941)
  • 'Dilimizi Türkçeleştirmek için amelî yollar', Çınaraltı, sayı.5 (1941)
  • 'Türk ahlâkı', Çınaraltı, sayı.7 (1941)
  • '10 İlkteşrin 1444 Varna meydan savaşı', Çınaraltı, sayı.15 (1941)
  • 'Büyük günler', Çınaraltı, sayı.16 (1941)
  • 'İki mühim eser', Çınaraltı, sayı.17 (1941)
  • 'En eski zamana ait Türk destanı. Alp Er Tunga Destanı', Çınaraltı, sayı.19 (1941)
  • 'Namık Kemal', Çınaraltı, sayı.22 (1942)
  • 'Mühim bir dergi', Çınaraltı, sayı.27 (1942)
  • 'Millî şuur uyanıklığı', Çınaraltı, sayı.33 (1942)
  • 'Türk gençliği nasıl yetişmeli?', Çınaraltı, sayı.35 (1942)
  • 'İran Türkleri', Çınaraltı, sayı.36 (1942)
  • 'Dil meselesi', Çınaraltı, sayı.38 (1942)
  • 'Rıza Nur', Çınaraltı, sayı.42 (1942)
  • 'Yeni bir Selçukname', Çınaraltı, sayı.52 (1942)
  • 'Günümüzün baş müverrihi ve büyük bir eseri', Çınaraltı, sayı.58 (1942)
  • 'Osmanlı Padişahları', Tanrıdağ, c.1, sayı.10 (1942)
  • 'Osmanlı Padişahları II', Tanrıdağ, c.1, sayı.11 (1942)
  • 'Yeni eserler: "Adana fethinin destanı"', Çınaraltı, sayı.82 (1942)
  • 'Türk milletinin şeref şehrahı', Kopuz, sayı.1 (1942)
  • 'Fatih Sultan Mehmet', Çınaraltı, sayı.88 (1942)
  • 'Azizim Tevetoğlu', Kopuz, sayı.7 (1942)
  • 'Türk Sazı', Türk Sazı, sayı.1 (1942)
  • 'Türkiyenin Millî Futbol Maçları', Türk Sazı, sayı.1 (1942)
  • 'Türkçülük', Orhun, sayı.10 (1942)
  • 'Türkçülere birinci teklif', Orhun, sayı.10 (1942)
  • 'İki büyük yıl dönümü', Orhun, sayı.10 (1942)
  • (İmzasız) 'Türk gençlerine düşündürücü levhalar: 1', Orhun, sayı.10 (1942)
  • ('T. Bayındırlı' imzasıyla) 'Türkiye'nin Millî Futbol Maçları', Orhun, sayı.10 (1942)
  • 'Büyük bir yıl dönümü', Orhun, sayı.10 (1942)
  • 'Türkçülere ikinci teklif', Orhun, sayı.11 (1942)
  • 'Türk gençlerine düşündürücü levhalar: 2. 1915
  • 'Türkiyenin Millî Atletizm Maçları', Orhun, sayı.11 (1942)
  • 'Savaş aleyhtarlığı', Orhun, sayı.12 (1942)
  • 'İki şanlı yıl dönümü', Orhun, sayı.12 (1942)
  • 'Türkçülere üçüncü teklif', Orhun
  • (İmzasız) 'Türk gençlerine düşündürücü levhalar: 3', Orhun, sayı.12 (1942)
  • 'Türkiyenin Millî Kılıç Maçları', Orhun, sayı.12 (1942)
  • 'Şanlı bir yıl dönümü', Orhun, sayı.13 (1944)
  • 'Türkiyenin Balkanlararası Millî Güreş Maçları', Orhun, sayı.13 (1944)
  • 'Türk kızları nasıl yetiştirilmeli', Orhun, sayı.13 (1944)
  • 'Türk gençlerine düşündürücü levhalar: 4', Orhun, sayı.13 (1944)
  • 'Türkçülere dördüncü teklif', Orhun, sayı.13 (1944)
  • 'Türkçülere beçinci teklif', Orhun, sayı.14 (1944)
  • 'Yabancı bayraklar altında ölenlere ağıt' (Stalingrad (1944)
  • 'Ülküler taarruzîdir', Orhun, sayı.14 (1944)
  • 'Varsağı', Orhun, sayı.14 (1944)
  • 'Başvekil Saracoğlu Şükrü're Açık Mektup (20 Şıbat 1944 Pazar), (1944)


İstinadlar[redaktə]

  1. Sinoplu ünlüler sinop.gov.tr
  2. Nihal Atsız, İçimizdeki Şeytanlar Evet, övünerek söylüyorum ve tekrar ediyorum: Türkçü ve Turancı olduğum için

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]