Nikolayevsk-na-Amure

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Nikolayevsk na Amure — Xabarov vilayətində (Rusiya) Amur çayının sol sahilində liman şəhəri olan tarixi Çerdak şəhəri rus çarı I Nikolayın (1825-1855) şərəfinə Nikolayevsk na Amure (Amur üzərində Nikolayev şəhəri) adlanmışdır. Admiral G.İ. Nevelskinin rəhbərliyi altında Mərkəzi Rusiyadan köçürülmələrlə hərbi inzibati məntəqə kimi məskinlaşdırılan şəhər 1850-ci ilin avqust ayinda əvvəlcə Nikolayevsk post (Nikolay məntəqəsi) adlandırılır. Çar Nikolayın ölümündən sonra 1856-cı ildə isə Nikolayevsk şəhəri adını alır. Amur adı isə şəhərin adına 1926-cı ildə əlavə olunur. Beləliklə, sovet quruculuğu nə qədər rus çarizminə düşmən kəsilsə də, onun adı ilə barışmalı olmuşdu.

Uzaq Şərqin yeni əhali ilə - ruslarla məskunlaşdırılmasında mühüm rol oynayan admiral Nevelskinin xidmətləri nəzərə alınaraq Tatar Boğazının bir hissəsi, eyni zamanda Saxalində dağ və şəhər onun adı ilə adlandırılmışdır.

Çardak "çardaqlı evlər, çatılı, yüksək banı olan evlər" və "paytaxt şəhər" mənasında, məhz yaşayış məskənlərinin adlarını bildirməyə xidmət etmişdir: Şəmkir rayonunda Çardaqlı qəsəbəsi (İndi Çənlibel), Qarabağda Çardaqlı kəndi (İndi Mağavız), Ulyanovsk vilayətində (Rusiya) Çerdaklı şəhəri, Namanqan vilayətində (Özbəkistan) tarixi şəhər, Kərkükdə (İraq) Çardaqlı qəsəbəsi və s. Tatar alimi, etimoloq Q. Sattarov oykonomik terminlər (kirman, kala, kurqan, or, taul, kata...) sırasında çardak terminini də qeyd edərək yazır. maraqlıdır ki, orta əsrlər dövləti olan Dəşti-Qıpçağın paytaxtı əfsanəvi Çardak (yəni çardak, qorunacaq, möhkəm yer, qəsr, şəhər, paytaxt sözündən) olmuşdur.

Dədə Qorqud dastanlarında da özünün qədim mənası - imarət, saray, bürc, "çartaq" işlənmişdir: Beyrək yuca çartaqdan baqdı, bazirganları gördi (4-cü boy). Avropa dillərində, eləcə də rus dilinin ədəbi-bədii nümunələrində çertok (çerdak bu dildə sadəcə dirəkli dam örtüyü, evin üstü mənasındadır) "saray, çar sarayı" mənaları daşımışdır.

Mənbə[redaktə]

Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009